Belgische leeuw (heraldiek)

Leo Belgicus
	Leo Belgicus (Belgische leeuw)
Versies
	; Wapen van België; ; Wapen van Brabant
Portaal	Vlaggen en wapens

De Belgische leeuw (Leo Belgicus)^[1] is een Heraldische leeuw met zijn oorsprong in de middeleeuwse heraldiek van de Zuidelijke Nederlanden. Dit symbool werd overgenomen van oudere vorstendommen die zich in het huidige België bevonden, met name het Hertogdom Brabant.^[2]

Oorsprong

De heraldieke leeuw werd in de 12e en 13e eeuw een veelgebruikt symbool in de Lage Landen. De leeuw op het Belgische wapenschild is voornamelijk gebaseerd op de Brabantse Leeuw, het embleem van het Hertogdom Brabant. Dit wapen bestond uit een gouden leeuw met rode klauwen en tong op een zwart schild en werd voor het eerst gebruikt door Hendrik I van Brabant (1165-1235).

Het Koninkrijk van België besloot zijn wapenschild en vlag te baseren op de symbolen die werden gebruikt door de kortstondige Verenigde Belgische Staten. Deze ontstonden nadat de Belgen het Oostenrijkse heerschapij over de zuidelijke Nederlanden hadden afgevochten. Het hertogdom Brabant had het voortouw genomen in de zogenaamde Brabantse Omwenteling, de opstand tegen keizer Jozef II, en domineerde daarna de Verenigde Belgische Staten. Daarom kwam de Brabantse Leeuw (Leo Belgicus) symbool te staan voor de hele federatie, en uiteindelijk ook België.^[2]

Geschiedenis

De keuze voor de leeuw als heraldisch symbool in het Hertogdom Brabant (1183 – 1795) en de Lage Landen heeft diepe historische en symbolische wortels. De leeuw werd in de middeleeuwen een van de populairste wapendieren in de heraldiek, voornamelijk omdat hij stond voor kracht, moed en koninklijke waardigheid. Als ‘koning der dieren’ was de leeuw het ideale symbool voor vorsten en ridders die hun macht en dapperheid wilden tonen.

In de Lage Landen werd de leeuw een belangrijk heraldisch embleem voor verschillende vorstendommen. Bij het Graafschap Vlaanderen (862-1795), een zwarte leeuw op een geel schild, werd ingevoerd door Filips van de Elzas (1168 - 1191), graaf van Vlaanderen. Ook andere vorstendommen, zoals Henegouwen, Namen, Limburg en Luxemburg, voerden een leeuw in hun wapenschild.

De Brabantse Leeuw, een gouden leeuw op een zwart schild, werd rond 1190 aangenomen door de hertogen van Brabant en zou later de basis vormen voor het Belgische wapen.

Hertogdom Brabant

De Brabantse leeuw is het heraldieke symbool van het historische hertogdom Brabant, De leeuw, afgebeeld als een gouden leeuw op een zwart schild met rode klauwen en tong, werd voor het eerst gebruikt door Hendrik I van Brabant (1165-1235). De herkomst van de Brabantse leeuw gaat vermoedelijk terug op de oudere Limburgse leeuw, die werd gevoerd door de graven van Leuven en hertogen van Neder-Lotharingen, voorlopers van de Brabantse hertogen. In de loop der eeuwen werd de leeuw niet alleen het symbool van de hertogen van Brabant, maar ook van de verschillende regio’s en provincies die uit het hertogdom zijn voortgekomen. De heraldieke betekenis van de leeuw symboliseert kracht, moed en heerschappij, eigenschappen die pasten bij de ambities van de Brabantse hertogen in de middeleeuwen.^[3]^[4]

80 jarige oorlog

Tijdens de Nederlandse Opstand adopteerden de provincies die in opstand kwamen tegen het bewind van koning Filips II in 1578 een gemeenschappelijk zegel met de Leo Belgicus, die een kroon droeg en een zwaard en een bundel pijlen vasthield. De kroon stond voor soevereiniteit, het zwaard voor de oorlog tegen Spanje en de pijlen voor de eendracht en eenheid onder de opstandige provincies. Aanvankelijk had de leeuw van de (Nederlandse) Republiek der Zeven Verenigde Provinciën de Brabantse kleuren (Goud, zwart en rood). Pas toen het grootste deel van Brabant in de jaren 1580 door Spanje werd heroverd en Holland de Republiek ging domineren, werden de kleuren van de Brabantse leeuw (Zwart, goud en rood) de definitieve tinten van het wapen van de Verenigde Provinciën.^[2]

