Bonaire

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Voor het gelijknamige marineschip, zie Hr.Ms. Bonaire (1877).
Bonaire
Boneiru
Caribisch openbaar lichaam van Nederland Vlag van Nederland
Locatie van Bonaire
Geografie
Hoofdstad Kralendijk
Oppervlakte 288 km²
Coördinaten 12°11'NB, 68°15'WL
Bevolking
Inwoners (2021[1]) 19.549[1] Bevolkingssamenstelling:[2]

36,36% Bonairianen
17,63% Curaçaoënaars
15,28% Nederlanders
6,27% Dominicanen
4,50% Colombianen
3,72% Venezolanen
2,70% Peruanen
2,50% Arubanen
1,86% Amerikanen
1,56% Surinamers
1,52% Canadezen
6,10% anders

Religie 77% rooms-katholiek
16% overig
7% geen
Talen Papiaments en Nederlands
Overig
Munteenheid Amerikaanse dollar
Volkslied Volkslied van Bonaire
Tijdzone UTC −4
Feestdag 6 september (Dia di Himno y Bandera)
Telefoon +599 7
Topleveldomein nl
ISO 3166 BQ, BES, 535
Detailkaart
Kaart van Bonaire
Foto's
AgeSexPyramid 2022 Bonaire.svg
Bevolkingspiramide (2022)
Slavenhuisjes bij de zoutpannen op Bonaire
Zoutwinning uit zeewater op Bonaire
kunuku op Bonaire
Ruwe kust aan de Noordoostzijde van het eiland
Kalme kust aan de Zuidwest zijde van het eiland
Kralendijk met op de achtergrond Klein Bonaire
De vuurtoren op de noordpunt van Bonaire

Bonaire (Papiaments: Boneiru) is een Nederlands eiland in het Caribische deel van Nederland, dat sinds 2010 bestuurlijk als Caribisch openbaar lichaam een bijzondere gemeente vormt. Het is gelegen in het zuidelijke deel van de Caribische Zee, voor de kust van Venezuela, en behoort tot de ABC-eilanden van de Kleine Antillen. De hoofdstad van Bonaire is Kralendijk; een verbastering van Koralendijk (dijk van koraal). De oudste nederzetting is Rincon, Spaans voor "hoek".

Bonaire heeft iets meer dan 20.000 inwoners en is een multi-culturele en meertalige samenleving. De meeste bewoners hebben als thuistaal het Papiaments. Daarnaast wordt er in meer of mindere mate Engels, Spaans en Nederlands gesproken. De twee grootste groepen nieuwkomers op het eiland komen uit Curacao (17,63%) en Europees Nederland (15,28%). Vervolgens komen de vier grootste nieuwkomersgroepen uit Spaanstalige landen uit de regio, de Dominicaanse Republiek, Colombia, Venezuela en Peru. Daarnaast zijn er nog nieuwkomersgroepen uit Aruba en Suriname en de Verenigde Staten en Canada.

Meer dan drie kwart van de bevolking is Rooms-Katholiek. Bonaire valt onder het Bisdom Willemstad.

Bonaire is een internationaal gerennomeerde duikbestemming. De belangrijkste economische sectoren zijn toerisme en de zoutwinning.

Etymologie[bewerken | brontekst bewerken]

Er zijn meerdere theorieën over de herkomst van de naam Bonaire. In de Indiaanse taal Caquetio betekent "Bonay" of "Bojnaj" "laag land". Door de eeuwen heen had men verschillende namen voor het eiland zoals Boynare, Buinare, Bonari en Bonaira. In de Zuid-Europese talen Portugees, Spaans en Frans kan Bonaire afgeleid zijn van de woorden voor "goede lucht"; "Bom ar", "Buen aire", Bon air".[3][4][5]

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Caquetiotijd[bewerken | brontekst bewerken]

Voor de aankomst van de Spanjaarden in 1499 waren de eilanden Aruba, Bonaire en Curaçao bewoond door de Caquetiostam. Amerigo Vespucci en Alonso de Ojeda beschreven Aruba als een 'eiland van reuzen', vanwege de verhoudingsgewijs grote lengte van de Caquetiobewoners.

De Caquetio's waren waarschijnlijk rond 1000 n.Chr. van het vaste land naar Aruba, Bonaire en Curaçao getrokken in de houten kano's, die ze voor de visserij gebruikten. Vanaf het schiereiland Paraguaná in Venezuela naar Aruba is de afstand 27 km over open zee. Archeologisch materiaal wijst in de richting van nauwe banden tussen de Caquetio op het vaste land en op de eilanden gedurende de precolumbiaanse periode.

Toen de eilanden in 1513 door de Spanjaarden werden uitgeroepen tot eilanden zonder nut ('islas inútiles') werden er twee jaar later een 2000-tal Caquetios van de drie eilanden tezamen naar Hispaniola afgevoerd om in de mijnen te werken. Zij behelsden vermoedelijk de gehele bevolking van de eilanden. In 1526 werden slechts 150 tot 200 personen teruggestuurd om werkzaam te zijn in de uitvoer van brazielhout, kwihi en dividivi.

Het Nederlandse gouvernement registreerde het overlijden van de laatste Caquetio op het eiland Aruba rond 1862. Recent mitochondriaal DNA-onderzoek op Aruba toont aan dat Indiaans DNA tot de dag van vandaag is terug te vinden in de populatie.[6]

Restanten van de Caquetiocultuur zijn onder andere te vinden in de vorm van rotstekeningen in de buurt van Boka Onima aan de oostkust van Bonaire. Hoewel zij tijdens de WIC onder een “Kapitein van de Indianen” vielen, zijn hun familienamen nergens geregistreerd geweest. Over hun leefwijze kunnen we lezen in de antropologische en archeologische studies van Frans Booi en Jay Haviser.[7]

Woorden in het Papiaments die uit de taalfamilie van de Arawakken komen zijn: kunuku (lokale boerderij/ranch); lora (papagaaisoort); yuana (groene leguaan).[8]

Spaanse koloniale tijd[bewerken | brontekst bewerken]

In 1499 landden Alonso de Ojeda en Amerigo Vespucci als een van de eerste Europeanen op Bonaire. Zij namen het eiland voor Spanje in bezit. Omdat Bonaire geen goud had en niet geschikt was voor de landbouw zagen de Spanjaarden geen noodzaak een kolonie te stichten en rekende het samen met Curaçao en Aruba tot de islas inútiles (nutteloze eilanden). De lokale indianen werden afgevoerd om als slaven te dienen in plantages in Zuid-Amerika. In 1526 introduceerden de Spanjaarden vee op Bonaire. Als gevolg hiervan komen ezels (of buriku) en geiten (of kabritu) er in het wild voor.

Pas in 1527 zouden de Spanjaarden een nederzetting stichten in het plaatsje Rincon, dat in een vallei tussen de heuvels veilig was voor piraten, en gebruiken als bannelingenoord voor veroordeelden en krijgsgevangenen. Dankzij waterbronnen in het dal konden deze eerste Spanjaarden leven van landbouw.

Nederlandse koloniale tijd[bewerken | brontekst bewerken]

In 1636 veroverde Nederland Bonaire op de Spanjaarden. Het kwam onder bestuur van de West-Indische Compagnie. Deze importeerde tot slaaf gemaakte Afrikanen voor landbouw (voornamelijk hout, maïs en zoutwinning). De eerste familienamen van tot slaaf gemaakten werden geregistreerd in het jaar 1744. Zij kunnen gerekend worden tot de eerste families van Afrikaanse afkomst op Bonaire. Enkele voorbeelden zijn: Anthony, Coffie, Domacasse, Frans, Goeloe, Janga, en Wanga. Uit de tweede helft van de 18e eeuw stammen ook de eerste families van Europese afkomst, zoals Evertsz, Thielman, Daal, Thode, Pourier, Neuman, en de Jongh.[7]

Na het faillissement van de WIC in 1791 werd Bonaire een regelrechte Nederlandse kolonie. Het Nederlandse gouvernement werd daarmee direct slavenhouder. Er was een onderverdeling tussen 'Gouvernementsslaven' en 'Partikuliere slaven'. De tot slaaf gemaakten die in de zoutwinning werkten, verbleven in slavenhutjes bij de zoutpannen, nauwelijks hoger dan 2 meter. Deze hutjes zijn nog steeds te zien op Zuid-Bonaire. De huisjes zijn gelegen aan obelisken die de nationale Nederlandse kleuren hebben van rood, wit, blauw en oranje. Deze obelisken gaven de ankerpunten aan waar de zoutschepen voor anker konden gaan om het zout te laden.

In het begin van de negentiende eeuw verloor Nederland de heerschappij over de Antillen twee maal aan Groot-Brittannië (1800 en 1807). Van 1795 tot 1813 nam het Frankrijk van Napoleon Bonaparte, de macht over in Nederland. Zo werden de Nederlandse kolonies onderdeel van Frankrijk. Van 1803 tot 1815 waren er de Napoleontische oorlogen, waarin Frankrijk het beheer over Nederlandse kolonies verloor aan het Verenigd Koninkrijk. Toen de eilanden in 1816 definitief aan Nederland werden toegewezen, bouwde de Nederlandse overheid Fort Oranje in Kralendijk om het eiland te beschermen. De kenmerkende vuurtoren in het fort is gebouwd in 1868.

