Boerenprotest 2019-2020

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Boerenprotest 2019)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Boerenprotest
Trekker met protestbord in Den Haag, 1 oktober 2019
Datum 1 oktober 2019 – heden
Plaats Den Haag
Oorzaak Stikstofcrisis
Methode
Doel respect voor landbouwsector en geen halvering veestapel
Organisatie verschillende organisaties en groeperingen
Portaal  Portaalicoon   Politiek

Het boerenprotest is een reeks protestacties van Nederlandse boeren die plaatsvonden vanaf 1 oktober 2019. De boeren vroegen aandacht voor hun positie in de maatschappij, de "continu wijzigende regelgeving en het algemeen gebrek aan begrip en respect voor het boerenwerk".[16] De protestactie werd georganiseerd door Agractie en Farmers Defence Force.[17] LTO Nederland en haar regionale afdelingen ondersteunden de actie, al keerden ze zich wel af van geweld en vernielingen zoals in Groningen.[18][19]

Aanleiding[bewerken | brontekst bewerken]

Directe aanleiding voor de eerste protesten was het voorstel van D66-Kamerlid Tjeerd de Groot om de veestapel te halveren, naar aanleiding van de stikstofcrisis en het hierop volgende advies van de commissie-Remkes.[20] Ook gaf LTO-Nederland voorman Marc Calon aan dat met de bezetting van een varkenshouderij in Boxtel 'de lont van het grote verzet in het kruitvat is gestoken'.[21]

Acties[bewerken | brontekst bewerken]

1 oktober 2019[bewerken | brontekst bewerken]

Den Haag[bewerken | brontekst bewerken]

Trekkers op de Utrechtsebaan

Duizenden boeren vertrokken in de nacht per tractor in colonnes naar Den Haag. Dit zorgde voor de drukste ochtendspits in de Nederlandse geschiedenis met 1.136 kilometer file.[22] Op het Malieveld vond een demonstratie plaats. Van tevoren gaf de toenmalige Haagse burgemeester Pauline Krikke toestemming om maximaal 75 tractoren te stationeren op het Malieveld.[1] De overige tractoren konden worden gestald bij het stadion van ADO Den Haag of op het strand van Scheveningen. De boeren zouden vervolgens met pendelbussen naar het Malieveld worden gebracht.

De communicatie tussen de organisatie en het gemeentebestuur verliep echter slecht, aldus Agractie. De boeren reden vervolgens toch door naar het Malieveld, wat zorgde voor een verkeerschaos in het Haagse centrum. Tientallen tractoren reden door de berm alsnog het Malieveld op. Sommige boeren braken door de afzettingen, door hekken omver te rijden. Naar schatting waren er uiteindelijk minstens 2.200 tractoren aanwezig in Den Haag.[23][24]

Minister Carola Schouten van Landbouw sprak op het Malieveld de demonstrerende boeren toe, en beloofde dat er geen halvering van de veestapel komt onder haar ministerschap.[25]

De rest van het land[bewerken | brontekst bewerken]

Naast het protest in Den Haag waren er ook acties op andere plekken in het land. In Groningen parkeerden protesterende boeren hun trekkers bij het treinstation.[26] Op de A28 tussen Hoogeveen en Zwolle vond een langzaamaanactie plaats. Hierbij blokkeerden de boeren de snelweg, doordat ze in een paar uur tijd langzaam van Hoogeveen richting Zwolle en weer terug reden.[27] In het Media Park in Hilversum protesteerden tientallen boeren bij het redactiegebouw van de NOS omdat politici, media en activisten 'ten onrechte een negatief beeld over boeren' zouden hebben geschetst.[28]

14 oktober 2019[bewerken | brontekst bewerken]

In het land vonden verschillende protesten door boeren plaats bij diverse provinciehuizen, waaronder die van Drenthe, Overijssel, Noord-Brabant, Gelderland, Groningen en Noord-Holland. De provinciebesturen van Drenthe, Overijssel en Gelderland volgden die van Friesland en trokken hun besluiten ook weer in. In Groningen werd met een tractor een monumentale deur uit het gebouw van het provinciehuis gereden, nadat het provinciebestuur had besloten de maatregel niet in te trekken.[29] Ook viel er een gewonde tijdens een aanvaring tussen de politie en de boeren toen ze het provinciehuis probeerden te bestormen.[18][5] In verband met de protesten waren er ook boeren naar Haarlem en Middelburg vertrokken, maar deze provincies trokken hun stikstofaanpak niet in.[30] Wel vroegen de Provinciale Staten om verduidelijking van het beleid aan de landelijke regering.

