Bosskinken

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Bosskinken
Sphenomorphus haasi, exemplaar uit Sarawak, Maleisië
Sphenomorphus haasi, exemplaar uit Sarawak, Maleisië
Taxonomische indeling
Rijk:Animalia (Dieren)
Stam:Chordata (Chordadieren)
Klasse:Reptilia (Reptielen)
Orde:Squamata (Schubreptielen)
Onderorde:Lacertilia (Hagedissen)
Infraorde:Scincomorpha (Skinkachtigen)
Familie:Scincidae (Skinken)
Onderfamilie:Sphenomorphinae
Geslacht
Sphenomorphus
Fitzinger, 1843
Afbeeldingen Bosskinken op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Bosskinken op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Herpetologie

Bosskinken[1] (Sphenomorphus) zijn een geslacht van hagedissen uit de familie skinken.

Naam en indeling[bewerken]

De wetenschappelijke naam van de groep werd voor het eerst voorgesteld door Leopold Fitzinger in 1843. Er zijn 112 soorten beschreven, inclusief enkele recent beschreven soorten zoals Sphenomorphus sungaicolus (2016), Sphenomorphus dekkerae (2017) en Sphenomorphus yersini die voor het eerste wetenschappelijk werd beschreven in 2018. Dergelijke recente soorten worden in de literatuur nog niet vermeld.

Het soortenaantal was in het verleden aanzienlijk hoger -tot meer dan 150. Vele soorten zijn echter afgesplitst en behoren tegenwoordig tot andere geslachten, zoals Lankascincus.[2] Sommige voormalige soorten worden tegenwoordig beschouwd als een variatie van een andere soort. Een voorbeeld is Sphenomorphus misolense die sinds 2017 niet meer als soort wordt erkend maar als een ongeldige wetenschappelijke naam van de soort Sphenomorphus simus wordt beschouwd.

Verschillende Nederlandse biologen hebben bosskinken beschreven, zoals Nelly de Rooij die de soorten Sphenomorphus longicaudatus en Sphenomorphus nigriventris een naam gaf. De Duits-Nederlandse zoöloog Max Wilhelm Carl Weber beschreef in 1890 de soort Sphenomorphus striolatus.

Verspreiding en habitat[bewerken]

De verschillende soorten komen voor in delen van Azië en Oceanië en leven in de landen of eilandengroepen Admiraliteitseilanden, Bangladesh, Bismarck-archipel, Bhutan, Cambodja, China, Filipijnen, India, Indonesië, Laos, Maleisië, Myanmar, Nepal, Nieuw-Guinea, Palau, Papoea-Nieuw-Guinea, Salomonseilanden, Soenda-eilanden, Taiwan, Thailand, Tibet en Vietnam. Er is echter één uitzondering: de soort Sphenomorphus rarus is uitsluitend te vinden in Panama, dat in Midden-Amerika is gelegen. De soort komt alleen voor langs de Atlantische kust in het oosten van het land en niet langs de westkust zoals men zou verwachten.

De habitat bestaat vaak uit begroeide gebieden zoals bergbossen en tropische regenwouden. De meeste soorten leven in de bladeren van de strooisellaag. Van de soort Sphenomorphus cryptotis is bekend dat de dieren goed kunnen zwemmen en ook onder water kunnen duiken bij gevaar.

Uiterlijke kenmerken[bewerken]

Sphenomorphus dussumieri heeft een rode staart.

De oogleden zijn beweeglijk en hebben geen doorzichtig venster in het midden. In 2013 werd echter een soort ontdekt die afwijkende oogleden heeft. Sphenomorphus apalpebratus heeft in tegenstelling tot andere soorten wel een doorzichtig venster in het onderste ooglid zodat de hagedis met gesloten ogen toch kan zien. Een dergelijke aanpassing komt ook voor bij andere groepen van skinken.[3] De gehooropeningen hebben lobachtige schubben aan de achterrand.

Bosskinken blijven klein tot middelgroot, de lichaamslengte verschilt enigszins per soort. Sphenomorphus helenae bijvoorbeeld bereikt een lichaamslengte exclusief de staart van nog geen drie centimeter terwijl Sphenomorphus indicus een kopromplengte tot bijna tien cm heeft.

De staart is altijd langer dan het lichaam, maar de verhoudingen verschillen.[4] Eerder genoemde Sphenomorphus indicus heeft een staart tot ongeveer 15,5 centimeter. De soort Sphenomorphus tersus heeft een lijf van negen centimeter en een staart van zeventien cm.[5] De poten zijn altijd goed ontwikkeld en dragen vijf vingers en tenen.

De lichaamskleur van de verschillende soorten is zeer variabel. De meeste soorten hebben een bruine tot grijze kleur met vlekken en strepen. Sommige soorten hebben felle kleuren, bijvoorbeeld Sphenomorphus dussumieri die een helder rode kleur aan de staart heeft.