Het Nederlandse rijksdeel Suriname en Curaçao en Onderhorigheden werd vaak omschreven als "De West" of Nederlands West-Indië, als tegenhanger van de kolonie in Zuidoost-Azië, Nederlands Oost-Indië (Indonesië). Om de bestuurskosten te verlagen werden de West-Indische koloniën in 1828 tijdelijk teruggebracht tot één kolonie onder de Gouverneur-Generaal in Paramaribo. In 1845 kwam men hier gedeeltelijk op terug omdat het besturen van de eilanden vanuit Suriname niet goed werkte. Vanaf dat jaar waren er weer twee West-Indische koloniën:

Bonaire werd toen via het centrale gouvernement in Curaçao bestuurd.

Zout werd de grootste bron van inkomsten voor het eiland. De productie was zo groot geworden dat er vier obelisken gebouwd werden om de schepen naar de zoutpannen te leiden. Eveneens werden in 1850 de slavenhuisjes gebouwd. In 1863 werd de slavernij op Bonaire afgeschaft. In 2022 biedt Nederland excuses aan voor haar slavernijverleden.[9]

Commandeurs[bewerken | brontekst bewerken]

Bron: Boekje Dr. Hartog

Commandeur Periode Geboren Overleden
Johannes Philippus Eijlbracht 1750-1756
Theunis Dirkszoon Cock 1756-1768
Andreas Daal 1768-1780
Christiaan Gerard Dammers 1780-1795 Nieuwburg (Hannover, Duitsland)
Barent Dirkszoon Cock 1795-1796
Michiel de Groot 1796-1797
Barent Dirkszoon Cock 1797-1805
Jan François du Curiel 1805
Barent Dirkszoon Cock 1805
Johannes Palm Hzn 1805-1809
Jean François du Briel 1809-1815
Samuel Bartholomeus van den Broek 1815-1817
Isaak Debrot 1817-1827 15 november 1771 Neufchatel, Zwitserland 18 oktober 1854, Curaçao
Claas Schotborgh Claaszoon 1827-1840
Jan Schotborgh Claaszoon 1840-1854
Cornelis Boyé 1854-1859 1805
Zeebad, Bonaire 1960

Tweede Wereldoorlog[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook: Operatie Neuland

De zeelieden van Bonaire hebben tijdens de Tweede Wereldoorlog een bovengemiddelde bijdrage geleverd. Duitse onderzeeërs probeerden, de scheepvaart rondom de raffinaderijen van Aruba en Curaçao uit te schakelen en daarmee de gigantische productie van brandstof voor de geallieerden te elimineren. Tijdens deze gevechten zijn ook schepen betrokken geraakt die een Bonairiaanse bemanning hadden. Tot de velen, die na de oorlog ontbraken behoorden ook de 34 gesneuvelde Bonairianen van deze schepen (meer dan van de andere eilanden van het toenmalige Nederlands West-Indië).[10]

Gedurende de Tweede Wereldoorlog diende de locatie waar later het Divi Flamingo Beach Resort & Casino werd gehuisvest als interneringskamp voor voornamelijk Duitsers en Oostenrijkers die op de Antillen woonden.[11] Dezen werden namelijk gewantrouwd. Ze zouden de gigantische olieraffinaderijen op Aruba en Curaçao, die de geallieerde luchtvloot van kerosine moesten voorzien, kunnen saboteren. Het kamp was van 1940 tot 1947 operationeel. In totaal zijn er in deze periode 461 mensen, op grond van de wet PB 1940, no. 38, zonder enige vorm van proces geïnterneerd geweest, de meesten van hen volstrekt onschuldig. Onder hen Medardo de Marchena en ook fotograaf Fred Fischer,[12] toen nog Oostenrijks staatsburger. Veel Duitsers die werden geïnterneerd waren juist gevlucht voor het Nazi-geweld. Maar ook Duitse krijgsgevangenen, van wie er enkele na de oorlog zijn gebleven. In september 1943 vroeg de vader van George Maduro, naar wie Madurodam vernoemd is, koningin Wilhelmina zijn zoon uit te wisselen tegen op Bonaire geïnterneerde Duitsers. De regering ging niet op het verzoek in. De leeggekomen barakken werden na de oorlog omgebouwd tot het eerste hotel van Bonaire: Zeebad.

Vliegveld[bewerken | brontekst bewerken]

In 1936 wordt de eerste luchthaven van Bonaire gebouwd in Tra’i Montaña, vlak bij Subi Blanku, in het midden van het eiland. De landingsbaan liep dwars over de huidige autoweg tussen Kralendijk en Rincon. Op 9 mei 1936 voerde het West-Indisch Bedrijf der KLM een eerste proefvlucht uit vanaf Curaçao. Deze historische proefvlucht met de Oriol, een zustervliegtuig van de Snip, was succesvol en op 31 mei van datzelfde jaar volgt de eerste lijnvlucht.

In 1943 werd de nieuwe luchthaven met de naam Flamingo Airport' geopend. In de jaren 50 en 60 bleef de luchthaven vernieuwen. Chartervluchten vanuit de USA werden mogelijk. In 1964 werd de lijndienst tussen Bonaire en Curaçao overgenomen door de Antilliaanse Luchtvaart Maatschappij. In 1970 werd de baan wederom verlengd voor vliegtuigen als de DC9 en in 1976 werd de nieuwe terminal in gebruik worden genomen. In 1980 werd de baan nogmaals verlengd en verbreed en vond de eerste vlucht tussen Miami en Bonaire plaats.

In 1991 begonnen de eerste lijndiensten vanuit Europa. Op 20 april 1991 begon de KLM Royal Dutch Airlines vanaf Amsterdam een lijndienst naar Bonaire waarbij een tussenlanding werd gemaakt in Caracas, Venezuela. In 1993 startte ook Martinair een lijndienst naar het eiland. Tegenwoordig zijn er meerdere intercontinentale vluchten uit Europa en is zij de vierde grootste burgerluchthaven van Nederland.[13]

Naoorlogse periode[bewerken | brontekst bewerken]

Economische ontwikkeling[bewerken | brontekst bewerken]

Er heerste kort na de oorlog grote armoede op het eiland: er was nog geen toerisme, veel mannen werkten elders en verloren het contact met thuis, voornamelijk in de olie-industrie op Curaçao en Aruba of als zeeman, zoals de boven genoemde gesneuvelden. Er was enige scheepsbouw, waar de traditionele barken werden gebouwd, kleinschalige veehouderij en de nog weinig intensieve zoutwinning. Zo was het een grote uitkomst, dat Pierre Schunck, een zakenman uit Heerlen, in 1948 een confectieatelier stichtte, dat juist aan vrouwen werk zou gaan bieden en ze zelf ook daarvoor zou opleiden.[14] Want ook de vrouwen probeerden op de andere eilanden of in Venezuela aan de kost te komen.Er was maar voor enkele uren per dag elektriciteit. Een gevolg van die vestiging was, dat de stroomvoorziening op 24 uur werd gebracht.

In 1955 werd de fabriek verkocht en werkte door onder de naam Cambes Textiles N.V. (de eerste letters van de zes toenmalige Nederlandse Antillen)

Douanekantoor van Kralendijk met een naastliggend megacruiseschip

Het eiland beschikt over vijf zeehavens, waarvan die van Kralendijk de belangrijkste is. In de tweede helft van de twintigste eeuw werden de twee aanlegpieren in de haven van Kralendijk vernieuwd, waardoor naast vracht- en containerschepen ook grote cruiseschepen eenvoudig kunnen afmeren. De overige havens behoren tot de bedrijven BOPEC, WEB/CUROIL, Oil Trading Bonaire (OTB) en Cargill. Ook werd het vliegveld uitgebreid tot Flamingo Airport met directe intercontinentale bestemmingen.

Inmiddels wordt het zout vooral gebruikt voor vaatwasmachines, cosmetica en een deel als consumptiezout. De rechten van AKZO op de zoutwinning zijn al een aantal jaren geleden overgedaan aan Cargill, een Amerikaans bedrijf.

Staatkundige ontwikkeling[bewerken | brontekst bewerken]

In 1936 kregen mannen stemrecht. In 1948 kregen vrouwen ook het recht om te stemmen. Van 1936 tot 1948 was Bonaire onderdeel van het zogenaamde Gebiedsdeel Curaçao, en vervolgens van 1948 tot 1986 van de Nederlandse Antillen. Onder koningin Juliana werden de Antillen in 1954 een autonoom deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De Staatsregeling van 1948 betrof een tussentijdse staatskundige periode, en had de invoering van verkiezingen op basis van Algemeen Kiesrecht gebracht. De eerste verkiezingen vonden plaats in 1949. De Staatsregeling 1948 werd vervangen door een Interimregeling (1951), als voorloper van het uiteindelijke Statuut van de Nederlandse Antillen(1954). In 1986 verliet Aruba het statuut van de Nederlandse Antillen en verwierf het 'Status Aparte'. Aruba werd als voorloper in latere decennia gevolgd door Curaçao en St. Maarten.[15]

Op 10 september 2004 stemde 59,5% van de bevolking van Bonaire voor het opheffen van de Antillen en voor directe banden met Nederland. Toen de Nederlandse Antillen op 10 oktober 2010 als land werd opgeheven, werd Bonaire een bijzondere gemeente van Nederland. Op 12 september 2012 mochten inwoners van Bonaire voor het eerst stemmen bij verkiezingen voor de Tweede Kamer.

