Bodycam

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Bodycam Amsterdamse politie 2018
Axon
Iwitness
Zepcam

Een bodycam, ook bekend als body worn video (BWV), is een camera die vooral wordt gebruikt door wetshandhavers, zoals politieambtenaren en andere opsporingsambtenaren, om de interacties met burgers te verbeteren of mee vast te leggen. Bodycams worden op de borst, schouder of helm gedragen en onderscheiden zich daardoor van een dashcam die op het dashboard van een voertuig is gemonteerd en regulier cameratoezicht met vaste camera's op een gebouw of op een paal.

Het gebruik van bodycams door de politie kreeg in Nederland rond 2010 een impuls toen er door de rijksoverheid bodycamera's beschikbaar werden gesteld om geweld tegen politieambtenaren tegen te gaan. De ervaringen met die camera's waren niet goed genoeg om tot landelijke invoering over te gaan. In 2014 kregen de bodycams opnieuw veel aandacht omdat de toenmalige Amerikaanse president Obama bekend maakte dat hij 50.000 bodycams wilde aanschaffen voor de politie in reactie op conflicten tussen politie en burgers. Ook in Londen werden grote aantallen bodycams aangeschaft; de Metropolitan Police kocht er 22.000. Ook in Nederland staat de bodycam sinds eind 2016 weer in de schijnwerpers. De Nationale Politie maakte eind 2016 bekend dat de politie in 2017 en 2018 grootschalig experimenteert met bodycams om te bepalen of de technologie aan de standaarduitrusting moet worden toegevoegd. Andere organisaties als gemeenten en openbaar vervoersbedrijven schaffen ook bodycams aan voor de veiligheid van hun personeel.

Evaluaties komen overwegend uit het buitenland. Deze laten zien dat bodycams in sommige gevallen leidden tot een daling van het aantal klachten of geweld tegen de politie. Ook leidden ze soms tot een afname van geweldsgebruik door de politie. Er zijn echter ook onderzoeken die het tegenovergestelde lieten zien. Veel hangt af van de context en van de instructies en trainingen van de politiemensen voordat ze met de bodycam gaan werken, zo blijkt. Ook moeten er belangrijke keuzes worden gemaakt, bijvoorbeeld over de vraag wie bepaalt wanneer de bodycam wordt aangezet en over beheer en beveiliging van opgenomen beelden. Al die factoren beïnvloeden de opbrengsten van de bodycam.

Bodycams in Nederland[bewerken]

Publieke opinie[bewerken]

Uit een enquête gehouden in 2017 onder een representatieve steekproef Nederlanders, blijkt dat invoering van bodycams bij de politie breed wordt gesteund. Het percentage Nederlanders dat (zeer) negatief is over bodycams bij de politie is lager dan bij de vijf andere technologieën waar dezelfde vraag over werd gesteld.[1]

Hoe staat u tegenover de onderstaande technologieën

die (mogelijk) worden ingezet om uw veiligheid te vergroten?

(zeer) negatief neutraal (zeer) positief
Bodycams door de politie 5% 18% 77%
Camera's in de publieke ruimte die afwijkend gedrag van mensen analyseren 7% 19% 74%
Biometrie in paspoorten 7% 14% 79%
Biometrie bij grenscontroles 10% 17% 73%
Camera's in de publieke ruimte met gezichtsherkenning 11% 19% 71%
Drones 27% 38% 34%

Politie[bewerken]

De Nederlandse politie experimenteert al sinds 1997 met bodycams: eerst kleinschalig, daarna in steeds grotere pilots. In 2017 ging een grootschalig landelijk onderzoek van start om te bepalen of de bodycam aan de standaarduitrusting van agenten moet worden toegevoegd.

Kleinschalige experimenten 1997-2011[bewerken]

Draagbare camera's werden door de Nederlandse politie voor het eerst in 1997 gebruikt door de bereden politie in Limburg. Dat waren draagbare videocamera's die door de politie zelf werden gemonteerd op de helm.[2] De eerste kleinschalige experimenten met moderne bodycams werden gehouden in 2008, in Maastricht. Grotere proeven volgden in 2009, 2010 en 2011 met behulp van een subsidie van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vanuit het programma Veilige Publieke Taak. Het doel was om geweld tegen politieambtenaren te verminderen. De resultaten vielen tegen, vooral door technische problemen met de camera's, de opnames en door problemen met de draagbaarheid van de apparatuur.[3] De conclusie van het Ministerie van Veiligheid en Justitie luidde dan ook dat het te vroeg was voor een landelijke uitrol van bodycams.[4] Maar op lokaal en regionaal niveau zijn sindsdien diverse experimenten met bodycams gehouden.

Lokale projecten 2011-2016[bewerken]

Politie Utrecht beschikt over een klein aantal bodycams van GoPro voor inzet tijdens uitgaansdiensten
Bodycam van Iwitness - in 2017 en 2018 gebruikt door Politie Eenheid Amsterdam

Volgens een enquête van de NOS gebruikten 10 van de toenmalige 25 (= 40%) regiokorpsen bodycams in 2011.[5] Een jaar later, bij de jaarwisseling van 2010-2011, voerde een leverancier van bodycams een onderzoek uit onder alle korpsen en bleek dat 17 van de 25 (= 68%) korpsen bodycams hadden aangeschaft.[6] Hoeveel bodycams er in totaal in gebruik zijn bij de Nationale Politie is niet bekend omdat er geen centrale registratie van wordt bijgehouden. Eind 2016 werd dit aantal geschat op 'enkele honderden'[2]. De afgelopen jaren zijn er tenminste 1.100 bodycams verkocht aan de Nederlandse politie, maar een deel daarvan ligt 'onder het stof', dus het is niet bekend hoeveel bodycams er daadwerkelijk op straat worden gebruikt.[7] In november 2015 publiceerde de Nationale Politie haar 'Visie op Sensing' waarin de focus vooral ligt op cameratoezicht, automatische kentekenherkenning en bodycams.[8]

Landelijk Project Bodycams 2017-2018[bewerken]

