Borstbeen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
borstbeen
sternum
Bot
Gray115.png
Synoniemen
Latijn sternon[1][2]

os pectoris[3][4][5]
pectorale os[6]
pectus[2][5][7]
scutum cordis[3][2][5]
scutum pectoris[8]
os asser[2]
asser[5]
asser pectoris[5]
cassi[5]
cassos[5]
cassum[5]
prenos[5]
prones[5]
sadarassis[5]
statemia[5]
thorax[5]
storax[5]

Oudgrieks στέρνον[9][7]

στῆθος[9][7]

Naslagwerken
Gray's Anatomy 27,119
MeSH A02.835.232.904.766
Dorlands/Elsevier s_23/12758288
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Het borstbeen[10][11] of sternum[12][13] is het been in het midden van de borstkas waaraan de sleutelbeenderen en de ware ribben vastzitten. Het borstbeen maakt samen met de ribben ventilatie van de luchtwegen mogelijk.

Onderdelen[bewerken]

Het borstbeen bestaat uit drie hoofddelen:

Het middendeel bestaat uit een aantal delen, sternebrae genoemd.[18] Bij de mens en Cetacea zijn de sternebrae vergroeid tot één deel[18] en wordt dan vervolgens het corpus sterni genoemd. Bij andere dieren wordt het middendeel mesosternum genoemd.[15]

Aandoeningen[bewerken]

Een aangeboren vervorming van het borstbeen wordt pectus genoemd.

Naam[bewerken]

Sternum[bewerken]

Het woord sternum is een overzetting van het Oudgrieks στέρνον stérnon.[19] Bij de Griekse schrijver Homerus wordt het begrip στέρνον gebruikt in de betekenis van borst van de man.[9][7] Homerus gebruikt het begrip στῆθος stethos voor de borst van zowel de man als de vrouw.[9][7] De Griekse arts Hippocrates gebruikt στέρνον in de betekenis van borst,[9][7] en στῆθος als borstbeen.[9][7] Bij de Griekse arts Galenus zien we (pas) het στέρνον in de huidige betekenis van borstbeen.[9][7]

Het στέρνον moet eigenlijk gezien worden als het (voorste) vaste benige deel van de borst.[20] Vanuit die optiek sluit het Oudgriekse begrip στερεός/στερρός,[20] vast/hard[7] erbij aan. Het Nederlandse borstbeen sluit overigens meer aan bij de Latijnse variant os pectoris,[3][4] afgeleid van os, "been/bot"[6] en pectus, "borst".[6] In het klassieke Latijn komt het begrip pectus ook in de tweede betekenis van borstbeen voor.[6]

Processus xiphoides[bewerken]

Naast de naam processus xiphoides [4][21] komen ook de namen os xyphoides [3] en cartilago xiphoides [4]/xiphodes [20] voor. Deze Latijnse namen gaan terug op twee Oudgriekse begrippen voor de processus xiphoides die bij de Griekse arts Galenus voorkomen.[7]

De vorm os xyphoides komt overeen met ξιφοειδές ὀστοῦν xiphoeidés ostoun.[7] Zowel het Latijnse os als het Oudgriekse ὀστοῦν betekenen bot/been.[6][7] Het Oudgriekse ξιφοειδές betekent zwaardvormig,[20][7] afgeleid van ξίφος.[7] Naast ξίφος komt de vorm ξύφος[20][7] voor, waar de vorm xyphoides (met y in plaats van i) meer mee overeenkomt. In het (anatomisch) Engels komt een soortgelijke vorm xyphoid [22] voor. In het Latijn komen ook de meer 'zuivere' vormen os ensiforme,[3] met ensiformis afgeleid van ensis ("zwaard"[6]) en os gladioli, met gladioli ("van het zwaardje"[6]), voor. Het Nederlandse zwaardvormig aanhangsel [23] sluit hier bij aan.

De vorm cartilago xiphoides/xiphodes gaat terug op ξιφοειδής χόνδρος xiphoeidés chóndros.[7] Zowel cartilago als χόνδρος betekenen kraakbeen.[6][7] De vorm xiphodes komt overigens overeen met de Griekse nevenvorm ξιφώδης xiphōs.[20] In het Latijn komen voor dit Oudgriekse begrip ook meer 'zuivere' vormen voor zoals cartilago ensiformis,[3][20], cartilago gladialis, met gladialis afgeleid van gladius ("zwaard"[6]), cartilago mucronatus, met mucronatus ("puntig"[6]) afgeleid van mucro ("zwaartpunt/zwaard"[6]) en cartilago cultralis, met cultralis afgeleid van culter ("mes"[6]) voor. Deze eerste drie bijvoeglijke naamwoorden komen overigens ook voor in de begrippen processus ensiformis,[3][24][25] processus gladialis [3] en processus mucronatus.[3] Het Nederlands kent het equivalente zwaardachtig kraakbeen.[3]

Naast processus xiphoides en cartilago xiphoides komt men ook nog de vormen processus xiphoideus [12][14] en cartilago xiphoidea [26] tegen. De vorm xiphoideus/xiphoidea wordt door sommigen[27] gezien als onjuiste omzetting van ξιφοειδής naar het Latijn.