Referenda[bewerken | brontekst bewerken]

De aanvankelijke weerstand op Bonaire tegen deze staatskundige hervorming (10-10-10) heeft er onder meer toe geleid dat er een staatskundig referendum werd gehouden. De negatieve uitslag was vanwege een zeer lage opkomst niet bindend. Eind 2015 werd er opnieuw een referendum gehouden. In de stemming werd de volgende vraag voorgelegd: "Bent u het eens met de invulling die is gegeven aan de directe band met Nederland?". De kiezer kon deze vraag beantwoorden met "Ja" of "Nee" (in het Papiaments dan wel het Nederlands). 62 procent van de stemgerechtigden stemde.[16] Daarvan stemde 65 procent 'nee'.[17] Deze uitslag maakt in principe de weg vrij voor een referendum over zelfbeschikking voor Bonaire. De mogelijke uitvoering daarvan is aan de Eilandsraad en het Bestuurscollege van Bonaire.[18]

Sociale geografie[bewerken | brontekst bewerken]

Demografie[bewerken | brontekst bewerken]

Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[2] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[19] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten.

Een relatief kleine groep van Chinezen heeft sinds de jaren 70 een grote positie verworven in de middenstand. Met name hun restaurants en supermarkten zijn erg succesvol. In 2018 is de Chinese Association of Bonaire opgericht.[20]

Religie[bewerken | brontekst bewerken]

De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Bonaire valt onder het Bisdom Willemstad. Verder is er van oudsher een kleine protestantse gemeenschap. Andere Christelijke stromingen zoals de evangelische gemeenschap, Jehova getuigen en Zevende-dags Adventisten zijn sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). Bonaire heeft in de wijk Amboina ook een moskee.

Talen[bewerken | brontekst bewerken]

De officiële taal is het Nederlands. De meest gesproken thuistaal is het Papiaments. Het gebrek aan een Nederlandse taalomgeving maakt het Nederlands in plaats van een moedertaal tot een vreemde taal (NVT) op Bonaire. In 2007 werd het Papiaments erkend als de officiële taal van de Nederlandse Antillen. In 2019 ondertekenen de ministers van Onderwijs van Caribisch Nederland, het ministerie van OCW en de Taalunie gezamenlijk de intentieverklaring rond het onderwijs van Nederlands als Vreemde Taal (NVT). Omdat het Nederlands geen omgangstaal van grote betekenis is, moet het taalonderwijs anders vormgegeven worden. Papiaments en Engels worden erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[21]

Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments (een zelfstandige Creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen zijn meertalig en spreken in meer of mindere mate ook Nederlands, Engels en Spaans.

Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.

Inwoners van Bonaire (1 januari 2020)[22]
Geboorteland Aantal Nederlandse nationaliteit Andere nationaliteit
Bonaire 7604 7436 168
Curaçao 3687 3657 30
Nederland 3196 3188 8
Dominicaanse Republiek 1311 494 817
Colombia 941 325 616
Venezuela 777 174 603
Peru 565 98 467
Aruba 523 522 1
Verenigde Staten 389 45 344
Suriname 327 265 62
China 322 52 270
Haïti 177 27 150
Duitsland 100 23 77
Ecuador 76 5 71
India 63 11 52
Jamaica 61 9 52
Verenigd Koninkrijk 57 5 52
Sint Maarten 48 45 3
Italië 46 3 43
Canada 45 9 36
België 42 8 34
Portugal 40 16 24
Guyana 35 16 19
Spanje 33 18 15
Libanon 28 10 18
Brazilië 2 2 23
Indonesië 23 23 -
Sint Eustatius 22 22 -
Frankrijk 22 3 19
Zwitserland 18 6 12
Trinidad en Tobago 18 2 16
Cuba 16 6 10
Argentinië 14 2 12
Sovjet-Unie 13 3 10
Roemenië 13 1 12
Marokko 10 4 6
Zuid-Afrika 9 4 5
Polen 9 2 7
Costa Rica 9 6 3
Chili 8 4 4
Joegoslavië 8 2 6
Zweden 7 - 7
Panama 7 4 3
Saint-Vincent en de Grenadines 7 5 2
Filippijnen 6 2 4
Oostenrijk 6 - 6
Ghana 6 1 5
Saba 6 6 -
Mexico 6 1 5
Saint Kitts en Nevis 6 3 3
Guadeloupe 6 6 -
Australië 5 3 2
Noorwegen 5 2 3
Hongarije 5 2 3
Denemarken 5 1 4
Bolivia 5 - 5
Uruguay 5 3 2
Egypte 4 2 2
Turkije 4 1 3
Ierland 4 3 1
Puerto Rico 4 - 4
Dominica 4 3 1
Irak 3 2 1
Iran 3 3 -
Japan 3 - 3
Taiwan 3 - 3
Thailand 3 - 3
Nieuw-Zeeland 3 - 3
Kameroen 3 2 1
Nigeria 3 1 2
Guatemala 3 2 1
Honduras 3 1 2
El Salvador 2 1 1
Frans-Guyana 2 1 1
Brunei 2 1 1
Pakistan 2 - 2
Syrië 2 1 1
Liberia 2 1 1
Congo 2 1 1
Lesotho 2 2 -
Tsjecho-Slowakije 2 1 1
Rusland 2 - 2
Burundi 1 1 -
Guinee 1 1 -
Namibië 1 1 -
Zimbabwe 1 - 1
Kaapverdië 1 1 -
Kenia 1 1 -
Ethiopië 1 1 -
Cyprus 1 1 -
Azerbeidzjan 1 - 1
Albanië 1 - 1
Bangladesh 1 1 -
Israël 1 - 1
Maleisië 1 - 1
Oman 1 1 -
Vietnam 1 - 1
Zuid-Korea 1 1 -
Sri Lanka 1 1 -
Barbados 1 - 1
Montserrat 1 1 -
Nicaragua 1 - 1
Sint Lucia 1 1 -
Paraguay 1 - 1
Totaal 20.915 16.634 (79,53%) 4281 (20,47%)

Kernen[bewerken | brontekst bewerken]

Kaya Craane, Boulevard Kralendijk, Bonaire

De ster in de vlag van Bonaire telt zes punten, die staan voor de zes oorspronkelijke woonkernen: Antriol; Nikiboko; Tera Cora; Nort di Saliña; Playa; Rincon.

Door groei van de bevolking en uitbreiding van de bebouwing zijn vijf daarvan echter aan elkaar gegroeid tot de hoofdstad Kralendijk. Alleen Rincon, de oudste kern van het eiland, gelegen in de noordelijke helft van het eiland, is een apart dorp gebleven.

Naast deze kernen zijn er in de loop der jaren een aantal wijken bij gekomen. Achter Kralendijk tegen de heuvel liggen achter het oude Nort di Saliña de wijken Republiek en Santa Barbara. Achter Santa Barbara aan de kust ligt de nieuwe – zeer luxe – wijk Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Voorbij het vliegveld richting zoutpannen is de wijk Belnem gesitueerd, vernoemd naar Harry Belafonte. De bevolking is als volgt verdeeld over de oude kernen en wijken:

  • Kralendijk met in totaal 19.011 inwoners (in 2020)[23]
    • Amboina (909 inwoners)[23]
    • Belnem (881 inwoners)[23]
    • Entrejol Pabou (1.178 inwoners)[23]
    • Entrejol Pariba (2.999 inwoners)[23]
    • Guatemala (13 inwoners)[23]
    • Hato (679 inwoners)[23]
    • Lagun Hill (162 inwoners)[23]
    • Lima (271 inwoners)[23]
    • Mexico (188 inwoners)[23]
    • Nawati Noord (523 inwoners)[23]
    • Nawati Zuid (324 inwoners)[23]
    • Nikiboko (3.475 inwoners)[23]
    • Noord Saliña (1.332 inwoners)[23]
    • Playa (centrum van Kralendijk) (199 inwoners)[23]
    • Playa Pabou (1.554 inwoners)[23]
    • Playa Pariba (1.134 inwoners)[23]
    • Sabadeco (338 inwoners)[23]
    • Sabana (569 inwoners)[23]
    • Santa Barbara (495 inwoners)[23]
    • Tera Kora (1.788 inwoners)[23]
  • Rincon
    • Rincon Noord (941 inwoners)[23]
    • Rincon Zuid (903 inwoners)[23]

Economie[bewerken | brontekst bewerken]

Bekende duiklocatie "1000 steps"
Zie Zoutwinning in Bonaire voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De belangrijkste economische sectoren zijn toerisme en de zoutwinning. Het zuidelijk deel van het eiland is ingericht voor natuurvriendelijke zoutwinning. In 2019 deden 157.800 bezoekers per vliegtuig het eiland aan; hiervan is 39% afkomstig uit Nederland. Het aantal bezoekers dat met een cruise kwam bedroeg 458.000 in 2019.[24]

Bonaire is bekend om een van 's werelds mooiste onderwater natuurreservaten en is daarmee zeer geliefd bij sportduikers. Een bekende duiklocatie is het wrak van de Hilma Hooker die in 1984 naar de bodem zonk.