Er wordt in 2017 en 2018 op grote schaal geëxperimenteerd met bodycams om antwoord te krijgen op vragen over de exacte effecten die deze apparaten hebben op politiewerk. Vragen zijn:

  • Wat komt erbij kijken als de politie dit middel breder inzet?
  • Welk effect sorteren verschillende inzetvormen?
  • Hoe zit het met materiaalbeheer, verbindingen, dataopslag en de wettelijke vereisten?
  • Is het voor iedere executieve medewerker nodig of nuttig?[9]

Een van de experimenten wordt in Amsterdam gehouden, waar in het voorjaar van 2017 ruim 100 bodycams in gebruik worden genomen in alle 17 wijkteams en vier andere diensten. Het doel is het veiligheidsgevoel van de politie vergroten.[10] Er zijn ook eenheden die andere doelen kiezen, zoals het confronteren van dronken jongeren met hun eigen gedrag door de beelden aan hen en hun ouders te tonen. Dit project, genaamd de confrontatie, draait in 2017 onder andere in Amersfoort, Bergen op Zoom en Zwolle,[11] In Flevoland (Almere en Lelystad) dragen agenten bodycams om te onderzoeken of ze het werk van de politie veiliger kunnen maken.[12] In Arnhem gaat het om een experiment in het uitgaansgebied om te zien of overlast en geweld afnemen.[13] De proeven zijn in 2018 geëvalueerd en de resultaten zijn in 2018 verwerkt in een advies aan de korpsleiding.[9]

Gemeenten[bewerken]

Naast de politie maken ook gemeentelijke handhavers in gemeenten gebruik van bodycams. Dat is onder andere het geval in Alkmaar[14], Amstelveen[15], Amsterdam[16], Assen[17], Ede[18], Eindhoven[19] en Rotterdam.[20]

VideoBadge - gebruikt door Amsterdamse taxihandhavers in 2016
  • In Amsterdam hebben zes handhavers van het taxiteam in 2016 bodycams uitgeprobeerd. De evaluatie gaf geen antwoord op de vraag of de bodycams voldoende effect hadden. De gemeente kondigde daarop aan dat er een grootschaliger pilot zou worden gehouden om beter te kunnen onderzoeken of de bodycams positieve resultaten opleveren.[21] In 2019 besloot de burgemeester na een discussie over de veiligheid van handhavers dat er op korte termijn honderd bodycams worden aangeschaft omdat andere projecten zouden hebben aangetoond dat de bodycams goed werkten.[22] Uiteindelijk moet elke handhaver een bodycam krijgen.[23]
Axon bodycam - gebruikt door Rotterdamse handhavers in 2018 en 2019

* In Rotterdam is in 2016 een kleinschalige proef gehouden met 10 bodycams voor 15 bikers. De evaluatie concludeerde dat de bodycams deëscalerend kunnen werken, dat er weinig opnames waren gemaakt en dat de handhavers zich veiliger voelden. Tegelijkertijd werd opgemerkt dat er verschillend wordt gereageerd op de bodycams en dat er na een paar maanden een soort gewenning leek te komen bij het publiek.[24] Daarna is besloten op grotere schaal te gaan testen of de camera's het werk van handhavers veiliger kunnen maken. Die proef ging van start in november 2018.[25]

  • In Breda is in 2018 een proef met zes bodycams gehouden. De evaluatie liet volgens de gemeente zien dat de bodycams een de-escalerende werking hebben. En als het misgaat kan het een middel zijn in de bewijsvoering. Begin 2019 is besloten dat alle veertig buitengewoon opsporingsambtenaren standaard een bodycam zullen dragen.[26]

Openbaar Vervoer[bewerken]

In 2015 deed NS een pilot met bodycams voor beveiligers en voor de medewerkers Veiligheid en Service.[27] In 2018 werd het aantal bodycams uitgebreid naar 700.[28] Ook toezichthouders in bussen van Arriva[29] werken met bodycams. De RET in Rotterdam deed in 2017 ook een proef met bodycams voor de controleurs.[30]

Andere organisaties met bodycams[bewerken]

Ook andere organisaties beschikken over bodycams, zoals beveiligers in de horeca in Assen[31] en pizzakoeriers in Rotterdam.[32]

Bodycams in België[bewerken]

De politiezone Westkust maakt sinds 2009 gebruik van bodycams bij grootschalige evenementen, zoals manifestaties en voetbalwedstrijden.[33] Het doel van de camera's is om agressie tegen politie te laten afnemen.[34] De Mechelse politie beschikt sinds 2011 over 93 bodycams: de helft daarvan is in bezit van het overlastte en de verkeersdienst. Volgens de korpschef beslissen agenten veelal zelf of ze gevaarsituaties op film willen vastleggen. Volgens hem worden ze 'geen tien keer per jaar gebruikt’. De aanleiding was geweld tegen agenten: een kickbokser bedreigde in 2008 zeven politiemensen met de dood. In totaal bedroegen de kosten 7.347 euro.[35] In Lokeren worden drie bodycams gebruikt - ook uitsluitend tijdens grote evenementen, zoals de Lokerse feesten en voetbalwedstrijden. Volgens de korpschef worden de bodycams alleen aangezet in crisissituaties en ter beoordeling door de agent zelf. De resultaten zijn volgens de korpschef betere vaststellingen, een beter proces-verbaal en een betere bewijsvoering: discussies op de rechtbank worden tot een minimum herleid. Het oog van de camera doet ook het verbaal of fysiek geweld van de agent of tegen de agent verminderen.[36]