16 oktober 2019[bewerken | brontekst bewerken]

Op 16 oktober waren er protesten, onder meer in Den Haag, Utrecht en De Bilt, nabij het RIVM. In Den Haag werd het leger ingezet om te voorkomen dat boeren het Binnenhof zouden betreden, en om de veiligheid in de stad te waarborgen.[31]

De boeren zouden in Den Haag volgens afspraak op de Koekamp protesteren, maar ze braken door de afzettingen en reden tractoren het Malieveld op. Vervolgens reden de boeren met tractoren door winkelstraten en blokkeerden belangrijke kruispunten. Uiteindelijk was het centrum van Den Haag grotendeels lamgelegd en moest het openbaar vervoer worden stilgelegd. De snelwegen rond de stad stonden volledig vast door de vele tractoren. Drie evenementen moesten worden afgelast omdat ze hierdoor onbereikbaar waren: een voorstelling van het Cirque du Soleil dat op dat moment op het Malieveld stond, de opening van een tentoonstelling in het Atrium van het stadhuis en de vergadering van Provinciale staten.[32] De gemeente Den Haag riep op tot extra oplettendheid "vanwege zwaar gemotoriseerd verkeer in de binnenstad". Sieta van Keimpema van Farmers Defence Force beschuldigde het kabinet "uit te zijn op een burgeroorlog met de boeren".[33]

Tijdens het boerenprotest reed er een grafkist mee met daarop de naam 'Jesse'. GroenLinks-leider Jesse Klaver zei dat hij zich niet zou laten intimideren en dat het noodzakelijk was om het huidige landbouwsysteem te veranderen, mede ook om de boeren uit hun moeilijke situatie te helpen.[9]

25 oktober 2019[bewerken | brontekst bewerken]

Op 25 oktober protesteerden voornamelijk boeren uit Noord-Brabant bij het Provinciehuis van Noord-Brabant tegen het provinciale stikstofbeleid. De provincie besloot uiteindelijk om de maatregelen toch in te voeren.[34]

Tevens werd er actie gevoerd tegen het voorgenomen beleid van de Zuivelsector, bestaande uit onder andere FrieslandCampina, NZO en ZuivelNL. Zo verspreidde Farmers Defence Force de persoonlijke telefoonnnummers van bestuurders van zuivelbedrijven en werd het hoofdkantoor van FrieslandCampina in Amersfoort geblokkeerd. Als reactie hierop lieten de zuivelbedrijven weten dat ze hun plannen hebben ingetrokken wegens een tekort aan draagvlak.[35]

18 december 2019[bewerken | brontekst bewerken]

Op 18 december voerden boeren verschillende blokkades uit verspreid over heel het land. Eerder waren de aangekondigde blokkades van distributiecentra van supermarkten al door de rechter verboden, daardoor gingen de boeren hun eigen gang en voerden ze zelf actie. Ze blokkeerden vooral snelwegen en landsgrenzen. Ook waren er boeren bij het mediapark in Hilversum, zij eisten daar zendtijd bij het NOS-journaal.

19 februari 2020[bewerken | brontekst bewerken]

Op 19 februari reden honderden boeren opnieuw met trekkers naar Den Haag. Ditmaal werd er opgeroepen om niet via de snelweg te rijden. Er werden diverse bekeuringen uitgedeeld aan boeren die zich hier niet aan hielden.[36]

Juli 2020[bewerken | brontekst bewerken]

Op 10 juli blokkeerden tientallen trekkers een distributiecentrum van Albert Heijn in Zwolle. Albert Heijn kon door de blokkade tijdelijk 230 winkels niet bevoorraden.[3] Verder werden onder meer het hoofdkantoor van Jumbo in Veghel en Eindhoven Airport met tractoren geblokkeerd.[37]

Vanwege de verkeersonveiligheid en wanordelijkheden die het spontaan onaangekondigd demonstreren met tractoren al meermaals had veroorzaakt, met daar nu bovenop het bedreigen van de voedselzekerheid,[3] besloten verschillende veiligheidsregio's het gebruik van landbouwvoertuigen tijdens demonstraties te verbieden of het verboden gebruik van tractors op snelwegen niet langer te gedogen en voortaan boetes uit te delen. De tractorverboden bij demonstraties waren tijdelijk en boeren behielden hun recht om op andere manieren te demonstreren.[15] Op 13 juli werd het tractorverbod in de drie noordelijke provincies weer opgeheven, maar moest voortaan gemeld worden dat er bij demonstraties gebruikt gemaakt zou worden van tractors. Als de afspraken niet werden nageleefd, zou het verbod terugkomen.[38] Ruim een week later op 21 juli voerde Veiligheidsregio Utrecht een nieuw tractorverbod in omdat de organisatie van een geplande boerendemonstratie het aantal deelnemende tractoren niet kon overzien en controleren.[39]