De Dia de Rincon (Rincon Dag) op 30 april is een jaarlijks feest op het eiland en sedert 2020 een officiële feestdag. In 2015 woonden koning Willem Alexander en koningin Maxima dit feest bij tijdens hun bezoek aan Bonaire.

Armoede[bewerken | brontekst bewerken]

In 2019 heeft de Nationale Ombudsman onderzoek verricht naar armoede onder ouderen op Bonaire. Ouderen met alleen een AOV-uitkering (vergelijkbaar met de Nederlandse AOW-uitkering) kunnen niet of nauwelijks rondkomen en leven vaak in bittere armoede, constateert de ombudsman. De kosten van eerste levensbehoeften zijn in Caribisch Nederland vaak bijna twee keer zo hoog als in Europees Nederland, terwijl de AOV-uitkering ongeveer gelijk is aan de Nederlandse AOW.[25]

In 2020 publiceren de Nationale Ombudsman en de Kinderombudsman het gezamenlijk onderzoek naar armoede onder jongeren op Bonaire. Uit het rapport 'Het maakt uit waar je wieg heeft gestaan' blijkt dat veel jongeren serieuze knelpunten ervaren die hen belemmeren uit de armoede te komen en daardoor moeilijkheden ervaren in de overgang naar volwassenheid. Waar Europees Nederlandse jongeren in armoede kunnen rekenen op verschillende beschermende faciliteiten, ontbreken deze veelal voor Caribisch Nederlandse jongeren.[26]

In 2022 publiceert de Nationale Ombudsman onderzoek naar armoede en schuldenproblematiek onder alleenstaande ouders en hun kinderen op Bonaire. In het rapport 'Caribische kinderen van de rekening' roepen ze de overheden op om urgent en gezamenlijk op te treden. Er zijn te grote verschillen met de voorzieningen in Europees Nederland en er moet op Bonaire een sociaal minimum komen op basis van de werkelijke kosten van het levensonderhoud.[27]

Justitiële Inrichting[bewerken | brontekst bewerken]

In Kralendijk is de Justitiële Inrichting (JI) Caribisch Nederland, Locatie Bonaire gevestigd. De inrichting valt sinds 10 oktober 2010 onder de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), agentschap van het ministerie van Justitie en Veiligheid in Nederland voor de uitvoering van vrijheidsbenemende straffen en maatregelen. De locatie Bonaire is zowel een Huis van Bewaring als een Justitiële Inrichting voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Vanaf 6 december 2010 is er capaciteit voor 76 mannen, vrouwen en jeugdigen. De naam in het Papiaments is Institushon Hudisial Karibe Hulandes, sitio Boneiru. In 2018 is de Justitiële Inrichting verhuisd naar een nieuwe moderne inrichting waar capaciteit voor 113 mannen, vrouwen, vreemdelingen en jeugdigen.

Politiek[bewerken | brontekst bewerken]

Bonaire maakte tot 10 oktober 2010 (10-10-10) deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden binnen het staatsverband van de Nederlandse Antillen. Het landsbestuur van de Nederlandse Antillen was gevestigd in Willemstad op Curaçao. Sinds 10 oktober 2010 is Bonaire als openbaar lichaam een 'bijzondere gemeente' van Nederland. De 'Nederlandse Antillen' als staatkundige structuur zijn sinds die datum verleden tijd. Het eiland maakt geen deel uit van het Schengen-gebied. Het heeft een lokaal eilandsbestuur, met aan het hoofd een gezaghebber, dat zitting heeft in Kralendijk. Het eilandbestuur bestaat uit het bestuurscollege en de eilandsraad.

Vlag[bewerken | brontekst bewerken]

Officiele vlag van Bonaire

De vlag is ontworpen door Frans Booi op basis van inzendingen vanuit de bevolking en 15 december 1981 in gebruik genomen. De vlag heeft de volgende symbolen:[5]

  • De zespuntige rode ster verwijst naar de zes traditionele woonwijken van het eiland: Kralendijk, Nikiboko, Tera Kòrá, Antriòl, Nort di Saliña en Rincon;
  • De zwarte cirkel met vier punten symboliseert een kompas. Dit verwijst naar de oude maritieme traditie van de Bonerianen. De vier puntjes op de ring die Oost, West, Zuid en Noord aanwijzen zijn bedoeld om aan te geven dat alle mensen op de wereld gelijk zijn, waar ze ook vandaan komen.
  • De rode kleur verwijst naar bloed en de overlevingskracht van de Bonairiaan.
  • Het geel staat voor de zon, het strand en de bloemen van de Kibrahachi en de cactus.
  • Wit staat voor vrede en vrijheid.
  • De blauwe kleur staat voor de zee.

Volkslied[bewerken | brontekst bewerken]

Het gebruik van het Bonairiaanse volkslied ging van kracht op 15 december 1981. De muzikant Jean Bernard Antonio Palm (1885-1963) creëerde de melodie voor het Bonairiaanse volkslied. Deze melodie werd tussen 2000 en 2010 ook gebruikt voor het volkslied van de Nederlandse Antillen. Hubert Obdulio “Lio” Booi (1919-2014) schreef de tekst voor het volkslied.[5]

Het eerste vers van het volkslied luidt:

Tera di solo i suave bientu - Land van zon en zachte bries
Patria orguyoso, salí fo’i laman - Trots land verrezen uit de zee
Pueblo humilde semper kontentu - Bescheiden volk, altijd tevreden
Di un kondukta tur parti gabá - Zich altijd dapper werend

Wapenschild[bewerken | brontekst bewerken]

De eilandsraad presenteerde op 26 juni 1986 het wapenschild van Bonaire. Het wapenschild is goedgekeurd door de Hoge Raad van Adel. Het wapenschild heeft de volgende symboliek:[5]

  • Een blauw schild dat verwijst naar de hemel en naar de zee.
  • Het gouden stuurrad symboliseert de maritieme traditie van zeevaarders en scheepsbouwers.
  • Een rode ster verwijst naar het bloed dat de Bonairianen hebben vergoten om zich te bevrijden van vijanden. De 6 punten van de ster verwijzen naar de zes traditionele woonwijken van het eiland.
  • De zwarte cirkel die een scheepskompas symboliseert verwijst ook naar de maritieme traditie. Het kompas staat voor het bepalen van richting en goede economische, vriendschappelijke en culturele relaties met de rest van de wereld en voor gelijkheid.
  • De gouden kroon verwijst naar de band met het Nederlandse Koninkrijk.

Eilandsraad[bewerken | brontekst bewerken]

Huidige zetelverdeling
   
De 9 zetels zijn als volgt verdeeld:
Historisch verloop zetelverdeling eilandsraad
Partij 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
Movementu di Pueblo Boneriano (MPB) - - - - - - 3 4
Democratische Partij Bonaire (PDB) 1 5 4 3 4 3 3 3
Union Patriotiko Boneriano (UPB) 6 2 4 6 5 4 3 2
Partido Pro Hustisia & Union (PHU) - - - - - 1 0 -
Movementu Boneiru Liber (MBL) - - - - - 1 - -
Partido Boneriano Sosial (PABOSO) 2 2 1 - - - - -
Totaal 9 9 9 9 9 9 9 9

Fractieleiders in de eilandsraad zijn: Esther Bernabela (UPB), Clark Abraham (PDB) en Renata Domacassé (MPB).

Bestuurscollege 2019[bewerken | brontekst bewerken]

De gezaghebber en gedeputeerden kunnen vergeleken worden met de burgemeester en wethouders van deze bijzondere gemeente.

Staatkundige hervormingen[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook: Staatkundige hervormingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden

Op 10 september 2004 werd op Bonaire een niet-bindend referendum gehouden. Van de kiesgerechtigden stemden ruim 59 procent voor een rechtstreekse band met Nederland. Slechts 16 procent stemde voor voortzetting van de toenmalige situatie, waarbij Bonaire een deel was van de Nederlandse Antillen.

Zie Bonairiaans staatkundig referendum 2004 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Op 11 oktober 2006 bereikte Bonaire (evenals Saba en Sint Eustatius) een akkoord met de Nederlandse regering over een rechtstreekse band met Nederland. Het eiland werd een Bijzondere gemeente, wat wil zeggen dat de Gemeentewet als basis dient voor het bestuur, maar met enkele uitzonderingen op het gebied van bijvoorbeeld sociale zekerheid. De inwoners hebben ook stemrecht gekregen voor de Tweede Kamer.

Het was de bedoeling dat er ook nog een referendum zou worden gehouden op 15 januari 2010, dat na veel politieke ophef – zowel op de Antillen als in Nederland – niet doorging. Uiteindelijk werd er toch een referendum gehouden op 17 december 2010. De uitslag hiervan was een stem tegen de integratie van Bonaire in het Nederlands staatsbestel, maar de opkomst was dusdanig laag dat de uitslag niet bindend werd verklaard.

Zie Bonairiaans staatkundig referendum 2010 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Nadat veel inwoners van Bonaire hun ontevredenheid hadden geuit over de in oktober 2010 ontstane verhouding met Nederland, werd in 2015 door de Eilandsraad besloten tot een nieuw staatkundig referendum, te houden op 18 december van dat jaar.