Verenigde Belgische Staten

De Brabantse leeuw heeft niet alleen een belangrijke plaats in de geschiedenis van het hertogdom Brabant, maar ook in de Verenigde Belgische Staten. Tijdens de Brabantse Omwenteling (1790), die het toppunt van het verzet tegen de Habsburgers vormde, leidde tot de tijdelijke oprichting van de Brabantse Republiek. Tijdens deze korte periode werd de Brabantse leeuw gebruikt om de hernieuwde nationale identiteit te symboliseren en werd hij opgenomen in de vlag en wapens van de Verenigde Belgische Staten. Hoewel de Habsburgers uiteindelijk weer de controle over de regio herwonnen, bleef de Brabantse leeuw een krachtig symbool van de regionale trots en de strijd voor autonomie in het Belgische gebied (Verenigde Belgische Staten).^[2]^[5]^[6]

Verenigd Koninkrijk der Nederlanden

De Brabantse leeuw heeft ook een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van het Koninkrijk der Nederlanden, zowel in de vroege dagen van het koninkrijk als in de symboliek van de verschillende provincies die uit het historische hertogdom Brabant zijn voortgekomen.

De Brabantse leeuw bleef een belangrijk element in de heraldische traditie van de regio, vooral in de wapens van de provincies Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, die uit het oude hertogdom Brabant voortkwamen.^[5]

Koninkrijk België

De Brabantse leeuw is een van de oudste en meest betekenisvolle symbolen in de Belgische heraldiek. De Brabantse leeuw speelde een centrale rol in de oprichting van de Verenigde Belgische Staten (1790), een bond van gewesten die zich tegen de Oostenrijkse overheersing verzetten. Deze opstand werd echter snel neergeslagen, maar het idee van de Brabantse identiteit en het gebruik van de leeuw als symbool bleef belangrijk, vooral tijdens de daaropvolgende veranderingen in de regio. Toen België in 1830 zijn onafhankelijkheid verwierf van Nederland, werd de Brabantse leeuw opnieuw een symbool van nationale trots voor de regio’s die ooit deel hadden uitgemaakt van het hertogdom Brabant. Deze werd dan officieel gebruikt op het Wapenschild van het Koninkrijk België op 25 maart 1937^[2]^[3]^[7]^[8]^[9]

Heraldiek

Wapen van België

Het (staats) wapen van België is het officiële wapen van (de staat) België.^[1]^[10]

Centraal, een leeuw van goud, genageld en getongd van keel op een veld van sabel. Twee scepters van goud geplaatst in saltir, aan de rechterhand, aan de hand van gerechtigheid, en aan de sinistere, aan de leeuw van het schild. Onderaan het schild hangt de Leopoldsorde en de nationale leuze: "L'union fait la Force" Het wapen is gekroond met de koningskroon van België.

Het Belgische staatswapen heeft centraal de Leo Belgicus of de Brabantse leeuw en 2 scepters, aan de rechterhand; de hand van gerechtigheid en aan de linkerhand de (Belgische) leeuw van het schild. Onderaan het schild hangt de Leopoldsorde en het nationale motto: "Eendracht maakt macht".

De Belgische wapens hebben centraal de Leo Belgicus of de Brabantse leeuw, het wapen en de vlag van België werden beide geïnspireerd door die van de Verenigde Belgische Staten, deze symboliseerde de eerste strijd voor Belgische onafhankelijkheid. De leeuw werd genomen van het Hertogdom Brabant, de |Leo Belgicus, de kleuren zwart-geel-rood leiden dan ook af van deze leeuw, net zoals bij de Verenigde Belgische Staten.

Hertogdom Brabant

Het wapen van het Hertogdom Brabant is het wapen van het historische Hertogdom Brabant.

In zwart een leeuw van goud, genageld en getongd van keel

Dit is de eerste versie en de eerste keer dat de Leo Belgicus (Belgische leeuw) of toen nog de Brabantse leeuw voorkomt, deze was toen ook al een gouden leeuw met rode klauwen en tong op een zwarte achtergrond. Dit wapenschild zou later inspiratie vormen voor de wapenschilden van België, de kort bestaande Verenigde Belgische Staten en de provinciën Brabant in België en Nederland.^[2]^[11]

Verenigde Belgische Staten

Het wapen van de Verenigde Belgische Staten is het wapen van de kort bestaande staat in de Zuidelijke Nederlanden.