Levenswijze[bewerken]

Op het menu staan ongewervelde dieren zoals spinnen en insecten, vooral keverlarven, mieren, sprinkhanen en termieten.[4]

De vrouwtjes zijn meestal eierleggend, maar er zijn ook levendbarende soorten bekend. Bij dergelijke soorten komen de jongen in een dunschalig ei ter wereld maar zijn al volledig ontwikkeld en komen korte tijd later tevoorschijn.

Beschermingsstatus[bewerken]

Door de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN is aan 105 soorten een beschermingsstatus toegewezen. De meeste soorten -63 in totaal- worden gezien als 'veilig' (Least Concern of LC), 31 soorten als 'onzeker' (Data Deficient of DD) en de soort Sphenomorphus knollmanae wordt beschouwd als 'kwetsbaar' (Vulnerable of VU). Acht soorten staan te boek als 'gevoelig' (Near Threatened of NT) en alleen de skinken Sphenomorphus cameronicus en Sphenomorphus modigliani hebben de beschermingsstatus 'bedreigd' (Endangered of EN).[6]

Soortenlijst[bewerken]

Het geslacht omvat de volgende soorten, met de auteur en het verspreidingsgebied.

Naam Auteur Verspreidingsgebied
Sphenomorphus acutus Peters, 1864 Filipijnen
Sphenomorphus aignanus Boulenger, 1898 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus alfredi Boulenger, 1898 Maleisië
Sphenomorphus annectens Boulenger, 1897 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus anomalopus Boulenger, 1890 Maleisië, Indonesië
Sphenomorphus anotus Greer, 1973 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus apalpebratus Datta-Roy, Das, Bauer, Lyngdoh-Tron & Karanth, 2013 India
Sphenomorphus bacboensis Eremchenko, 2003 Vietnam
Sphenomorphus bignelli Schmidt, 1932 Salomonseilanden
Sphenomorphus brunneus Greer & Parker, 1974 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus buenloicus Darevsky & Nguyen Van Sang, 1983 Vietnam
Sphenomorphus buettikoferi Lidth de Jeude, 1905 Indonesië
Sphenomorphus cameronicus Smith, 1924 Maleisië
Sphenomorphus capitolythos Shea & Michels, 2009 Indonesië
Sphenomorphus celebense Müller, 1894 Indonesië
Sphenomorphus cinereus Greer & Parker, 1974 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus concinnatus Boulenger, 1887 Salomonseilanden
Sphenomorphus consobrinus Peters & Doria, 1878 Indonesië
Sphenomorphus cophias Boulenger, 1908 Maleisië
Sphenomorphus courcyanum Annandale, 1912 India, China
Sphenomorphus cranei Schmidt, 1932 Salomonseilanden
Sphenomorphus crassus Inger, Lian, Lakim & Yambun, 2001 Maleisië
Sphenomorphus cryptotis Darevsky, Orlov & Cuc, 2004 Vietnam
Sphenomorphus cyanolaemus Inger & Hosmer, 1965 Indonesië, Maleisië
Sphenomorphus darlingtoni Loveridge, 1945 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus dekkerae Shea, 2017 Indonesië
Sphenomorphus derooyae De Jong, 1927 Admiraliteitseilanden, Bismarck-archipel, Indonesië
Sphenomorphus diwata Brown & Rabor, 1967 Filipijnen
Sphenomorphus dussumieri Duméril & Bibron, 1839 India
Sphenomorphus fasciatus Gray, 1845 Filipijnen, Indonesië
Sphenomorphus forbesi Boulenger, 1888 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus fragilis Macleay, 1877 Salomonseilanden
Sphenomorphus fragosus Greer & Parker, 1967 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus fuscolineatus Greer & Shea, 2004 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus grandisonae Taylor, 1962 Thailand
Sphenomorphus granulatus Boulenger, 1903 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus haasi Inger & Hosmer, 1965 Indonesië, Maleisië
Sphenomorphus helenae Cochran, 1927 Thailand
Sphenomorphus incognitus Thompson, 1912 China, Taiwan, Vietnam
Sphenomorphus indicus Gray, 1853 Bhutan, Cambodja, China, India, Laos, Maleisië, Myanmar, Nepal, Taiwan, Thailand, Vietnam
Sphenomorphus jobiensis Meyer, 1874 Admiraliteitseilanden, Bismarck-archipel, Indonesië, Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus kinabaluensis Bartlett, 1895 Maleisië
Sphenomorphus latifasciatus Meyer, 1874 Indonesië
Sphenomorphus leptofasciatus Greer & Parker, 1974 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus lineopunctulatus Taylor, 1962 Cambodja, Laos, Thailand