Aangepaste wetgeving zou eind 2016 gereed zijn, aldus een woordvoerder van Binnenlandse Zaken. De bedoeling van de minister was dat iedereen bij de politie een bodycam krijgt, maar de 189 politiezones bepalen uiteindelijk zelf wie de technologie gebruikt. Het ministerie gaat alleen over de uitrusting van de federale politie. De minister is groot voorstander van bodycams: "Die zijn heel goed om te weten wie wat heeft gezegd, wat er gebeurd is. Het is dus ook een vorm van bescherming voor de politie". De wet wordt uitgebreid om ook niet-zichtbare camera's in te kunnen zetten. Ook moet het mogelijk worden camera's administratief in te zetten, dus niet alleen in het kader van onderzoek, maar ook in een 'vroeg stadium' eventuele terroristen op te volgen.[37] Eind 2017 was de wetgeving nog niet gereed: de Raad van State en de Privacycommissie moesten zich nog uitspreken over het wetsontwerp. Als de tekst moet worden aangepast, verloopt dat via de federale ministerraad die het wetsvoorstel opnieuw zal moeten goedkeuren, gevolgd door besprekingen in het parlement. Minister van Binnenlandse Zaken Jambon is van mening dat het van groot belang is een grondig parlementair debat te voeren en tot duidelijke regelgeving te komen.[38]

Andere landen[bewerken]

Frankrijk[bewerken]

De eerste experimenten met bodycams bij de Franse politie en gendarmerie gingen in 2013 van start. De politie was enthousiast over 'het matigende effect' van de bodycam. Deze experimenten werden opgestart om iets te doen tegen de oplopende spanningen in bepaalde wijken en om een cyclus van oplopend geweld te voorkomen. De Franse overheid besloot in 2015 dat uiterlijk in 2020 alle controles die de Franse politie uitvoert moeten worden geregistreerd met bodycams. De camera's moeten ervoor zorgen dat interacties tussen politie en burgers niet escaleren en dat de politie zich veiliger gaat voelen. De grootschalige uitrol ging van start op 1 maart 2017 met het uitreiken van 2.000 bodycams aan de politie en 600 aan de gendarmerie. De minister van Binnenlandse Zaken, Le Roux, heeft laten weten dat de camera's automatisch opnemen in reactie op 'triggers'. De reden dat hiervoor is gekozen, is dat selectief opnemen niet is toegestaan. De Franse Raad van State verwierp in 2015 een eerder projectplan omdat er onvoldoende wettelijke grondslag voor aanwezig was. Omdat de bodycamera's nu automatisch elke interactie zullen registreren, wordt volgens de minister voldaan aan de wettelijke eisen op het vlak van gelijke behandeling van burgers. De eerste paar duizend bodycams worden ingezet in gebieden met grote veiligheidsrisico's en voor een periode van maximaal één jaar. Daarna bieden de politie en de gendarmerie een evaluatieverslag aan.[39]

Bodycam (merk: VideoBadge) op een politieman van de West Midlands Police

Verenigd Koninkrijk[bewerken]

Bodycams (merk: Reveal) gedragen door politie Engeland

In 2005 werden de eerste kleinschalige proeven met bodycams gehouden in het Verenigd Koninkrijk: bij de politie van Devon en Cornwall.[40]

In 2006 ontwikkelde de Police Standards Unit (PSU) een project om huiselijk geweld tegen te gaan met behulp van bodycams. Politiemensen die naar meldingen van huiselijk geweld werden gestuurd, namen alles op vanaf het moment dat ze ter plaatse kwamen. Ze gebruikten daarvoor een bodycam aan de zijkant van hun hoofd. De beelden waren bedoeld om achteraf geen discussie te krijgen over hetgeen was voorgevallen.

Het bewijsmateriaal werd als nuttig beoordeeld in deze gevallen omdat de beelden het mogelijk maakten tot een veroordeling van de dader te komen, zelfs als het slachtoffer weigerde aangifte te doen. Volgens het Britse Home Office konden politieprestaties met behulp van bodycams ingrijpend worden vergroot bij allerlei soorten incidenten. Vooral het feit dat beelden de emoties beter kunnen overbrengen dan een geschreven proces-verbaal ooit kan doen werd als waardevol beschouwd.[41]

In juli 2007 moedigde het Home Office het gebruik van bodycams aan door een subsidie van drie miljoen pond beschikbaar te stellen voor de aanschaf van ruim 2.000 bodycams. Tevens werd een richtlijn gepubliceerd voor het gebruik van bodycams door de politie. Die richtlijn was gebaseerd op de landelijk aangestuurde pilot in Plymouth. Naast een instrument voor het verzamelen van bewijsmateriaal, bleek de bodycam ook te kunnen werken als een instrument waarmee criminaliteit kon worden voorkomen. Ook bleek dat het aantal klachten dat werd ingediend tegen de politie was gedaald tot nul en dat de politieambtenaren 22% minder tijd aan papierwerk besteedden, waardoor ze 9% meer 'op straat' konden werken. Na de pilot in Plymouth, en de gerapporteerde successen, is het aantal politiekorpsen in het Verenigd Koninkrijk dat bodycams gebruikt snel gestegen. In 2010 hadden meer dan 40 politieregio's de beschikking over bodycams.

Ook op lokaal en regionaal worden veel bodycams aangeschaft. Het grootste project werd eind 2015 aangekondigd door de toenmalige burgemeester van Londen, Boris Johnson. Hij stelde budget beschikbaar voor de aanschaf van in totaal 22.000 bodycams.[42]

Verenigde Staten[bewerken]

Bodycam (merk: L3) gedragen door een politieman in de stad North Charleston (South Carolina, Verenigde Staten)

In de Verenigde Staten is het aantal bodycams ook snel gestegen, vooral door de grootschalige protesten die volgden op het neerschieten van Michael Brown en de dood van Eric Garner door de politie. In december 2014 maakte president Obama bekend dat hij $75 miljoen beschikbaar stelde om 50,000 bodycams aan te laten schaffen door de politie.[43] In november 2014 bleek uit een survey onder politiekorpsen in de 100 grootste steden van de VS dat de politie in "41 steden bodycams gebruikt, in 25 steden plannen daartoe ontwikkelt en 30 steden geen bodycams gebruiken en ook geen plannen in die richting hebben".[44]

Politievakbonden in verschillende steden in de VS hebben twijfels geuit over bodycams. Ze wezen op de mogelijkheid dat politiemensen worden afgeleid door de bodycam of dat het hun veiligheid in gevaar zou kunnen brengen. Ook merkten ze op dat er een kans is dat slachtoffers van bijvoorbeeld huiselijk geweld minder snel de politie zullen bellen als ze weten dat ze zullen worden gefilmd. Ook de relatief hoge kosten werden als een risico beschouwd.[45] Anderen wezen op de mogelijkheid om het functioneren van politiemensen te monitoren met behulp van bodycams.[46]