In zwart een leeuw van goud, genageld en getongd van keel op tredes van goud met een zwaard en schild, op het schild staat "Libertas" (Vrijheid), met boven de tekst "Domini est regnum" (Het koninkrijk behoort aan de Heer) en onderaan de tekst "1790"

Het wapen was een symbool van eendracht binnen de zuidelijke Nederlanden in opstand tegen Oostenrijk, de Leo Belgicus stond centraal in dat symbool. De leeuw stond centraal omdat Brabant de sturende kracht was achter de opstand tegen Oostenrijk en daardoor men koos om de Leo Belgicus te gebruiken als symbool voor de Verenigde Belgisch Staten.^[2]^[5]^[12]

Andere historische wapens met de Leo Belgicus

Wapen van H. Brabant volgens wapenboek Beyeren (1402)^[11]
Wapen van de Bataafse Republiek (1795-1806)
Wapen van Zuid-Brabant (1815-1830)^[11]

Provincie wapens met de Leo Belgicus

Vlaggen

Hertogdom Brabant

De vlag van het Hertogdom Brabant is de inspiratie voor de Belgische vlag, de kleuren zwart-geel-rood stammen direct af van de vlag en het wapen van het Hertogdom Brabant, Zwart van het schild, Geel van de Brabantse leeuw en Rood van de leeuw zijn klauwen.

In zwart een leeuw van goud, genageld en getongd van keel

De vlag is niet echt een Belgische vlag. Maar eerder een regionale vlag binnen de vroegere Belgische gebieden, maar zorgt wel voor de kleuren van de vlag van België.^[13]

Verenigde Belgische Staten

De vlag van de Verenigde Belgische Staten is een horizontale driekleur, geen verticale driekleur zoals de Belgische vlag maar heeft wel dezelfde kleuren; zwart, geel en rood maar in een andere volgorde. De vlag, net zoals de Belgische vlag neemt zijn kleuren van het wapen van het Hertogdom Brabant, Geel van de Leo Belgicus, rood van de leeuw zijn klauwen en zwart van het schild.

Een horizontale driekleur in rood, zwart en geel

De vlag heeft de Leo Belgicus niet meteen op de vlag staan, al waren er wel varianten van de vlag met de Leeuw in het midden van de driekleur tijdens de Brabantse omwenteling, de kleuren van de Leo Belgicus hebben wel een grote invloed op de vlag van de Verenigde Belgische Staten en België.

Koninkrijk België

De vlag van het Koninkrijk België is de nationale vlag van het land België sinds 1831 na de Belgische Revolutie, op 23 januari 1831 nam het Nationaal Congres de driekleur op in de Grondwet.

De Belgische Natie kiest als kleuren rood, geel en zwart, en als rijkswapen de Belgische Leeuw met de kernspreuk Eendracht Maakt Macht.

De vlag heeft de Leo Belgicus niet meteen op de vlag staan, al waren er wel varianten van de vlag met de Leeuw in het midden van de driekleur tijdens de Brabantse omwenteling, de kleuren van de Leo Belgicus hebben wel een grote invloed op de vlag van België, net zoals bij de Verenigde Belgische Staten.^[14]

Andere historische vlaggen met de Leo Belgicus

Vlag van de provincie Brabant (1830-1995)
Vlag van de Verenigde Belgische Staten (met leeuw, 1789-1790)
Vlag van de Marine van de Bataafse Republiek (1795-1806)^[15]

Provincie vlaggen met de Leo Belgicus

Zie ook

Bronnen

[:1-1] 1 2

[vrt-2] 1 2 3 4 5 6 7

[:3-3] 1 2 https://www.hubert-herald.nl/BelBrabant.htm

[4] ttp://johnooms.nl/geschiedenis-genealogie/wapenboeken/

[:0-5] 1 2 3 4 https://www.brabant.nl/over-brabant/vlag-wapen-onderscheidingen/provinciewapen/

[6] ttps://www.numismatica-herentals.be/Pdf/2005/DeVerenigdeBelgischeStaten.pdf

[:2-7] 1 2 https://www.hubert-herald.nl/Belgie.htm

[8] ttps://www.ejustice.just.fgov.be/eli/arrete/2019/07/12/2019030777/moniteur

[9] ttps://www.belgium.be/nl/over_belgie/land/belgie_in_een_notendop/symbolen/wapenschilden

[10] ttps://www.monarchie.be/nl/voor-kinderen/symbolen

[:4-11] 1 2 3 4 5 https://www.hubert-herald.nl/BelBrabant.htm

[12] ttps://www.rijksmuseum.nl/en/collection/object/Verenigde-Belgische-Staten--5fbed5d1dc6183f3f1a80030f67162c2

[13] ttps://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/02/25/ken-jij-de-brabantse-leeuw/

[14] ttps://www.belgium.be/nl/over_belgie/land/belgie_in_een_notendop/symbolen/vlaggen

[15] ttps://vlagblog.nl/tag/bataafse-republiek/

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]