Sphenomorphus longicaudatus De Rooij, 1915 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus loriae Boulenger, 1897 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus louisiadensis Boulenger, 1903 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus maculatus Blyth, 1853 Bangladesh, Bhutan, Cambodja, China, India, Maleisië, Myanmar, Nepal, Nieuw-Guinea, Soenda-eilanden, Tibet, Thailand, Vietnam
Sphenomorphus maculicollus Bacon, 1967 Maleisië
Sphenomorphus maindroni Sauvage, 1879 Nieuw-Guinea
Sphenomorphus malaisei Rendahl, 1937 Myanmar
Sphenomorphus malayanum Doria, 1888 Indonesië, Maleisië, Vietnam
Sphenomorphus megalops Annandale, 1906 Sri Lanka
Sphenomorphus melanopogon Duméril & Bibron, 1839 Indonesië, Nieuw-Guinea
Sphenomorphus meyeri Doria, 1875 Indonesië, Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus microtympanus Greer, 1973 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus mimicus Taylor, 1962 Thailand, Vietnam
Sphenomorphus mimikanum Boulenger, 1914 Nieuw-Guinea
Sphenomorphus minutus Meyer, 1874 Indonesië
Sphenomorphus modigliani Boulenger, 1894 Indonesië
Sphenomorphus muelleri Schlegel, 1837 Indonesië
Sphenomorphus multisquamatus Inger, 1958 Indonesië, Maleisië
Sphenomorphus murudensis Smith, 1925 Indonesië, Maleisië
Sphenomorphus necopinatus Brongersma, 1942 Indonesië
Sphenomorphus neuhaussi Vogt, 1911 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus nigriventris De Rooij, 1915 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus nigrolabris Günther, 1873 Indonesië
Sphenomorphus nigrolineatus Boulenger, 1897 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus oligolepis Boulenger, 1914 Indonesië, Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus orientale Shreve, 1940 Myanmar
Sphenomorphus papuae Kinghorn, 1928 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus praesignis Boulenger, 1900 Maleisië, Thailand
Sphenomorphus pratti Boulenger, 1903 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus puncticentralis Iskandar, 1994 Indonesië
Sphenomorphus rarus Myers & Donnelly, 1991 Panama
Sphenomorphus rufus Boulenger, 1887 Indonesië
Sphenomorphus sabanus Inger, 1958 Indonesië, Maleisië
Sphenomorphus sananus Kopstein, 1926 Indonesië
Sphenomorphus sanctus Duméril & Bibron, 1839 Indonesië, Maleisië
Sphenomorphus sarasinorum Boulenger, 1897 Indonesië
Sphenomorphus schlegeli Dunn, 1927 Indonesië
Sphenomorphus schultzei Vogt, 1911 Indonesië, Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus scotophilus Boulenger, 1900 Indonesië, Maleisië, Thailand
Sphenomorphus scutatus Peters, 1867 Palau
Sphenomorphus senja Grismer & Quah, 2015 Maleisië
Sphenomorphus sheai Nguyen, Nguyen, Van Devender, Bonkowski & Ziegler, 2013 Vietnam
Sphenomorphus shelfordi Boulenger, 1900 Indonesië, Maleisië
Sphenomorphus simus Sauvage, 1879 Indonesië, Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus solomonis Boulenger, 1887 Admiraliteitseilanden, Bismarck-archipel, Indonesië, Salomonseilanden, Nieuw-Guinea
Sphenomorphus stellatus Boulenger, 1900 Borneo, Cambodja, Maleisië, Thailand, Vietnam
Sphenomorphus striolatus Weber, 1890 Indonesië
Sphenomorphus sungaicolus Sumarli, Grismer, Wood, Ahmad, Rizal, Ismail, Izam, Ahmad & Linkem, 2016 Maleisië
Sphenomorphus taiwanensis Chen & Lue, 1987 Taiwan
Sphenomorphus tanahtinggi Inger, Lian, Lakim & Yambun, 2001 Maleisië
Sphenomorphus tanneri Greer & Parker, 1967 Bismarck-archipel, Salomonseilanden
Sphenomorphus taylori Burt, 1930 Salomonseilanden
Sphenomorphus tenuiculus Mocquard, 1890 Indonesië, Maleisië
Sphenomorphus tersus Smith, 1916 Thailand, Maleisië
Sphenomorphus tetradactylus Darevsky & Orlov, 2005 Vietnam
Sphenomorphus tonkinensis Nguyen, Schmitz, Nguyen, Orlov, Böhme & Ziegler, 2011 Vietnam
Sphenomorphus transversus Greer & Parker, 1971 Salomonseilanden
Sphenomorphus tridigitus Greer & Parker, 1971 Laos, Vietnam
Sphenomorphus tritaeniatus Bourret, 1937 Vietnam
Sphenomorphus tropidonotus Boulenger, 1897 Indonesië
Sphenomorphus undulatus Peters & Doria, 1878 Indonesië, Nieuw-Guinea
Sphenomorphus vanheurni Brongersma, 1942 Indonesië
Sphenomorphus variegatus Peters, 1867 Filipijnen, Indonesië, Maleisië
Sphenomorphus wollastoni Boulenger, 1914 Papoea-Nieuw-Guinea
Sphenomorphus woodfordi Boulenger, 1887 Salomonseilanden
Sphenomorphus yersini Nguyen, Nguyen, Nguyen, Orlov & Murphy, 2018 Vietnam
Sphenomorphus zimmeri Ahl, 1933 Indonesië

Bronvermelding[bewerken]