De American Civil Liberties Union adviseert het gebruik van bodycams door de politie en de douane[47], maar alleen als er voldoende garanties zijn om de privacy te beschermen van zowel de politie als de burger.[48]

Duitsland[bewerken]

Bodycam (merk: Netco) op het uniform van een politieambtenaar in Magdeburg, Duitsland

In Duitsland worden sinds februari 2016 bodycams getest door de landelijke politie op treinstations in Berlijn, Keulen, Düsseldorf en München.[49][50] Ook de politie in alle deelstaten zou bodycams gebruiken.[51] Over het gebruik in 5 deelstaten is gedetailleerde informatie beschikbaar. In Hessen gebruikte de politie in mei 2013 als eerste politiekorps in Duitsland bodycams.[52] Na de succesvolle pilot zijn extra bodycams aangeschaft voor andere gebieden in de deelstaat.[53] In Rheinland-Pfalz worden in de steden Mainz en Koblenz sinds juli 2015 bodycams gebruikt door de politie om geweld tegen politieambtenaren tegen te gaan en om bewijsmateriaal te verzamelen. Eerst werden er 15 bodycams aangeschaft voor gebruik door vijftig politieambtenaren. De kosten van de aanschaf bedroegen 18.500 euro.[54] Naar aanleiding van de ongeregeldheden in Keulen tijdens de jaarwisseling 2015-2016 is besloten direct nog eens 80 extra bodycams aan te schaffen en het inzetgebied uit te breiden van specifieke straten naar het centrum van beide steden Mainz en Koblenz.[55] In Hamburg worden sinds juni 2015 politiemensen die surveilleren in weekeinden uitgerust met een bodycam. Hier is ervoor gekozen een van de vier à vijf teamleden die samen surveilleren de taak te geven incidenten goed in beeld te brengen. Deze camera wordt met een afstandsbediening handmatig gericht.[56] In Beieren worden bodycams sinds 2016 gebruikt in München, Augsburg en Rosenheim. De camera's moeten worden aangezet in kritische situaties en op gevaarlijke locaties, bijvoorbeeld in uitgaansgebieden waar vaak vechtpartijen voorkomen.[57] In Baden-Württemberg, tot slot, worden bodycams gebruikt in Stuttgart, Mannheim en Freiburg vanaf 2016.[58] Het gaat hier om een test van een jaar met als doel het terugdringen van geweld tegen politieambtenaren.[59]

Oostenrijk[bewerken]

In Oostenrijk is in 2016 een proef met 20 bodycams gestart in Wenen, Salzburg en Steiermark. Het doel is het registreren van politieoptreden in riskante situaties en om bij tegenstrijdige verklaringen bewijsmateriaal te hebben. Volgens de woordvoerder van het Ministerie van Binnenlandse Zaken worden de kleine camera's niet alleen bij demonstraties, maar ook bijvoorbeeld bij voetbalwedstrijden gebruikt. De aanleiding voor de proef was in 2014 toen tijdens een demonstratie van extreem-rechts de tegendemonstranten en de politie met elkaar in aanvaring kwamen.[60]

Wetgeving[bewerken]

Privacy[bewerken]

Elke camera levert per definitie een inperking van de privacy van de gefilmde personen op. Dat mag alleen als daar een goede reden voor is en als het zeer zorgvuldig gebeurt binnen de kaders van de wet. In Nederland is dit vastgelegd in de Grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). In die wetten draait alles om de eis van noodzakelijkheid. Daaraan wordt voldaan als de bodycam proportioneel en subsidiair is. In hoeverre dat het geval is, hangt af van de bodycam zelf, maar ook van de beveiliging en het gebruik van de opgenomen beelden achteraf. Ook belangrijk is dat iedereen die wordt gefilmd daarvan op de hoogte moet zijn: de bodycam moet 'kenbaar' zijn voor de burger die wordt gefilmd omdat het verboden is mensen heimelijk te filmen. De enige uitzondering op die laatste regel is 'stelselmatige observatie' met behulp van camera's in opdracht van het openbaar ministerie: in dat geval hoeft de politie niet bekend te maken dat er wordt gefilmd.

Grondslag[bewerken]

Inperking van de privacy is alleen mogelijk als daar een wettelijke grondslag voor bestaat. In de Algemene Verordening Gegevensbescherming staan er zes:

  1. Toestemming van de betrokkene
  2. Noodzakelijk voor uitvoering van een overeenkomst
  3. Wettelijke verplichting
  4. Vitale belangen beschermen
  5. Taak van algemeen belang
  6. Gerechtvaardigd belang

Alleen als een (of meer) van bovenstaande van toepassing is mag het grondrecht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer worden ingeperkt. Het is aan de verwerkingsverantwoordelijke om aan te tonen dat de inperking noodzakelijk is. De AVG biedt geen expliciete wettelijke grondslag voor de inzet van bodycams, maar een impliciete. Het woord 'camera' of 'bodycam' komt ook helemaal niet voor in de AVG. Een expliciete wettelijke grondslag zou er wel kunnen komen als zou blijken dat de inzet gewenst is, maar dat de algemene wet- en regelgeving op het gebied van privacy onvoldoende zijn om de inzet van de technologie te kunnen legitimeren. Dat heeft er in het verleden toe geleid dat er een expliciete grondslag is gecreëerd voor gemeentelijke camera's voor handhaving van de openbare orde (artikel 151c Gemeentewet) en voor automatische kentekenherkenning door de politie (artikel 126jj Wetboek van Strafvordering).

