Binnenlandse Veiligheidsdienst

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het gebouw in Leidschendam, waar van 1993-2002 de BVD en tot eind 2007 de AIVD gevestigd was. Tegenwoordig zetel van het Libanontribunaal.

De Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) was een Nederlandse geheime dienst die was belast met het handhaven van de binnenlandse veiligheid. De BVD werd in 1949 opgericht en per 29 mei 2002 is de dienst Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) gaan heten.

De BVD zetelde aanvankelijk in een gebouw aan de President Kennedylaan in Den Haag. In 1993 verhuisde de BVD naar een speciaal voor de dienst gebouwd pand in Leidschendam.[1]

Taakomschrijving[bewerken]

Volgens artikel 8 lid 2 onder a van de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten had de BVD onder andere tot taak 'gegevens te verzamelen omtrent personen en organisaties die aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde, dan wel voor de veiligheid of voor andere gewichtige belangen van de staat.'

Geschiedenis[bewerken]

Louis Einthoven, hoofd van de BVD van 1949-1961

De BVD werd in 1949 opgericht, als opvolger van het vier jaar eerder opgerichte Bureau Nationale Veiligheid (BNV) en de Centrale Veiligheidsdienst (CVD). De eerste leider was Louis Einthoven, die tot 1961 aanbleef. Van 1967 tot en met 1977 was Andries Kuipers hoofd van de BVD. Onder zijn leiding werd de BVD iets minder besloten. De dienst werd onder meer opgenomen in het telefoonboek.

Strijd tegen het communisme[bewerken]

Gedurende de Koude Oorlog vormde het communisme het belangrijkste aandachtsveld. De BVD onderzocht spionage vanuit Oost-Europa, en hield de Communistische Partij van Nederland (CPN) in de gaten.

Minister-president Drees gaf de dienst in 1951 opdracht de antecedenten na te trekken van ambtenaren die werden verdacht van communistische sympathieën. Ambtenaren was het voortaan verboden lid te zijn van de CPN en aan de partij gelieerde organisaties, waaronder de communistische vakbond Eenheids Vakcentrale (EVC). Het antecedentenonderzoek werd bovendien de standaardprocedure bij het aannemen van nieuwe ambtenaren.

Ook kreeg de BVD opdracht interneringsplannen voor te bereiden. Wanneer de alom gevreesde Derde Wereldoorlog zou uitbreken en Russische troepen voet op Nederlandse bodem zouden zetten, viel niet uit te sluiten dat de communisten in eigen land de zijde van de bezetter kozen, zo redeneerde het kabinet. In 1949 had CPN-leider Paul de Groot nog gewaarschuwd dat de CPN bij een invasie de zijde van de Russen zou kiezen. Onder de codenaam Operatie Diepvries begon de BVD daarom in 1952 een lijst van staatsgevaarlijke personen aan te leggen, waarop hoofdzakelijk communisten stonden. In geval van oorlog, bezetting of grote internationale dreiging dienden deze subversieve elementen onverwijld in de kraag te worden gevat, om vervolgens in kampen geïnterneerd te worden.

De dienst hielp door middel van een infiltrant met de oprichting van de Kommunistiese Eenheidsbeweging Nederland (marxisties leninisties) (KEN(ml)), die een voortzetting was van een maoïstische afsplitsing van de CPN, en richtte in 1970 tevens de Marxistisch-Leninistische Partij Nederland (MLPN) op, een pseudomaoïstische partij die geheel bestond uit BVD'ers. De bedoeling hiervan was de aanhang van de maoïsten in Nederland te peilen, en financiële steun door de Volksrepubliek China af te romen.

Begin 1989 werd Arthur Docters van Leeuwen het nieuwe hoofd van de BVD. Onder zijn leiding werd de aandacht van het communisme verlegd naar corruptie en georganiseerde misdaad. Van Leeuwen werd in 1995 opgevolgd door viceadmiraal Nico Buis, die al na anderhalf jaar opstapte, en in 1997 werd opgevolgd door voormalig politie-chef Sybrand van Hulst. Onder Van Hulst werd de nieuwe Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten door de Tweede Kamer geloodst. De BVD kreeg ruimere taken en bevoegdheden.

Rita Verdonk was van 1996 tot 1999 directeur Staatsveiligheid bij de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Daarnaast werkten zowel de vader van Theo van Gogh als de vader van Tomas Ross bij de BVD.

De BVD had in 1997 een budget van 76 miljoen euro en 559 mensen in dienst.[2]

De BVD werd uiteindelijk op 29 mei 2002 omgedoopt tot de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, die tot op heden onder deze naam bestaat.

Margarita-affaire[bewerken]

Begin 2000 stelde de BVD op verzoek van de directeur van het Kabinet der Koningin (KdK) een onderzoek in naar Edwin de Roy van Zuydewijn, de partner van Prinses Margarita. Vervolgens werd het rapport aan KdK-directeur Felix Rhodius verstrekt, die het ter inzage gaf aan Margarita's vader Carlos Hugo, haar broer Carlos, en haar grootvader Prins Bernhard. Dit alles geschiedde zonder toestemming van de verantwoordelijke minister. Toen dit in 2003 aan het licht kwam, werd de gang van zaken door minister-president Balkenende verdedigd. Het Kabinet der Koningin plaatste hij echter onder zijn directe controle.

Organisatie[bewerken]

Hoewel de BVD in eerste instantie alleen verantwoordelijk was voor de binnenlandse veiligheid, beschikte de dienst toch over eigen afdelingen op de Nederlandse ambassades in Washington, Caracas, Amman, Singapore en Moskou. Binnenlands werkte de BVD nauw samen met de Politie Inlichtingendiensten (PID's) en hun opvolgers, de Regionale Inlichtingendiensten (RID's) van de politie, die als voorposten fungeerden voor het op lokaal en regionaal niveau verzamelen van inlichtingen en het runnen van informanten.

In de jaren zeventig begon de BVD zich ook op gewelddadige groeperingen in Nederland te richten, met name op Zuid-Molukkers. Daarnaast hield de dienst de internationale wapenhandel in het oog, en buitenlandse inlichtingendiensten in Nederland.

Na de val van het IJzeren Gordijn in 1989 werd onder leiding van Docters van Leeuwen de aandacht van het communisme verlegd naar corruptie en georganiseerde misdaad. In deze periode pleegde de binnenlandse terroristische groep RaRa gelijktijdig aanslagen op het woonhuis van staatssecretaris Aad Kosto, en op het ministerie van sociale zaken (1991). In 1993 volgde een RaRa-aanslag op het ministerie van binnenlandse zaken. De aanslagen konden niet worden opgelost.

Trivia[bewerken]

  • Sinds 1996 publiceerde de BVD een openbaar jaarverslag.
  • In 1999 werkte de BVD mee aan de dramaserie De geheime dienst, die door de VARA werd uitgezonden. De BVD gaf hierbij algemene informatie over hoe de dienst te werk ging, zodat de serie een goed beeld zou geven.[3]

Literatuur[bewerken]

  • Geschiedenis van de Binnenlandse Veiligheidsdienst, Dick Engelen, 1999 (ISBN 9012082501)
  • In dienst van de BVD: Spionage en contraspionage in Nederland, Frits Hoekstra, 2004 (ISBN 9085060230)
  • De geheime dienst: verhalen over de BVD, Chris Vos, 2005 (ISBN 9085061814) (boek + dvd)

Externe link[bewerken]