Borstbeen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Borstbeen
Sternum
Bot
Gray115.png
Synoniemen
Latijn Sternon[1][2]

Οs pectoris[3][4][5]
Pectorale os[6] Pectus[2][5][7]
Scutum cordis[3][2][5]
Os asser[2]
Asser[5]
Asser pectoris[5]
Cassi[5]
Cassos[5]
Cassum[5]
Prenos[5]
Prones[5]
Sadarassis[5]
Statemia[5]
Thorax[5]
Storax[5]

Oudgrieks Στέρνον.[8][7]

Στῆθος[8][7]

Naslagwerken
Gray's Anatomy 27,119
MeSH A02.835.232.904.766
Dorlands/Elsevier s_23/12758288
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Het borstbeen[9][10] of sternum[11][12] is het been in het midden van de borstkas waaraan de sleutelbeenderen en de ware ribben vastzitten. Het borstbeen maakt samen met de ribben ventilatie van de luchtwegen mogelijk.

Onderdelen[bewerken]

Het borstbeen bestaat uit drie hoofddelen:

Het middendeel bestaat uit een aantal delen, sternebrae genoemd.[17] Bij de mens en Cetacea zijn de sternebrae vergroeid tot één deel[17] en wordt dan vervolgens het corpus sterni genoemd. Bij andere dieren wordt het middendeel mesosternum genoemd.[14]

Aandoeningen[bewerken]

Een aangeboren vervorming van het borstbeen wordt pectus genoemd.

Naam[bewerken]

Sternum[bewerken]

Het woord sternum is een overzetting van het Oudgrieks στέρνον stérnon.[18] Bij de Griekse schrijver Homerus wordt het begrip στέρνον gebruikt in de betekenis van borst van de man.[8][7] Homerus gebruikt het begrip στῆθος stethos voor de borst van zowel de man als de vrouw.[8][7] De Griekse arts Hippocrates gebruikt στέρνον in de betekenis van borst,[8][7] en στῆθος als borstbeen.[8][7] Bij de Griekse arts Galenus zien we (pas) het στέρνον in de huidige betekenis van borstbeen.[8][7]

Het στέρνον moet eigenlijk gezien worden als het (voorste) vaste benige deel van de borst.[19] Vanuit die optiek sluit het Oudgriekse begrip στερεός/στερρός,[19] vast/hard[7] erbij aan. Het Nederlandse borstbeen sluit overigens meer aan bij de Latijnse variant os pectoris,[3][4] afgeleid van os, "been/bot"[6] en pectus, "borst".[6] In het klassieke Latijn komt het begrip pectus ook in de tweede betekenis van borstbeen voor.[6]

Processus xiphoides[bewerken]

Naast de naam processus xiphoides [4][20] komen ook de namen os xyphoides [3] en cartilago xiphoides [4]/xiphodes [19] voor. Deze Latijnse namen gaan terug op twee Oudgriekse begrippen voor de processus xiphoides die bij de Griekse arts Galenus voorkomen.[7]

De vorm os xyphoides komt overeen met ξιφοειδές ὀστοῦν xiphoeidés ostoun.[7] Zowel het Latijnse os als het Oudgriekse ὀστοῦν betekenen bot/been.[6][7] Het Oudgriekse ξιφοειδές betekent zwaardvormig,[19][7] afgeleid van ξίφος.[7] Naast ξίφος komt de vorm ξύφος[19][7] voor, waar de vorm xyphoides (met y in plaats van i) meer mee overeenkomt. In het (anatomisch) Engels komt een soortgelijke vorm xyphoid [21] voor. In het Latijn komen ook de meer 'zuivere' vormen os ensiforme,[3] met ensiformis afgeleid van ensis ("zwaard"[6]) en os gladioli, met gladioli ("van het zwaardje"[6]), voor. Het Nederlandse zwaardvormig aanhangsel [22] sluit hier bij aan.

De vorm cartilago xiphoides/xiphodes gaat terug op ξιφοειδής χόνδρος xiphoeidés chóndros.[7] Zowel cartilago als χόνδρος betekenen kraakbeen.[6][7] De vorm xiphodes komt overigens overeen met de Griekse nevenvorm ξιφώδης xiphōs.[19] In het Latijn komen voor dit Oudgriekse begrip ook meer 'zuivere' vormen voor zoals cartilago ensiformis,[3][19], cartilago gladialis, met gladialis afgeleid van gladius ("zwaard"[6]), cartilago mucronatus, met mucronatus ("puntig"[6]) afgeleid van mucro ("zwaartpunt/zwaard"[6]) en cartilago cultralis, met cultralis afgeleid van culter ("mes"[6]) voor. Deze eerste drie bijvoeglijke naamwoorden komen overigens ook voor in de begrippen processus ensiformis,[3][23][24] processus gladialis [3] en processus mucronatus.[3] Het Nederlands kent het equivalente zwaardachtig kraakbeen.[3]

Naast processus xiphoides en cartilago xiphoides komt men ook nog de vormen processus xiphoideus [11][13] en cartilago xiphoidea [25] tegen. De vorm xiphoideus/xiphoidea wordt door sommigen[26] gezien als onjuiste omzetting van ξιφοειδής naar het Latijn.