Een andere impliciete grondslag voor bodycams kan worden gevonden in de Politiewet, maar die geldt alleen voor de politie. Tevens kan de Politiewet alleen als grondslag worden gebruikt voor een geringe inbreuk op grondrechten, dus kortstondig en kleinschalig cameratoezicht. Voor een 'meer dan geringe inbreuk' waarmee een 'min of meer compleet beeld van het persoonlijk leven van de betrokkene' kan worden verkregen, is artikel 3 van de Politiewet onvoldoende, zo blijkt uit de jurisprudentie.[61]

Het is nog niet duidelijk of de bodycam als een 'meer dan geringe inbreuk' moet worden beschouwd. Dat ligt natuurlijk niet alleen aan het apparaat zelf, maar ook aan de wijze waarop het wordt ingezet. Als rechters zich buigen over de rechtmatigheid van de inzet van bodycams en tot de conclusie komen dat algemene wetgeving onvoldoende basis biedt voor de inzet, kan de wetgever besluiten een expliciete grondslag te creëren.

Beelden[bewerken]

Op de verwerking van camerabeelden zal normaal gesproken de Algemene Verordening Gegevensbescherming van toepassing zijn. Camerabeelden bevatten namelijk vaak informatie waarmee natuurlijke personen kunnen worden geïdentificeerd, dus zijn de camerabeelden persoonsgegevens. De AVG stelt eisen aan de verwerkingsverantwoordelijke met betrekking tot beveiliging, bewaartermijnen en dergelijke. Ook hebben betrokkenen (degenen die gefilmd zijn) een aantal rechten, zoals het recht op inzage of het recht op vergetelheid.

Als het de politie is die de bodycam gebruikt in het kader van de politietaak, geldt niet de AVG maar de Wet politiegegevens voor de verwerking van de beelden. Dat betekent dat de beelden mogen worden gebruikt voor opsporing en ook dat beelden langer mogen worden bewaard. De Wpg geldt ook als buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's) opnames maken met een bodycam. als zij een opname maken in hun rol van bevoegde autoriteit met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten. In dat laatste geval is de AVG namelijk niet van toepassing (zie artikel 2, lid 2 onder d AVG). Hiervoor geldt de Europese 'Richtlijn opsporing' die in Nederland in 2018 is uitgewerkt in een nieuwe versie van de Wpg en in het Besluit politiegegevens buitengewoon opsporingsambtenaren uit 2019 is de Wpg van overeenkomstige toepassing op het werk van boa's.[62]

De Wpg is van toepassing als de boa de bodycam gebruikt met als grondslag het algemeen belang (art. 6, lid 1 onder f AVG). De Wpg geldt niet als bodycam wordt gebruikt met als grondslag 'gerechtvaardigd belang' (art. 6, lid 1 onder e AVG). Dat is bijvoorbeeld het geval als een werkgever bodycams uitreikt aan zijn personeel om ze te beschermen tegen agressie en geweld door het publiek, zoals de Veiligheid en Servicemedewerkers van NS.[63] In dat geval geldt de AVG en is de grondslag gerechtvaardigd belang.

Evaluaties[bewerken]

Er zijn tientallen evaluaties van bodycams uitgevoerd, maar niet allemaal van het kwaliteitsniveau dat nodig is om conclusies te mogen generaliseren. Michael White voerde in 2014 de eerste meta-evaluatie uit en zette de resultaten van de vijf beste evaluaties die toen beschikbaar waren op een rij.[64] In 2019 is opnieuw een meta-evaluatie uitgevoerd, maar nu op basis van zeventig evaluaties.[65]

Gedrag van politie[bewerken]

Het effect van bodycams op politiemensen wordt gemeten door te kijken naar het aantal klachten, geweld door de politie, aanhoudingen of pro-actief politiewerk. Hier wordt door burgers vaak veel van verwacht, vooral in de Verenigde Staten: bodycams moeten het gedrag van politiemensen in de gewenste richting bijsturen. De onderzoeken die hiernaar zijn gedaan (22 studies keken naar het aantal klachten tegen de politie) lieten overwegend zien dat politiemensen met bodycams minder klachten krijgen dan politiemensen zonder bodycams. Belangrijker voor politiekorpsen is echter de vraag waarom klachten afnemen. Dat kan komen door een verandering in het gedrag van de politie. Maar het kan ook de uitkomst zijn van een ingewikkelder scenario waardoor er minder onterechte, kwaadwillende of ongegronde klachten worden ingediend door burgers die hun gedrag aanpassen. Het aantal klachten als maatstaf voor politiegedrag zou zelf ook problematisch kunnen zijn: klachten zijn zeldzaam en ze zeggen alleen iets over uitzonderlijke gebeurtenissen, niet over de dagelijkse interacties tussen politie en publiek.

Geweld door de politie (onderzocht in zestien studies) is gedaald volgens vijf grondige onderzoeken. Vier andere onderzoeken leverden geen significante effecten op. De hoeveelheid beleidsruimte ('discretion') van politiemensen kan deze verschillen wellicht verklaren, volgens een team van onderzoekers. Net als met klachten is geweld door de politie zeldzaam en wellicht niet de beste maatstaf voor het effect van bodycams op de politie. Andere onderzoeken meten het aantal aanhoudingen en waarschuwingen ('geen duidelijke patronen' volgens 14 onderzoeken) of pro-actief politiegedrag (zes onderzoeken: 'resultaten niet doorslaggevend'). De vraag of bodycams helpen tegen etnisch profileren moet nog worden onderzocht.

Opvattingen van politie over bodycams[bewerken]

Minstens 32 onderzoeken keken naar de opvattingen van politiemensen over bodycams. Allereerst beschrijven alle onderzoekers hoe moeilijk dit soort onderzoek is. Desondanks en ondanks het feit dat verschillende onderzoeken verschillende resultaten opleverden, komt als grote lijn toch naar boven dat politiemensen positiever worden over bodycams als ze ze eenmaal gaan gebruiken.

Gedrag van burgers[bewerken]

Minstens 16 onderzoeken gingen over het effect van bodycams op gedrag van burgers. Dat kan worden gemeten door te kijken naar gehoorzamen van politie, bereidheid de politie te bellen, bereidheid mee te werken aan onderzoeken of de hoeveelheid misdaad en overlast waar politie bij aanwezig is. De resultaten waren divers en sommige aspecten zijn zelfs nog nooit onderzocht, bijvoorbeeld de zorg dat bodycams er juist toe kunnen leiden dat mensen de politie niet meer willen bellen omdat ze bang zijn voor aantasting van hun privacy.