Zie Bonairiaans staatkundig referendum 2015 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Onderwijs[bewerken | brontekst bewerken]

Het onderwijs op Bonaire valt onder toezicht van de Nederlandse onderwijsinspectie.[30]

Basisschool Kolegio Kristu Bon Wardador (KKBW) te Antriol, Kralendijk in 2022.

Onderwijsgeschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Het Nederlandse gouvernement had van oudsher geen interesse in het onderwijzen van de lokale bevolking van het eiland. Het was zelfs verboden voor zwarte kinderen om zich op een openbare landsschool in te schrijven. De Rooms-Katholieke kerk heeft vervolgens in 1856 de eerste school opgericht voor lokale kinderen. Aangezien de meeste lokale kinderen tot slaaf gemaakten waren, moesten ook de slaveneigenaren verplicht worden de kinderen tot de scholen toe te laten. Ondanks dat het met name Protestante gouvernement de Katholieke missieschooltjes nog lang bleef tegen werken, werden de schooltjes goed bezocht en is er een begin gemaakt aan de alfabetisering van de bevolking.[31]

Primair Onderwijs[bewerken | brontekst bewerken]

Het grootste bestuur is de Rooms-Katholieke stichting Birgen Maria die vier separate scholen onder zich heeft. In volgorde van grootte zijn dat:

  • Kolegio Kristu Bon Wardador (Nikiboko/Antriol)
  • Skol Amplio Papa Cornes (Norti Salina)
  • Kolegio San Bernardo (Playa)
  • Kolegio San Luis Bertran (Rincon)

Alle vier scholen hebben minimaal de Basiskwaliteit beoordeling van de onderwijsinspectie gekregen.[30]

Stichting openbaar onderwijs Bonaire heeft twee scholen: Kolegio Rayo di Solo en Kolegio Strea Briante.[32] Het derde bestuur en eenpitter is Basisschool de Pelikaan.[33] Daarnaast zijn er ook twee kleine privéscholen op het eiland, te weten Basisschool Het Koraal en Basisschool Aquamarin. Sinds 2022 is er voor het eerst een specialistische voorziening op het eiland genaamd Kolegio Emma Schermer. Deze school wordt beheerd door Expertisecenter Onderwijs Zorg (EOZ) Bonaire.

EOZ[bewerken | brontekst bewerken]

Expertisecenter Onderwijs en Zorg (EOZ) biedt op Bonaire ondersteuning en begeleiding aan leerlingen en studenten die door diverse problemen vast dreigen te lopen in het onderwijs. EOZ heeft op elke school Case managers en Schoolmaatschappelijk werkers.

Voortgezet Onderwijs[bewerken | brontekst bewerken]

Het voortgezet onderwijs wordt verzorgd door de Scholengemeenschap Bonaire (SGB). Het SGB bestaat uit: Liseo Boneriano, vmbo, Speciale Lesplaatsen Praktijkonderwijs en mbo. De SGB heeft ruim 1800 schoolgangers op meerdere locaties in Kralendijk.[34]

Hoger Onderwijs[bewerken | brontekst bewerken]

De Lerarenopleiding Funderend Onderwijs (LOFO) wordt gegeven door een dependance van de algemene faculteit van de University of Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez en leidt studenten op tot Bachelor of Foundation Based Education voor het primair onderwijs. Deze opleiding werkt in het partnerschap Kibrahacha aan samenwerking en expertisedeling tussen het primair onderwijs en het hoger onderwijs. In dit partnerschapsproject wordt er nauw samengewerkt met de opleidingsscholen Kolegio Kristu Bon Wardador, Skol Amplio Papa Cornes, Pelikaan en Koraal.[35]

Kibrahacha[bewerken | brontekst bewerken]

Dit is een samenwerkingsverband tussen de regionale lerarenopleidingen en basisscholen en heeft als doel de ontwikkeling van de Caribische leraar van de 21ste eeuw. Er zijn anno 2022 16 aangesloten opleidingsscholen op de drie benedenwindse eilanden.[36]

Staatsexamencentrum[bewerken | brontekst bewerken]

Op Bonaire is een speciaal Staatsexamencentrum voor de leerlingen van onder meer Bonaire, Curaçao, Aruba en Suriname die het Nederlandse Staatsexamen willen doen. Het Nederlandse Staatsexamen moet op Nederlands grondgebied gebeuren.

Cultuur[bewerken | brontekst bewerken]

De Bonairiaanse cultuuruitingen worden vaak benoemd met de term Krioyo. Zo is er Krioyo eten (Kuminda krioyo) en Krioyo muziek. Het centrum van de Bonairiaanse cultuur is het dorp Rincon. Rincon wordt beschouwd als de oudste nederzetting op de Antiliaanse eilanden. Gesticht in 1525 door de Spanjaarden is het verworden tot een kenniscentrum van tradities en folklore. De grootste feestdag op Bonaire is dan ook 'Dia de Rincon' (Dag van Rincon). Rincon heeft een eigen vlag en volkslied en viert ook zijn eigen carnaval. In Rincon is ook cultuurpark 'Mangazina di Rei' gevestigd, opgericht voor cultuurbehoud en educatie.

Cultuurgeschiedenis wordt verzameld, vastgelegd en uitgedragen door stichting FuHiKuBo opgericht door de gerenommeerde geschiedenis- en cultuurkenner Bòi Antoin. Sinds 2020 heeft Bonaire ook penvoerders voor het cultuurparticipatie fonds 'Cultuureducatie met Kwaliteit'. Vanaf 2023 is dat stichting ACE van Segni Bernardina, de oud artistiek directeur van Teatro Luna Blou, het grootste theater van Curaçao.

Kuminda Krioyo[bewerken | brontekst bewerken]

Kuminda Krioyo is de fushion keuken van Bonaire, met invloeden uit Amerika, Afrika, en Europa. De Boneriaanse kookkunst heeft met name invloeden uit Portugal en sterke overeenkomsten met de keukens van Aruba en Curacao. De hoofdgerechten worden op Bonaire meestal in de middag genuttigd. Hieronder volgen karakteristieke gerechten uit de kookkunst van Bonaire.

Gerechten[bewerken | brontekst bewerken]

Kuminda Krioyo Boneiru / Ayaka Pika
  • Stobá, stoofgerechten van gestoofd vlees, vis, of groenten. Kabritu Stoba (Stoofgerecht met geitenvlees), Galina Stoba (stoofgerecht met kippenvlees), Papaya Stoba (niet vegetarisch stoofgerecht met papaya), etc.
  • Sopi, diverse soepgerechten. Sopi di karni (Soep met rundvlees). Sopi di Yuana/Iguana (Soep met leguanenvlees). Sopi di Kabritu (Soep met geitenvlees). Tamarindesoep. Sopi rabu di baka (ossenstaartsoep). Sopi di Kadushi (Deze cactus soep is een variant op het Yambo gerecht met als okra vervanger de Kadushi cactus)
  • Yambo, Guiambo of Okra is een gerecht van okra, gezouten vlees (en/of varkensstaart), vis, kaas, garnalen en karko (schelpdier).

Gerechten met vis, schaal- en schelpdieren zijn onder meer Karko Stoba (stoofgerecht met de grote kroon zeeslak), Balchi Piska (visballetjes), Fillet Mulatu, Bakijow Tutu (bakkeljouw/kabeljouw gerecht met tutu), Mochi Pikuditu (vismootjes van barracuda). Verse visgerechten (Catch of the day) worden gemaakt met vers gevangen Wahoo, Barracuda, Tonijn, Dorade en Red Snapper. Bijzondere gerechten worden gemaakt met de Lionfish. Een seizoensspecialiteit is verse Kreeft.

Tijdens de feestdagen (Kerst en Nieuwjaar) wordt ayaka gegeten. De Antilliaanse ayaka, is een uitgave van het Venezolaanse origineel. Het is een in bananenbladeren verpakt gerecht. De ingredienten verschillen, maar kunnen inhouden: een laagje deeg van maismeel in, zout, suiker, anijszaad, geraspte kaas, boter en melk. De deegbodem wordt gevuld met kippen- en varkensvlees, kappertjes, rozijnen, pruimen, olijven, piccalilly, ham, amandelen, selderie, peterselie, augurken en spaanse peper. Het in bananenbladeren verpakte geheel wordt gekookt in water, waarna men het laat afkoelen. Voor gebruik warmt men het even op.

Andere gerechten voor tijdens de feestdagen zijn varkensoortjes op zuur, ham, gestoofde kalkoen en Pekelé. Pekelé is gepekelde vis, gemaakt van in kleine stukjes gesneden en gekookte zwaardvis. Na het koken zet men het op zuur (bestaande uit water, peper, azijn en kruidnagel) en laat men het trekken om een goede smaak te krijgen.

Een bijzonder gerecht uit Rincon is bachibachi, een gestoofd gerecht met teelballen van een bok, hersenen, lever en geitenvlees. Dit gerecht bereidt men voor met uien, zonnebloemolie, heel veel basilicum en andere smaakverfijners en wordt met name op Dia di Rincon geserveerd.[5]

Bijgerechten[bewerken | brontekst bewerken]

Een traditioneel bijgerecht is ''funchi'', een zachte brij gemaakt van sorghum maismeel. Tutu is een bijgerecht van funchimeel, bonen, zout vlees en suiker. Moro is rijst met bonen. Arros Brua is de Boneriaanse variant van Nasi Goreng. Andere veel voorkomende bijgerechten zijn rijst, bonen, gebakken banaan, doperwten en rode biet. Vaak worden de bijgerechten bij afhaalrestaurants Mitar Mitar geserveerd, een mix van rijst en frites (of gebakken aardappelen).

