Bergisches Land

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het Bergische Land in Duitsland

Het Bergische Land of Bergse land is een regio in Nordrhein-Westfalen circa 250 tot 500 meter hoog, gelegen op en langs de rechter Rijnoever. De regio bestaat uit de stedendriehoek Wuppertal, Solingen en Remscheid, het district Mettmann (dat als het Nederbergse Land wordt beschouwd), de kreisfreie stad Leverkusen en het Hoogbergse Land.

Onderverdeling[bewerken]

Politieke verdeling
Wuppertal, het „San Francisco“ van Duitsland
  • Het Nederbergse land is het noordelijke deel van het Bergische Land. Hier ligt het bekende Neandertal, circa 10 kilometer ten oosten van Düsseldorf. Velbert-Langenberg vormt in het oosten de historische grens met Westfalen. In het noorden vormt de rivier de Ruhr de grens; dit noordelijkste deel wordt thans tot de Industrieregion Ruhrgebied gerekend. In het westen vormt de Rijn de grens en in het zuiden de Wupper. Het Nederbergse land bestaat uit het district Mettmann en de steden Düsseldorf en Mülheim an der Ruhr. De tot het district Mettmann behorende steden Heiligenhaus, Velbert en Wülfrath liggen centraal in de streek. Men heeft in de jaren 70 vergeefs geprobeerd deze plaatsen tot een Großstadt Niederberg samen te voegen.
    Historisch gezien horen Mülheim an der Ruhr, het gedeelte van Kettwig ten zuiden van de Ruhr en het zuiden van Duisburg tot het Nederbergse Land.
  • Wuppertal, Solingen en Remscheid, samen de Bergse Stedendriehoek, liggen geografisch op de grens tussen het Hoog- en het Nederbergse Land, maar worden meestal tot geen van beide streken gerekend. Wuppertal geldt als het centrum van het Bergse Land.
  • Het Hoogbergse land is het zuidoostelijk gedeelte en omvat het Hoogbergse District en Het Rijns-Bergse District. Tegenwoordig wordt het meestal gelijkgesteld met het Hoogbergse District, maar historisch omvat het tevens het rechts van de Rijn gelegen deel van het District Rijn-Sieg en de stad Leverkusen.

Het Hoogbergse Land valt onder het Regierungsbezirk Keulen, de andere delen onder het Regierungsbezirk Düsseldorf.

De rivier de Wupper loopt door het gebied, terwijl de rivieren de Rijn, Ruhr en Sieg als grens fungeren.

Naam[bewerken]

De regio dankt haar naam aan het historische hertogdom Berg, hetwelk vroeger vaak als Berge of Berghe geschreven werd. Het bijvoegelijk naamwoord "Bergisch" wordt als germanisme gebruikt voor de dialecten (ter vermijding van verwarring met het Bergse dialect van Bergen op Zoom), in anderen gevallen verdient de historisch correcte vorm "Bergs" de voorkeur. De naam van het hertogdom Berg was overigens niet afgeleid van het landschap, maar van de Graf vom Berge. De hertogen van Berg woonden eerst op het kasteel (Burg) "Berge" in Altenberg, en later op het kasteel "Schloss Burg" aan de Wupper.

De naamdelen Berg en Bergisch komen voor in de plaatsnamen Bergneustadt (in de Oberbergischer Kreis) en Bergisch Gladbach (Rheinisch-Bergischer Kreis).

De Bergse leeuw[bewerken]

Het wapenschild van Berg bestaat uit een staande rode leeuw met dubbele staart en is oorspronkelijk het wapen van het oude hertogdom Limburg, alleen is in het laatste de leeuw niet blauw gekroond, getongd en geklauwd, maar idem in goud. De Bergse leeuw is in veel wapens van gemeenten en steden in het Bergse land terug te vinden.

Stad en Land[bewerken]

Het oorspronkelijke hertogdom besloeg een oppervlakte van 2975 km², het huidige land (buiten de stadsdistricten) telt 262.000 inwoners.
De relatie van Düsseldorf met het Bergse Land is complex: het historische Düsseldorf was de hoofdstad van het Bergse Land, zoals te zien is aan het stadswapen van Düsseldorf (dat ook weer de Bergse leeuw toont), maar tegenwoordig beschouwen de inwoners van Düsseldorf zichzelf meer als Rijnlanders. Düsseldorf is nu de hoofdstad van het Bundesland Noordrijn-Westfalen en heeft internationale allure.

Bergisch en Oost-Bergisch dialect[bewerken]

Ik / ich - isoglosse in Limburg en Duitsland. Het westelijke, donkerrrode gedeelte is de Uerdinger linie, helderrood is de samenloop daarvan met de Benrather linie
1rightarrow blue.svg Zie Bergisch voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Een taalkundige bijzonderheid is, dat een deel van dit land nog tot het oude Bergisch Nederfrankische dialectgebied behoort, waarvan het dialect zeer verwant is met het Limburgs dan wel met het Zuid-Gelders of Kleverlands. Het eerste geldt voor de Nederbergische dialecten van het district Mettmann en die van de steden Düsseldorf, Solingen en Remscheid, die Bergisch worden genoemd. Het tweede geldt voor de Oost-Bergische dialecten van Mülheim aan de Ruhr [Mölmsch], Essen-Werden, Velbert-Langenberg, Wuppertal-Elberfeld en Gummersbach. Ook deze zijn in hoofdzaak Nederfrankisch. Zie hiervoor het artikel Maas-Rijnlands.

De Uerdinger Linie, de scheidslijn tussen het Hoogduitse 'ich' en het Nederduitse 'ik' loopt op Nederlandstalig gebied vanaf Leuven naar Roermond en Venlo, dan via Viersen naar de Rijn, die zij oversteekt tussen Krefeld-Uerdingen en Duisburg-Mündelheim en voert via dan Saarn (stadsdeel van Mülheim aan de Ruhr) door het Bergische land naar Kettwig (deel van Essen) en Elberfeld (deel van Wuppertal). Daar valt zij samen met de Benrather Linie of „maken-/machen-Linie“. Deze gecombineerde isoglosse loopt vervolgens ten zuiden van Gummersbach en Wiedenest (deel van Bergneustadt) verder oostwaarts, richting Kassel (deelstaat Hessen) en verder.

Historische afbeelding van Bergse kraaiers, Jean Bungartz, 1885)

Historische veerassen en fruitsoorten[bewerken]

Groeiende belangstelling bestaat voor het behoud van regionale historische vee- en plantenrassen. Bekend zijn de drie Bergse hoenderrassen: de Bergse kraaier, Bergse hangkam en de Duitse kruiper. Oude fruitsoorten van het bergse land zijn: de Bergische Schafsnase (appel), de grote rode Bellefleur (appel), de Keulemann (appel) en de Huetjansbirne (peer)[1].

Zie ook[bewerken]

Verwijzing[bewerken]