Opvattingen van burgers over bodycams[bewerken]

Zestien onderzoeken keken naar opvattingen van burgers en gemeenschappen over bodycams. Dat kan gemeten worden door te kijken naar de tevredenheid over specifieke ontmoetingen met politiemensen of tevredenheid meer in het algemeen, opvattingen over privacy of impact op het gevoel van veiligheid. Burgers verwachten vaak veel van bodycams: de politie wordt gedwongen zich 'volgens het boekje' te gedragen en het vertrouwen van burgers in de politie zou erdoor moeten groeien. Dat kan echter wel afhangen van de achtergrond van de burgers (leeftijd, etniciteit, eerdere ervaringen met de politie). Bodycams lijken geen oplossing te bieden voor het verschil in legitimiteit dat de politie heeft bij verschillende bevolkingsgroepen. De resultaten van onderzoeken die keken naar de algemene tevredenheid en privacy waren onduidelijk. Het kleine aantal onderzoeken dat naar onveiligheidsgevoelens keek liet zien dat burgers die zich realiseren dat ze worden gefilmd het (zeer) eens zijn met de stelling dat bodycams ze een veiliger gevoel geven en dat bodycams hun vertrouwen in de politie vergroten.

Opsporing door de politie[bewerken]

Dit thema gaat over opsporing, opheldering, inlichtingen vergaren, rechtszaken en veroordelingen. Het is een zeldzaamheid als de openbare aanklager ('public prosecutor') een strafzaak tegen politiemensen aanspant en het moet nog blijken of dit door bodycams veel zal veranderen. Empirisch materiaal is moeilijk te vinden. Drie onderzoeken (allemaal uit het Verenigd Koninkrijk) lieten zien dat de resultaten positief waren: politiemensen kunnen opsporingsonderzoeken doen zelfs als slachtoffers een zaak niet doorzetten en het kan vaker tot vervolging komen.

Politie organisatie[bewerken]

Hier gaat het over training, beleid, verantwoording, supervisie en dergelijke. Het is het thema waar het minst onderzoek naar wordt gedaan. Technologie heeft vaak onbedoelde effecten op politiewerk. Er is veel meer onderzoek nodig om te kunnen begrijpen hoe bodycams politiemensen kunnen helpen beter te worden in hun vak door vaardigheden te trainen en of dat vervolgens hun feitelijke gedrag beïnvloedt. In theorie kunnen bodycams de verantwoordingsstructuur van een organisatie steviger maken, maar misschien niet als de bestaande mechanismen om mensen ter verantwoording te roepen al zwak waren. Bodycams zullen bijvoorbeeld niet snel coaching of leiderschap in een organisatie verbeteren in een organisatie die coaching en leiderschap niet waardeert.

Kosten en baten[bewerken]

Bodycams vergen aanzienlijke investeringen in geld, middelen en logistiek. Er zijn directe kosten verbonden aan de aanschaf van de bodycams en andere hardware (opslagservers), verbindingen, reparatie en vervanging. Daarnaast zijn er kosten verbonden aan het beheren en gebruiken van de beelden. Vooral de personeelskosten zijn vaak moeilijk inzichtelijk te maken. Wel is bekend dat de totale kosten nauwelijks afhangen van de prijs van de bodycams zelf: het zijn de andere kosten die de doorslag geven zoals blijkt uit deze voorbeelden:

  • De Australische politie in New South Wales maakte met 350 bodycams jaarlijks 930 terabyte aan beeldmateriaal. De kosten van het beheer van die beelden werden geschat op 6,5 miljoen Australische dollars of bijna 5 miljoen euro.[2] De aanschafkosten van de bodycams bedroegen naar schatting minder dan een half miljoen euro, dus minder dan 10% van de jaarlijks terugkerende kosten.
  • De politie in Denver, Colorado (Verenigde Staten) kocht 800 bodycams en opslagruimte voor een bedrag van 6,1 miljoen dollar. De aanschafkosten van de bodycams vormden naar schatting 8% van dat bedrag. De overige 92% van de kosten werden besteed aan opslag van de beelden en het beheer van de bodycams. De kosten voor het terugkijken en bewerken van opgenomen beelden, het geven van trainingen en het voorbereiden en doorsturen van beelden naar justitie kwamen daar nog bij.[66]

Bodycams kunnen ook geld opleveren. Als er minder geweld tegen politiemensen wordt gepleegd, kan dat enorme besparingen opleveren in onderzoek, medische kosten, psychische en emotionele schade en arbeidsverzuim. Als er minder klachten worden ingediend, hoeft er minder intern onderzoek te worden gedaan. Dit soort opbrengsten zijn vaak moeilijk in concrete geldbedragen uit te drukken, maar dat maakt ze niet minder waardevol. Net als bij de kosten zijn het vooral de indirecte baten die moeilijk te meten zijn, maar wel de doorslag kunnen geven. Zo is het bijvoorbeeld buitengewoon moeilijk een financiële waardering te plakken op een verandering van het veiligheidsgevoel van burgers en/of politiemensen. Of op een grotere legitimiteit van het politie-optreden. De politie in Kent verwachtte in elk geval dat de kosten van 2,4 miljoen euro in twee jaar terug zouden worden verdiend, alleen al door de kostenbesparing door afname van het aantal klachten.[67]

Referenties[bewerken]