Voorts deden Minister Carola Schouten van Landbouw, Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken en Tweede Kamerlid Tjeerd de Groot (die de veestapelhalvering had voorgesteld) aangifte van doodsbedreigingen geuit door de boeren. Minister Schouten zegde op advies van de politie een werkbezoek met Zeeuwse boeren af omdat andere boeren de snelweg hadden geblokkeerd.[3] Op 11 juli 2020 werd FDF-voorman Thijs Wieggers gearresteerd bij de boerenblokkade van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel in Leidschendam, nadat hij een stopteken van een politieagent negeerde en op de agent zou hebben geprobeerd in te rijden, die zich daardoor genoodzaakt voelde om zijn vuurwapen te trekken.[40] Wieggers werd op 5 oktober 2020 wegens bedreiging van een politieagent veroordeeld tot 40 uur taakstraf en 430 euro schadevergoeding.[13]

Oktober en november 2020[bewerken | brontekst bewerken]

Toen D66-leider Rob Jetten vanwege een coronabesmetting in thuisquarantaine zat, kwamen vijf leden van de Farmers Defence Force hem onaangekondigd 's avonds laat bij zijn privéwoning een voedselpakket aanbieden. Het bevatte meerdere soorten vlees, hetgeen expres gekozen was – 'ludiek' volgens de FDF – omdat Jetten vegetariër is, 'voor zijn gezondheid'. Jetten en collega-politici reageerden dat, hoe aardig het ook bedoeld zou zijn, het zeer ongepast (en zelfs intimiderend) was om onaangekondigd 's avonds in het donker het privéadres te bezoeken van politici waar je het niet mee eens bent.[14]

Op 17 november was er weer een boerenprotest in Den Haag.[7] Hierbij werd het Malieveld wederom flink beschadigd, een COVID-opvang voor dak- en thuislozen geblokkeerd, en een fietser aangereden door een tractor.[8]

Peter Snijders: 'De maatschappelijke ontwrichting die deze actie met zich heeft meegebracht, is gigantisch. (...) Er is nu wel een grens overgegaan.'[41]

December 2020[bewerken | brontekst bewerken]

Half december werden er boerenacties gehouden omdat de supermarkten volgens sommige boeren te weinig voor hun producten betaalden en uit protest tegen de stikstofwetgeving. Op 11 en 12 december blokkeerden boeren de ingang van een Jumbo-bevoorradingscentrum in Raalte en er werden ook acties gevoerd in Oosterhout en Geldermalsen. Op 12 december blokkeerden boeren het distributiecentrum van Albert Heijn in Zwolle en op 13 december ook kort het Zaanse distributiecentrum. Bij de Albert Heijn ontvingen 4500 klanten geen bestelling, bij de Jumbo 1700.[42]

Burgemeester Peter Snijders van Zwolle (tevens voorzitter Veiligheidsregio IJsselland) stelde de boeren een ultimatum, waarop ze vertrokken. Snijders was boos en zei dat er een grens was overschreden: 'Ik ben inmiddels wel zo ver, na twee grote blokkades bij dit distributiecentrum, dat dit niet meer zo kan. Juist in deze coronatijd is het heel kwetsbaar om dit nu te doen. Er zijn mensen die vanwege een besmetting niet naar de supermarkt kunnen.' Het protest verliep volgens hem bovendien ongeorganiseerd, men hield zich niet aan de coronarichtlijnen en de politie moest ingrijpen. Hij pleitte landelijke regels rondom boerenprotesten zoals andere burgemeester ook al hadden voorgesteld.[42] Albert Heijn verklaarde niet te zullen onderhandelen "met groeperingen die zich niet aan gemaakte afspraken houden".[4]

Op 14 december blokkeerden tientallen trekkers zes uur lang het distributiecentrum van de Jumbo in Breda en een tiental boeren blokkeerden ook het huis van Jumbo-directeur Frits van Eerd. Minister Schouten van Landbouw veroordeelde de acties, die 'gewone mensen die werken en boodschappen doen' raakten en dat de veiligheidsregio's dit moesten aanpakken. Zelfs de radicale Farmers Defence Force (FDF) vond de blokkades te ver gaan en ontraadde boeren om bij distributiecentra te demonstreren. Mogelijk kwam dit doordat de brancheorganisatie Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) volgens de FDF had gedreigd om de FDF voor de rechter te slepen en de leden te laten betalen voor de schade.[4]

Reacties[bewerken | brontekst bewerken]

Volgens Natuur- en Milieufederaties en GroenLinks richtten de boeren tijdens het eerste protest hun woede ten onrechte op burgers en politiek, terwijl volgens hen het landbouwsysteem, inclusief de boerenorganisaties, de Rabobank en de supermarkten, de boosdoener is.[43]