Hartige hapjes[bewerken | brontekst bewerken]

Kuminda Krioyo Boneiru / Pastechi

Bekende hartige hapjes op Bonaire zijn Pastechi (pasteitjes met vis, vlees, kaas of ham-kaasvulling), Palito (worstje in deeg) en Johnny Cake (een platte, in olie gebakken, ronde pastei gemaakt van bloem, melk en boter).

Zoetigheden[bewerken | brontekst bewerken]

  • Bolo (alle soorten cake).
  • Tèrt (verwant aan appeltaart of vlaai, maar met kokos of pruimen).
  • Repa di pampuna (pannekoek van pompoen).
  • Lèter di pinda, (suikerwerken in een S-vorm met gezoete amandelen erin).

Andere traditionele snoepsoorten kos di boka dushi of ko'i dushi genoemd zijn: tentalaria, kokada, koi lechi, kakiña en panseiku.

Bolo pretu is een donkere vruchtentaart gemaakt van in alcoholische siroop geweekte vruchten; pruimen, dadels, rozijnen, krenten, vijgen, amandelen, sukade.

Als dessert eet men vaak vruchten- of gelatinepudding.

Dranken[bewerken | brontekst bewerken]

Diverse koude dranken als Awa di Lamunchi of Awa di Sorsaka, worden vaak gedronken. Ook wordt er op Bonaire chukulati di pinda, pindamelk gedronken (chocolademelk gemaakt van pinda's).

Barbecue[bewerken | brontekst bewerken]

Barbecue is een van oorsprong Caribische openlucht-roostertechniek die erg populair is op Bonaire. Er worden meestal de gebruikelijke gerechten geserveerd zoals spareribs, porkchops (karbonade), steak, kip en sate.

Snèks[bewerken | brontekst bewerken]

De snèk is de Boneriaanse variant van een snackbar of restaurant met bar. Veel snèks worden tegenwoordig uitgebaat door horecaondernemers van Chinese afkomst. Op het menu staan meestal Krioyo-gerechten. In de middag wordt er met name warme lunch afgehaald en in de avond wordt het een café-achtige ontmoetingsplaats. In elke wijk zijn er meerdere snèks te vinden. Vooral aan de hoofdstraat Kaya Korona in Antriol, zijn er veel snèks naast elkaar te vinden.

Foodtrucks[bewerken | brontekst bewerken]

Bonaire heeft meerdere foodtrucks over heel het eiland. Bij sommige strandjes zoals Lac Bai, Playa Trapi/Bachelors Beach, Playa Tului en Playa Te Amo en door heel Kralendijk heen. Bekende namen zijn: Stokes Foodtruck (een rode Londen dubbeldekker bij Te Amo beach), Kite City Foodtruck (verse vis), King Kong Foodtruck (burgers), Grill Car Foodtruck (BBQ), Pita Madre Foodtruck (luxe pitabroodjes), en Pastechi & more Foodtruck (verse pasteitjes).

Fastfood[bewerken | brontekst bewerken]

Afgezien van één vestiging van Kentucky Fried Chicken aan de hoofdstraat Kaya Korona en een vestiging van Subway in het stadscentrum zijn er verder geen internationale fastfoodketens op Bonaire gevestigd.

Festiviteiten[bewerken | brontekst bewerken]

Simadan[bewerken | brontekst bewerken]

Simadan is het oogstfeest dat in april groots gevierd wordt. De vieringen vallen samen met de weken die leiden naar Dia de Rincon op 30 april. De folkloristische muziek en de dans die erbij horen heten ook Simadan. Deze volksdans wordt vaak uitgevoerd in traditionele kledij. De muziek volgt het vraag-en-antwoordpatroon van Afrikaanse oorsprong. Bijzondere instrumenten zijn de becu, gemaakt van de sorghum plant en de kinkon, gemaakt van de karkoschelp. Het meest gezongen lied heet Remailo. Mailo is een Afrikaans woord voor maishi chikí (sorghum). Andere liederen zijn Dan Simadan en Belua.[5]

Maskarada[bewerken | brontekst bewerken]

Kultura Krioyo Boneiru / Maskarada masker

Maskarada is een feest van Afrikaanse oorsprong. Op Bonaire wordt Maskarada driemaal gevierd: op 1 januari, op de eerste zondag van een nieuw jaar en op de zondag van het Driekoningenfeest. Maskarada begint in het nieuwe jaar traditiegetrouw bij het bestuurskantoor van de gezaghebber. In de ochtend komen kleurig verklede personen met hun gezichten onherkenbaar achter een masker bij het bestuurskantoor. Ze roepen gelukkig nieuwjaar, maar mogen verder niet spreken. Sommigen zijn verkleed als vis, ezel of stier. De gemaskerde groep viert Maskarada met muziek, zang, dans en theater. De sinfonia di man is het belangrijkste instrument. Dit is een harmonica die met de hand wordt bespeeld. De bespeler van dit instrument is degene die de maskaradagroep leidt.[5]

San Juan-feest en San Pedro-feest[bewerken | brontekst bewerken]

San Juan en San Pedro behoren tot de oudste feesten van Bonaire en worden beiden in de maand juni gevierd. De herkomst van de feesten heeft een combinatie van Europese, Amerikaanse en Afrikaanse invloeden. 23 juni is het de nacht van San Juan. Het begint rond 9 uur ’s avonds en duurt tot en met 24 juni. San Pedro begint in de nacht van 28 juni en gaat door tot 29 juni. Beide feesten worden dus in de avonduren tot in de ochtend van de volgende dag gevierd.

San Juan (Johannes) en San Pedro (Petrus) zijn Bijbelse namen en heiligen in de Rooms-Katholieke kerk. Tijdens de viering staan er vijf fakkels klaar waarover zal worden gesprongen. De heiligen worden gevraagd om meer regen en minder wind. San Juan is van oorsprong een feest voor landbouwers, vandaar dat men op regen hoopt. San Pedro is van oorsprong een feest voor vissers. Zij hopen op weinig wind, omdat de visvangst dan groter is.[5]

Barí-festival[bewerken | brontekst bewerken]

Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen Trom Nederlandse Antillen (1900-1950)

Barí is een muzikaal genre, een dans en een instrument. Op Curaçao en Aruba wordt het ook wel tambú genoemd. Het is een eindejaarsfeest van Afrikaanse oorsprong dat men sinds de 18de eeuw aan het einde van het jaar op Bonaire viert. Tijdens het Barí-feest wordt over gebeurtenissen gezongen die gedurende het jaar hebben plaatsgevonden.

Barí ontwikkelde zich op de plantages; het was een geheimtaal van de slaven waarin zij met elkaar konden communiceren zonder dat de shon (slaveneigenaar) begreep waar het over ging. Dubbelzinnigheid in de taal was daarbij van groot belang. De Barí spreekt vaak kritisch over de samenleving. In de dagen voor de jaarwisseling wordt het afgelopen jaar met ironie en dubbelzinnigheid doorgenomen.[37]

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Barí of Tambú is terug te voeren op Afrikaanse muziek en dans en heeft zich op Curaçao doorontwikkeld. In de slaventijd werden er aan slaafgemaakten verschillende regels opgelegd, zoals bijvoorbeeld samenscholingsverboden, een verbod op vuurwerk, verbod op de traditionele Sint-Jansviering (met openbare vuren) en een verbod om met vlaggen en muziek op straat te komen. Ook na de slavenemancipatie waren dit soort verboden deels nog van kracht. De bestuurders gaven hiervoor als verklaring de handhaving van de openbare orde, rust en veiligheid. Na de afschaffing van de slavernij gaf de overheid domeingronden in huur aan ex-slaven. Hieraan waren echter wel voorwaarden verbonden, onder andere het verbod op het toelaten van Barí/tambúdansen op de huurgrond. Later, in 1936, kwam er een officieel, algeheel verbod op de Barídans. Uiteraard werd er nog wel in het geheim Barí gespeeld en gedanst. Pas in 1952 werd het verbod opgeheven. Ook op Curaçao en op Aruba, waar het overigens ook officieel verboden was, is Barí onder de naam Tambú nog steeds cultureel belangrijk.

Barí-muziek[bewerken | brontekst bewerken]

Het woord barí betekent ook trom of veltrom. De muziek kent dan ook slechts twee instrumenten: de eenvellige trom, de barí of tambú, en een ijzeren idiofoon, de heru. Verder zijn handgeklap (bati man) en hielgestamp belangrijk. De zang werd vroeger grotendeels door een vrouw voor haar rekening genomen. Vroeger gebruikte men tonnen waar rum in bewaard werd als instrument. Later maakte men eigen houten tonnen. Er werd een stuk leer van een geit of schaap over de ton gespannen. Volgens de overlevering zorgt de gedroogde huid van een schaap voor een beter geluid bij het bespelen van het instrument dan het leer van een geit. De speler houdt de barí vast door de benen te kruisen en de barí tussen de benen te houden.[5]

Barí-dans[bewerken | brontekst bewerken]

Barí is ook de naam van de dans (een bekkendans). De dans werd aanvankelijk kerkelijk verboden. De RK kerk vond dit nodig vanwege de handhaving van de openbare orde en het behoud van de zedelijkheid, aangezien de dans vulgair en zedenkwetsend zou zijn. In de tweede helft van de negentiende eeuw traden pastoors hardhandig op tegen groepen die Barí speelden.