  1. Trends in Veiligheid. Trends in Veiligheid. Geraadpleegd op 2017-10-20.
  2. a b c Flight, Sander, De mogelijke meerwaarde van bodycams voor politiewerk, Politie & Wetenschap/Sander Flight Onderzoek & Advies, Apeldoorn/Amsterdam, januari 2017. ISBN 9789035249462. Internationaal literatuuronderzoek naar de mogelijke meerwaarde van bodycams voor politiewerk
  3. Ham, Tom van, Mobiel cameratoezicht op scherp: effecten op geweld tegen de politie en het politieproces in beeld, Beke Onderzoeksgroep, Arnhem, 1 april 2011. Rapport over de evaluatie van de eerste experimenten met bodycams in vier politieregio's
  4. "Naar een veiliger samenleving, nr. 330, Brief van de minister van Veiligheid en Justitie aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal", 1 december 2011. Geraadpleegd op 15 april 2016. “Op basis van de bevindingen uit de pilots heeft de Raad van Korpschefs besloten nu niet over te gaan tot enige vorm van landelijke implementatie aangezien hiervoor onvoldoende basis aanwezig is en de opbrengsten op dit moment niet opwegen tegen de investeringen. Ik steun deze lijn.”
  5. NOS (2009), Politie tijdens jaarwisseling uitgerust met bodycam, 29 december 2009
  6. Politie gebruikt massaal bodycams tijdens jaarwisseling - Security.NL. www.security.nl (20 December 2011). Geraadpleegd op 2017-03-21.
  7. (nl) Vele honderden politieagenten hebben drie ogen – Freedom Inc. freedominc.nl. Geraadpleegd op 2017-03-22.
  8. (nl) Ministerie van Veiligheid en Justitie, Waarnemen met technische hulpmiddelen bij de politie.
  9. a b (nl) Nationale Politie, Politie start proeven met bodycams (5 januari 2017). Geraadpleegd op 2017-03-21.
  10. Amsterdamse politie gaat bodycams testen | Slim Bekeken. www.slimbekeken.nu (19 februari 2017). Geraadpleegd op 2017-03-22.
  11. (nl) Bodycams tegen alcoholmisbruik bij jongeren - Gemeente.nu. Gemeente.nu (2017-05-09). Geraadpleegd op 2017-05-09.
  12. (nl) Omroep Flevoland, Aantal agenten uitgerust met bodycams (26 Oktober 2017). Geraadpleegd op 26 Oktober 2017.
  13. (nl) Politie.nl, Politie Arnhem test inzet bodycams (26 Oktober 2017). Geraadpleegd op 2017-10-26.
  14. (nl) Agenten in Alkmaar met bodycams de straat op. Geraadpleegd op 2017-05-09.
  15. (nl) Amstelveen, Gemeente Amstelveen - Start proef met bodycams bij Amstelveense handhavers. www.amstelveen.nl. Geraadpleegd op 2017-05-09.
  16. "Pilot met bodycams bij Amsterdamse handhavers", 21 januari 2016. Geraadpleegd op 15 april 2016. “Handhavers hebben bij het uitoefenen van hun taken regelmatig te maken met agressie. Dit varieert van verbaal geweld tot soms zelfs fysiek geweld of het gebruik van geweld door handhavers. Mede door dit soort incidenten is de behoefte ontstaan om handhavers uit te rusten met bodycams die beeld en geluid opnemen. Daarmee worden zowel handhaver als burgers beter beschermd.”
  17. (nl) Bodycams voor handhavers in Assen. RTV Drenthe. Geraadpleegd op 2019-02-03.
  18. Zeggelaar, Danny, Meer boa's Ede krijgen camera. Ede Stad (13 Februari 2019). Geraadpleegd op 13 Februari 2019.
  19. "Stadswachten Eindhoven krijgen bodycam op proef", 30 januari 2016. Geraadpleegd op 15 april 2016.
  20. Stadswachten Rotterdam doen proef met bodycams. Metronieuws. Geraadpleegd op 2017-05-09.
  21. Gemeente wil pilot bodycams taxihandhavers verlengen. www.parool.nl (21 maart 2017). Geraadpleegd op 2019-02-03.
  22. (nl) Boa's in Amsterdam krijgen toch bodycam na geslaagde proef Breda. nos.nl. Geraadpleegd op 2019-02-09.
  23. Couzy, Michiel, Amsterdamse handhavers krijgen bodycam. Het Parool (6 februari 2019). Geraadpleegd op 2019-02-09.
  24. Gemeente Rotterdam, Evaluatie pilot bodycams Stadsbeheer Toezicht en Handhaving, 2016-12-12, 52.
  25. (nl) Stadswacht krijgt bodycam. Telegraaf (2018-11-15). Geraadpleegd op 2019-02-03.
  26. Bodycam voor elke Bredase boa. www.bndestem.nl (1 februari 2019). Geraadpleegd op 2019-02-03.
  27. "NS: medewerkers krijgen bodycam op proef", 8 oktober 2015. Geraadpleegd op 15 april 2016.
  28. (nl) NS introduceert bodycam voor Veiligheid & Service-medewerkers. NS introduceert bodycam voor Veiligheid & Service-medewerkers. Geraadpleegd op 2018-07-08.
  29. "Bodycams in bussen: Arriva wil veiligheid nog meer verbeteren", 29 maart 2018. Geraadpleegd op 9 april 2018.
  30. (en) Controleurs starten met pilot bodycams - RET. corporate.ret.nl. Geraadpleegd op 2018-07-08.
  31. "Horeca Assen wordt beveiligd met bodycams", 12 januari 2016. Geraadpleegd op 15 april 2016.
  32. "Pizzakoeriers Rotterdam krijgen bodycam - gemeente betaalt deel van kosten", 5 oktober 2015. Geraadpleegd op 15 april 2016.
  33. (nl) Anke Fransen, "Bodycams zijn geen mirakeloplossing". deredactie.be (2013-05-27). Geraadpleegd op 2017-03-21.
  34. (nl) Politie neemt pet-camera in gebruik. Het Nieuwsblad (19 Augustus 2009). Geraadpleegd op 2017-03-21.
  35. (nl) Mechelse politie gebruikt bodycams nauwelijks. Het Nieuwsblad (6 Augustus 2014). Geraadpleegd op 2017-03-21.
  36. Lorca Van De Putte, Onder het oog van de camera: een kritische analyse van cameratoezicht in de publieke ruimte, 11 Augustus 2014, 115. Geraadpleegd op 21 Maart 2017.
  37. Bodycams voor alle politie: regering maakt mogelijk om elke flik camera mee te geven. newsmonkey (2016-07-20). Geraadpleegd op 2017-03-21.