Reacties op geweld[bewerken | brontekst bewerken]

Premier Mark Rutte van de VVD gaf aan dat demonstranten zich aan de regels moeten houden. Gert-Jan Segers van de ChristenUnie benadrukte dat de boeren "niet over grenzen mogen gaan". Pieter Heerma van het CDA meldde dat boeren hun onvrede mogen uiten, maar dat ze "niet mogen intimideren en geen onveiligheid mogen veroorzaken."[44]

Jan Brouwer, directeur van het Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid, vond dat met het geweld in Groningen "de grenzen van het recht op demonstreren zijn overschreden". Diverse politici, waaronder ook Helma Lodders, woordvoerder Landbouw van de VVD, vonden dat de boeren te ver waren gegaan. Er was ook frustratie over "de 'slappe knieën' van sommige provinciale bestuurders."[5]

Het Openbaar Ministerie zegt dat de overheid gefaald heeft door dit najaar nauwelijks op te treden tegen tractoren op de snelweg. Het snelwegverbod kon volgens officier van justitie Linda Bregman door de politie onvoldoende worden gehandhaafd, onder meer door 'dreigende en intimiderende boeren' en overmatig alcoholgebruik.[45]

Steun onder de bevolking[bewerken | brontekst bewerken]

Aanvankelijk was de Nederlandse bevolking de boerenprotesten redelijk gunstig gestemd. In oktober 2019 steunde tweederde van de bevolking de protesten.[46] In februari 2020 was dit aandeel al gedaald tot ongeveer de helft, mede vanwege de toename in geweld, intimidatie en misdragingen.[47][48] Half juli 2020 vond nog maar 40% van de bevolking de acties gerechtvaardigd en zei 55% van de Nederlanders dat de boerenprotesten moesten stoppen.[49]

Rapport terreurdreiging[bewerken | brontekst bewerken]

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) publiceerde in mei 2020 een rapport over de actuele terreurdreiging in Nederland, waarin werd geschreven dat over het algemeen de boerenprotesten vreedzaam verliepen, maar dat met name de Farmers Defence Force (FDF) regelmatig de grens overschreed en bijdroeg aan maatschappelijke polarisatie door 'ongenuanceerde en bedreigende uitingen tegen politici en andersdenkende medeboeren' en fysieke agressie, bijvoorbeeld door het bekogelen van motoragenten met vuurwerk en het inrijden van de deur van het Groningse provinciehuis. De FDF ontkende betrokkenheid bij de genoemde incidenten.[6]

Tegendemonstraties door en bedreigingen jegens veganisten/dierenactivisten[bewerken | brontekst bewerken]

Vanaf het eerste boerenprotest op het Malieveld op 1 oktober 2019 hebben kleine aantallen veganisten en dierenactivisten tegendemonstraties gehouden. Ze zeiden niet tegen de boeren als geheel te zijn, maar alleen tegen de veehouderij en pleitten voor plantaardig voedsel als oplossing voor de milieuproblemen inclusief de stikstofcrisis, alsmede voor het verminderen van dierenleed. De dierenactivisten en veganisten konden echter op weinig begrip van de protesterende boeren rekenen, werden door sommige boeren zelfs als medeverantwoordelijk gezien voor hun moeilijke situatie, bedreigd, bespuugd en bekogeld.[10][11] CDA-prominent Henk Bleker, zelf boer, zei op 1 oktober 2019 vanaf het podium tegen de boerendemonstranten: 'Laat je niet provoceren vandaag! Laat je niet door een handvol ­loserige veganisten of dierenactivisten op de kast jagen. Kijk op hen neer.'[50] Bleker beweerde achteraf hiermee boerenagressie jegens veganisten en dierenactivisten (als vergelding voor de stalbezetting in Boxtel) te willen voorkomen,[51] maar volgens sommige veganisten was hiermee de toon gezet voor verdere minachting.[11]

Trivia[bewerken | brontekst bewerken]

  • De voorlaatste grote opstand onder boeren in Nederland was het akkerbouwersprotest in 1990. Dit protest richtte zich vooral op de dalende graanprijzen.[52]
  • Er vond op 22 oktober 2019 een boerenprotest plaats in Duitsland, waarbij 2000 tractoren en 6000 boeren naar het ministerie van Landbouw in Bonn waren gekomen.[53]
  • Bij de stakingsactie van basisschoolleraren op woensdag 6 november hebben zij bij het Binnenhof kleine speelgoedtractoren neergezet, wat een referentie was naar het boerenprotest.
Zie de categorie Boerenprotest 2019 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.