Verwante muziek[bewerken | brontekst bewerken]

Tambu uit Curacao en de Arubaanse dande die tegen het eind van het jaar op Aruba gespeeld wordt is nauw verwant met de Barí. De tumba is eveneens verwant aan de Barí.

Muziekinstrumenten[bewerken | brontekst bewerken]

Typische Bonairiaanse instrumenten zijn: bamba, barí, wiri, triangel, kuarta, sinfonia di man, kachu, karkó en marimba. De barí is een veltrom van Afrikaanse afkomst die ook zijn naam geeft aan het muzikale genre en de dans. De triangel is de bekende metalen driehoek van Europese afkomst. De Sinfonia di man is de handharmonica die bespeeld wordt tijdens de Maskarada. De karkó is de grootste schelp op Bonaire die als blaasinstrument gebruikt wordt bij verschillende gelegenheden.[5]

Bamba[bewerken | brontekst bewerken]

De bamba bestaat uit twee stukken holle bamboebuizen, kaña brabu genoemd. De bamboe spoelt aan met de golven van de oceaan aan de noordkust van Bonaire. Uit deze aangespoelde buizen selecteert men buizen met een diameter tussen de 7 en 12 cm. Er worden vervolgens twee buizen van ongelijke lengte gesneden. De bamba speelt men door de bamboebuizen hard op de grond te slaan. Men houdt in iedere hand een stuk van de bamba en slaat ze om de beurt op de grond. De bamba is één van de oudste ritmische instrumenten van Bonaire.

Wiri[bewerken | brontekst bewerken]

De wiri wordt gemaakt van ijzer, koper of staal. Het gebruik van ijzer zorgt voor een heldere klank. Door middel van verhitting worden ribbels in de staaf ijzer, koper of staal gemaakt, die tussen de 20 en 30 centimeter lang is. Om de wiri te bespelen, houdt de muzikant deze ijzeren staaf in de ene hand. In de andere hand heeft de muzikant een tweede ijzeren staaf, waarmee over de ribbels heen en weer wordt geraspt.

Kuarta[bewerken | brontekst bewerken]

De kuarta is een van oorsprong Venezolaans instrument (cuatro). De kuarta is een viersnarig instrument dat lijkt op een kleine gitaar of ukelele. Evenals de ukelele wordt de kuarta zo gestemd dat opslag en neerslag een bijna gelijke klankkleur krijgen.

Beelden en sculpturen[bewerken | brontekst bewerken]

Zie voor een lijst van beelden en sculpturen op Bonaire deze lijst.

Evenementen en feestdagen[bewerken | brontekst bewerken]

  • Maskarada (01 januari)
  • Nieuwjaarsduik (01 januari)
  • Carnavalsparade
  • Bon Doet
  • Goede vrijdag
  • Pasen
  • Simadan (Tweede Paasdag)
  • Koningsdag (27 april)
  • Dia di Rincon (30 april)
  • Dag van de Arbeid (01 mei)
  • San Pedro (eind juni)
  • San Juan (eind juni)
  • Koninksrijksdag
  • Dia di Boneiru
  • Regatta week
  • Zwem naar Klein Bonaire
  • Hemelvaartsdag
  • Barí (december)
  • San Nicolas (Sinterklaas) (5 dec)
  • Kerst

Natuur en geologie[bewerken | brontekst bewerken]

De flora van Bonaire kenmerkt zich door soorten van de cactusfamilie zoals Melocactus en Opuntia. Brassavola nodosa; een Orchis van de familie van de Brassavola komt op alle drie de ABC-eilanden voor. Dividivi wetenschappelijke naam Libidibia coriaria werd vroeger Caesalpinia coriaria genoemd. De Vachelliaboom genaamd Vachellia tortuosa is aangepast aan het droge klimaat.

De fauna van Bonaire kenmerkt zich door een beperkt aantal zoogdieren. Er leven soorten vleermuizen als de Leptonycteris curasoae en Glossophaga longirostris en de Bonariaanse Jaguar. Bonaire heeft 208 soorten vogels als de geelvleugelamazone, het suikerdiefje, de rode flamingo en de maisparkiet. Reptielen van Bonaire zijn Cnemidphorus murinus; een soort renhagedis, de groene zeeschildpad, anolissen en de groene leguaan. Anolis bonairensis is een soort van de familie van de anolissen komt alleen op Bonaire voor.

De zee rond Bonaire telt ongeveer 350 soorten vissen. Het koraalrif van Bonaire bestaat uit ongeveer 60 soorten koraal als Montastraea annularis.

De Stichting Nationale Parken Bonaire (STINAPA Bonaire) is een non-gouvernementele organisatie die verantwoordelijk is voor het beheer van de nationale parken op Bonaire in Caribisch Nederland.

Washington Slagbaai Nationaal Park[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Washington Slagbaai National Park voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De hele Noordpunt van Bonaire is beschermd natuurgebied, het Washington Slagbaai Nationaal Park. Het park, 6000 hectare groot, is in 1969 ingesteld als eerste natuurpark van de Nederlandse Antillen. Het herbergt een scala aan leefgebieden, waaronder de duinen bij de boca's (inhammen) aan de noordkust, de saliñas (zoutmeren), de pos (bronnen) en de berggebieden. Het park is rijk aan vogels en andere dieren, met name hagedissen en leguanen. Binnen het park liggen twee gebieden die internationaal erkend zijn als belangrijk watergebied in het kader van de Conventie van Ramsar: saliña Slagbaai en het Gotomeer. Ook vanuit cultuurhistorisch oogpunt is het park van grote betekenis, onder andere vanwege de plantages en de historie van Slagbaai. Bij de ingang van het park is het Bonaire Museum ingericht. Vanaf de entree zijn enkele wandelingen uitgezet. Het park is goed toegankelijk met de auto en mountainbikers zijn ook welkom.

Bonaire National Marine Park[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Bonaire National Marine Park voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bonaire National Marine Park is een wettelijk beschermd onderwaterpark dat het hele eiland en Klein Bonaire omringt.

Het park is in 1979 ontstaan door onder andere steun van het Wereld Natuur Fonds en wordt beheerd door de Stichting Nationale Parken Bonaire (STINAPA Bonaire). Voor de kust ligt het eiland Klein Bonaire. Er zijn circa zestig duikplaatsen. Het natuurpark behoort tot de mooiste duiklocaties ter wereld.

Klein Bonaire[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Klein Bonaire voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voor de kust bij Kralendijk ligt het eiland Klein Bonaire. Het eiland is 700 hectare groot, geheel vlak en slechts begroeid met kleine struiken en cactussen. Op het eiland komen zeker 76 plantensoorten en circa 55 diersoorten voor. Het is omgeven met een koraalrif. De stranden aan de noord- en westkant zijn de belangrijkste nestplaatsen voor zeeschildpadden. Op het eiland liggen ook enkele saliñas of zoutmeren. Hierin foerageren rode flamingo's; Bonaire heeft een van de grootste flamingo-populaties ter wereld. Om deze reden en vanwege de ongerepte koraalriffen en de neststranden voor zeeschildpadden, wordt het eiland beschermd als watergebied van internationaal belang door de Conventie van Ramsar. Met de groei van het duiktoerisme op Bonaire wilden projectontwikkelaars op Klein Bonaire hotels bouwen. Vlak voor de eeuwwisseling werd het eiland met hulp van Nederland, het Wereld Natuur Fonds en andere natuurbeschermers door het eilandgebied Bonaire aangekocht en veiliggesteld. Sinds 2001 is Klein Bonaire een wettelijk beschermd natuurgebied. Het eiland is per boot bereikbaar voor duikers, snorkelaars en dagjesmensen.

Lac[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook: Lac Baai

Het Lac is een ondiepe lagune in het zuidoosten van Bonaire. Het gebied van 700 hectare is omzoomd met mangroven. Lac maakt deel uit van het beschermde onderwaterpark en is aangewezen als watergebied van internationale importantie in het kader van de Conventie van Ramsar. De baai is uniek vanwege het voorkomen van zeegras en mangrove. Een deel van de mangroven is door de beperkte toegankelijkheid vrijwel ongestoord en daarmee van belang als rustgebied voor vogelsoorten. Lac is een belangrijke rustplaats en broedgebied voor tal van vogels en mariene ongewervelden, waaronder de koninginneschelp ofwel de Karkó. Vroeger kwam dit schelpdier hier in grote hoeveelheden voor, maar door overbevissing is de populatie grotendeels uitgeroeid. Het gebied heeft een kraamkamerfunctie voor rifvissen en is het voedselgebied voor de groene zeeschildpad.