  38. Weg nog lang voor wetsontwerp over gebruik bodycams door politie. Geraadpleegd op 2017-10-20.
  39. "Franse politie gaat bodycams gebruiken", 1 maart 2017. Geraadpleegd op 1 maart 2017.
  40. Associated Press. "Britain straps video cameras to police helmets", NBC News, 13 juli 2007. Geraadpleegd op 18 april 2016.
  41. Home Office (October 2006). Lessons Learned from the Domestic Violence Enforcement Campaigns 2006. Police and Crime Standards Directorate . Geraadpleegd op 15 april 2014.
  42. College of Policing (24 november 2015). Mayor on track to roll-out police body cameras across the Met . Geraadpleegd op 28 februari 2017.
  43. "Issues over police shooting in Ferguson lead push for officers and body cameras", Washington Post, 2 december 2014.
  44. "Is Your Police Force Wearing Body Cameras?", Vocativ, 15 november 2014.
  45. "Jersey City cops urge caution on plan for police body cameras", The Jersey Journal, 5 december 2014.
  46. "Tension rises between St. Louis Police, union over body cameras", 16 september 2014.
  47. Strengthening CBP with the Use of Body-Worn Cameras (27 June 2014). Geraadpleegd op 30 November 2014.. "The use of body-worn cameras, deployed within an appropriate policy framework that includes strong privacy protections for officers/agents and the public, should be promptly piloted by CBP and then expanded to cover all CBP enforcement encounters with the public."
  48. "Body-Worn Cameras Should Not Expand Beyond Law Enforcement", ACLU blog, 29 augustus 2014. Geraadpleegd op 30 november 2014. “The Guardian reported last week that Miami Beach is planning on expanding the use of body cameras beyond the police to include "meter maids", code enforcement officers, and building and fire inspectors. This use of the technology does not make sense... I am not aware of any cases of building inspectors shooting unarmed civilians in the course of their work. The fact is, these jobs do not come with the frightening powers that police officers possess, and so do not need the same kinds of checks on those powers. Deploying body cameras on these workers would bring all the downsides of police body cams—including in some cases filming inside private homes—without any of the benefits. The balance is completely different.”
  49. BPOLD STA: Bundespolizei erprobt mobile Körperkameras "BodyCams" sollen Gewalttäter abschrecken. presseportal.de (2016-01-29). Geraadpleegd op 2016-02-09.
  50. Matthias Monroy, Videoüberwachung mit „Bodycams“: Polizei in Köln und Düsseldorf hängt sich Warnschilder um. netzpolitik.org (2016-01-29). Geraadpleegd op 2016-02-09.
  51. Kamera-Cops: Weitere Bundesländer erwägen Body-Cams bei Polizei-Einsätzen. heise.de (8 augusts 2015). Geraadpleegd op 17 november 2015.
  52. Polizeipräsidium Frankfurt am Main, Bewertungen und Planungen der Landesregierung zum Einsatz sog. Body-Cams im Bereich der Polizei - Abschlussbericht des Polizeipräsidiums Frankfurt a. M. vom 01.10.2014. landtag.ltsh.de (2014-10-01). Geraadpleegd op 2015-11-17.
  53. Body-Cams werden ab kommendem Jahr in ganz Hessen eingesetzt. innen.hessen.de (2014-10-01). Geraadpleegd op 2015-11-17.
  54. Frank Schmidt-Wyk, Gewalt gegen Polizisten verringern: Rheinland-Pfalz testet Einsatz von Bodycams in Mainz. allgemeine-zeitung.de (2015-06-08). Geraadpleegd op 2015-11-17.
  55. Zöller, Mark A.; Verlag für Polizeiwissenschaft, Der Einsatz von Bodycams zur polizeilichen Gefahrenabwehr rechtliche Möglichkeiten und Grenzen am Beispiel des rheinland-pfälzischen Pilotprojekts, Februari 2017, 85. ISBN 9783866764842.
  56. Peter-Michael Ziegler, Polizei Hamburg mit Bodycams: "Achtung, Aufnahme!". heise.de (2015-06-19). Geraadpleegd op 2015-11-17.
  57. Bayerns Polizei bekommt Body-Cams. bayerische-staatszeitung.de (2015-11-25). Geraadpleegd op 2015-11-25.
  58. Josef Kelnberger, Vorsicht, Kamera. sueddeutsche.de (2016-02-02). Geraadpleegd op 2016-02-03.
  59. Testlauf mit Schulterkameras kommt. stuttgarter-zeitung.de (2016-02-02). Geraadpleegd op 2016-02-03.
  60. "Österreichs Polizei erhält Bodycams", 19 februari 2016. Geraadpleegd op 15 april 2016.
  61. (nl) ECLI:NL:HR:2014:1563 Volledige tekst uitspraak. www.recht.nl. Geraadpleegd op 2017-03-22.
  62. (nl) Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Besluit politiegegevens buitengewoon opsporingsambtenaren. wetten.overheid.nl (6 februari 2019). Geraadpleegd op 2019-03-26.
  63. (nl) Veiligheid tijdens uw reis | Privacy | NS. Nederlandse Spoorwegen. Geraadpleegd op 2019-03-26.
  64. White, Michael, Police Officer Body-Worn Cameras; Assessing the Evidence, Office of Justice Programs, U.S. Department of Justice, Washington, 2014. Geraadpleegd op 2016-04-15.
  65. (en) Lum, Cynthia (2019). Research on body-worn cameras. Criminology & Public Policy 18 (1): 93–118 . ISSN:1745-9133. DOI: 10.1111/1745-9133.12412.
  66. Gaub et al. (2016). Officer Perceptions of Body-Worn Cameras Before and After Deployment: A Study of Three Departments. Police Quarterly . Geraadpleegd op 2017-03-01.
  67. "Politie Kent denkt dat bodycams zichzelf binnen twee jaar terugverdienen", 24 januari 2016. Geraadpleegd op 15 april 2016.