Pekelmeer[bewerken | brontekst bewerken]

Het Pekelmeer en het flamingoreservaat (800 hectare) maken deel uit van het grote watergebied in het zuidwesten van het eiland. In dit gebied wordt nog steeds zout gewonnen. Het is ook het belangrijkste voedsel en leefgebied voor de flamingo. Een mooi samengaan van economie en ecologie. In deze omgeving bevinden zich, afhankelijk van het seizoen, tussen de 2000 en 7000 flamingo’s. Het flamingoreservaat is de belangrijkste broedplaats voor de flamingo in het zuidelijk Caribisch gebied. De totale populatie die migreert tussen Bonaire en Zuid-Amerika wordt geschat op 20.000 exemplaren. De flamingo stelt bijzondere eisen aan zijn omgeving (waterkwaliteit, rust) en is zeer gevoelig voor verstoringen. Het Pekelmeer en het flamingo reservaat zijn aangewezen als watergebied van internationale betekenis volgens de Conventie van Ramsar. Bonaire zal de flamingo, het symbool van het eiland, actief blijven beschermen. De vogels krijgen ruimte en rust.

Saliñas en grotten[bewerken | brontekst bewerken]

Saliñas zijn zoutmeren of inhammen die door een dam van dood koraal zijn afgesloten van de zee. Ze hebben een belangrijke functie doordat ze zorgen voor de opvang en filtratie van (regen)water. Zo wordt voorkomen dat voedingsstoffen en gronddeeltjes het rif in spoelen en daar tot schade aan de koralen leiden. Deze functie is vooral cruciaal bij hevige regenval. Saliñas zijn verder een belangrijk voedselgebied voor tal van watervogels. Slagbaai, Gotomeer, Pekelmeer en de saliñas op Klein Bonaire zijn watergebieden van internationale betekenis in het kader van de Conventie van Ramsar.

Bonaire heeft vele tientallen grotten. Als geologische verschijningsvorm geven ze een beeld van de oudste geschiedenis van het eiland. Op diverse plaatsen zijn grotten voorzien van rotstekeningen, aangebracht door de oorspronkelijke Indiaanse bewoners van Bonaire. Sommige grotten bieden woonruimte aan vleermuizen of aan de blinde Typhlatia garnaal. Vleermuizen vervullen een nuttige functie in het ecosysteem: ze vangen grote hoeveelheden insecten (waaronder muggen) of dragen zorg voor de bestuiving van bloemen, waaronder die van cactussen. De grootste bedreiging voor vleermuizen vormt de vernietiging of verstoring van hun verblijfplaatsen.

Geologie[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Geologie van Bonaire voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bonaire is gelegen op de Caribische Plaat, een tektonische plaat die wordt begrensd door vier andere tektonische platen; de Noord-Amerikaanse, Cocos-, Nazca en Zuid-Amerikaanse Plaat. Bonaire als eiland is gevormd in het Tertiair, toen de Caribische plaatgrens (de vulkaanboog die de Caribische eilanden in het oosten van het gebied vormde) zich oostwaarts verplaatste.

De gesteenten die op Bonaire voorkomen zijn van sedimentaire en vulkanische oorsprong[38]. De sedimentaire gesteenten dateren uit het Krijt (~90-100 miljoen jaar geleden (Ma)) en het Mioceen (~5 Ma).

Plantages en Plantagewoningen (Landhuizen)[bewerken | brontekst bewerken]

In 1868 en 1870 werd een groot gedeelte van de overheidsgronden geveild en verkocht. Het betrof vijf kavels voor bosbouw en veeteelt en negen kavels voor zoutexploitatie. De kopers van die grote kavels waren voornamelijk welgestelde particulieren uit Curaçao, succesvolle kooplieden, die niet van plan waren op hun plantages te gaan wonen. Er is op Bonaire geen sprake van echte plantages. Het klimaat en de bodemgesteldheid zijn op Bonaire niet zo gunstig voor fruit- en groenteteelt van enige omvang. Alleen zoutwinning is economisch aantrekkelijk. Verder werd op enkele “plantages” gedaan aan aloë-teelt (laatste uitvoer in 1973), verbouw van maïs (door de droogte was er niet elk jaar voldoende oogst), branden van houtskool en veeteelt (voornamelijk geiten, export voor het laatst in 1970).

In het begin van de 20e eeuw was de middenklasse op Bonaire ook in staat plantageterreinen te kopen. Op Curaçao diende het landhuis als het hoofdhuis van een plantage, waar de eigenaar woonde. In de directe omgeving waren er bijgebouwen, schuren, stallen en koralen. Daaromheen bevonden zich de slavenwoningen. Op Bonaire werden de plantagewoningen de buitenhuizen van de eigenaren waar ze in de weekenden verbleven. Vaak was gedurende de week een opzichter (vito) die toezicht hield op de werkzaamheden op de plantage. Tot landhuizen kunnen op Bonaire de volgende gebouwen worden gerekend:

  • opzichtershuizen bij de zoutplantages Rode, Oranje en Witte pan
  • Santa Barbara
  • Bolivia
  • Jatu Bacu
  • Guatemala
  • Bakuna
  • Washikemba
  • Mentor
  • Landhuis Karpata
  • Huis bij Slagbaai[39]

Media[bewerken | brontekst bewerken]

Kranten[bewerken | brontekst bewerken]

Tijdschriften[bewerken | brontekst bewerken]

Radio en televisie[bewerken | brontekst bewerken]

Enkele (lokale) radio-omroepen en televisie-uitzendingen zijn Nederlandstalig.

Radiokanalen
  • Trans World Radio 800AM/89.5FM (8 verschillende talen)
  • Mega Hit FM 101.1 (Nederlands/Engels)
  • Dolfijn FM 97.5 (Nederlands)
  • Bon FM 102.7 (Papiaments)
  • LineaRecta was de dagelijkse actualiteitenuitzending van Radio Nederland Wereldomroep speciaal voor de Antillen en Aruba. Dit programma werd maandag tot en met vrijdag uitgezonden tussen 8.15 en 8.45 uur op Mega Hit FM
  • NPO Radio 1, 2, 3, 4 en 5 (via internet te beluisteren)
Televisiekanalen
  • TeleCuraçao (Papiaments)
  • TV11 (Bonairiaans kanaal in het Papiaments, maar gevestigd op Curaçao)
  • Kanalen van de NPO, waaronder NPO 1, 2, 3 en BVN (Niet vrij te verkrijgen, maar te ontvangen via kabeltelevisie)
  • Venezolaanse kanalen (gratis)
  • verdere Amerikaanse kanalen (Via satelliet, niet gratis)
  • Kanal 24 (niet gratis)
  • B-onair TV
Satellietbedrijven
  • TDS
  • DirecTV
  • Dish Network

Internet[bewerken | brontekst bewerken]

Bonaire heeft een goed 4G netwerk en veel publieke wifi hotspots. Er zijn drie internet providers:

  • Flamingo TV
  • TELBO
  • Digicel

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]

Landen in Noord-Amerika

Vlag van Antigua en Barbuda Antigua en Barbuda · Vlag van Bahama's Bahama's · Vlag van Barbados Barbados · Vlag van Belize Belize · Vlag van Canada Canada · Vlag van Colombia Colombia · Vlag van Cuba Cuba · Vlag van Dominica Dominica · Vlag van de Dominicaanse Republiek Dominicaanse Republiek · Vlag van El Salvador El Salvador · Vlag van Grenada Grenada · Vlag van Guatemala Guatemala · Vlag van Haïti Haïti · Vlag van Honduras Honduras · Vlag van Jamaica Jamaica · Vlag van Mexico Mexico · Vlag van Nicaragua Nicaragua · Vlag van Panama Panama · Vlag van Saint Kitts en Nevis Saint Kitts en Nevis · Vlag van Saint Lucia Saint Lucia · Vlag van Saint Vincent en de Grenadines Saint Vincent en de Grenadines · Vlag van Trinidad en Tobago Trinidad en Tobago · Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Land van het Koninkrijk der Nederlanden: Vlag van Aruba Aruba · Vlag van Curaçao Curaçao · Vlag van Sint Maarten Sint Maarten
Nederlands openbaar lichaam: Vlag Bonaire Bonaire · Vlag Sint Eustatius Sint Eustatius · Vlag Saba Saba
Frans overzees departement: Unofficial flag of Guadeloupe (local).svg Guadeloupe · Flag of France.svg Martinique
Overzees gebied van het Verenigd Koninkrijk: Vlag van Anguilla Anguilla · Vlag van Bermuda Bermuda · Vlag van de Britse Maagdeneilanden Britse Maagdeneilanden · Vlag van de Kaaimaneilanden Kaaimaneilanden · Vlag van Montserrat Montserrat · Vlag van de Turks- en Caicoseilanden Turks- en Caicoseilanden
Overige gebieden: Vlag van de Amerikaanse Maagdeneilanden Amerikaanse Maagdeneilanden · Clipperton · Vlag van Groenland Groenland · Vlag van Puerto Rico Puerto Rico · Flag of Saint Barthélemy (local).svg Saint-Barthélemy · Flag of Saint-Martin (fictional).svg Sint-Maarten · Vlag van Saint-Pierre en Miquelon Saint-Pierre en Miquelon

Zie de categorie Bonaire van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Wikivoyage heeft een reisgids over dit onderwerp: Bonaire.