Brede stekelvaren
| Brede stekelvaren | ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
.jpg) | ||||||||||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
| Soort | ||||||||||||||||||
| Dryopteris dilatata (Hoffm.) A.Gray (1848) | ||||||||||||||||||
Afbeeldingen op  Wikimedia Commons | ||||||||||||||||||
Brede stekelvaren op  Wikispecies | ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
Brede stekelvaren (Dryopteris dilatata) is een plantensoort uit de niervarenfamilie (Dryopteridaceae). De soort is vooral te vinden in bossen op vrij vochtige tot droge, matig voedselrijke grond.
Determinatie
[bewerken | brontekst bewerken]Brede stekelvaren is een overblijvende, kruidachtige plant met een dikke, rechtopstaande wortelstok waaruit regelmatige, trechtervormige bundels bladeren groeien. De wortelstok is soms vertakt zodat een aantal van zulke bundels in een groepje staat. De bladeren worden 40–100(–150) cm lang en doorgaans 15–30 cm breed, hebben een minder lange bladsteel en blijven gewoonlijk groen gedurende de winter. Ze zijn donkergroen, breed-driehoekig eirond tot langwerpig en tot drie- à viervoudig geveerd. De uiterste segmenten staan bol naar boven. De steel is dicht bezet met bruine schubben met een duidelijke, zwartbruine kern. De sori zijn circa 1 mm in doorsnede en het indusium draagt meestal gele klieren aan de rand. De plant is vaak van een afstand herkenbaar aan de naar buiten overhangende bladtop.[1]
Microscopische kenmerken
[bewerken | brontekst bewerken]Het sporangium (sporendoosje) heeft een annulus (een verticale lijn van bijzondere, verdikte cellen van de sporangiumsteel tot de top, die een rol speelt bij het openen van het sporendoosje) met en bovenaan zeven tot twaalf verdikte cellen en onderaan twee of drie onverdikte cellen.
Gelijkende taxa
[bewerken | brontekst bewerken]De jonge exemplaren van brede stekelvaren lijkt zeer sterk op smalle stekelvaren. In bossen komen beide soorten op dezelfde standplaatsen naast elkaar voor. De bladen van smalle stekelvaren zijn meestal smaller en ijler, de kleur lichter, de steel langer. De bladen zijn meestal wat stijver, die van brede stekelvaren hangen over. Maar deze kenmerken zijn alleen duidelijk bij volgroeide exemplaren. Het meest onderscheidende kenmerk is de licht-beschubde bladsteel met eenkleurige schubben van smalle stekelvaren tegenover de dichtbeschubde bladsteel met tweekleurige schubben van brede stekelvaren. Brede stekelvaren heeft klieren vaak klieren op de bladdelen en het indusium.
Ecologie
[bewerken | brontekst bewerken]Brede stekelvaren is een schaduwtolerante soort die voorkomt in loof- en naaldbossen op vrij vochtige tot droge, mesotrofe grond. Hij vermijdt al te natte grond, maar komt vaak in grote massa voor aan de drogere randen van natte bossen. Buiten het bos komt hij weinig voor, op kapvlakten, duinhellingen, basaltglooiingen en (zelden) op muren. Ook is de plant te vinden op beschaduwde plaatsen langs beken en greppels. In zeldzame gevallen groeit hij epifytisch op bomen met ruwe schors, zoals op de stam van douglasspar.
Beschaduwing beïnvloedt de groeisnelheid weinig; wel past de plant zich aan aan weinig licht door het vormen van dunnere en grotere bladeren met relatief langere bladstelen. Wel wordt er onder gunstige (lichte) groeiomstandigheden veel meer resevervoedsel opgeslagen in de dikke wortelstok.[2]
Soms vormt de wortelstok lange, kruipende uitlopers waaraan nieuwe kronen worden gevormd. Evenwel, de soort vormt grote hoeveelheden sporen waarvan er veel ook tot jonge planten uitgroeien en daarom wordt de seksuele en niet de vegetatieve voortplanting gezien als de belangrijkste manier van verspreiding. Op lichte, drogere groeiplaatsen wordt brede stekelvaren verdrongen door adelaarsvaren.[3] Brede stekelvaren heeft vaak een arbusculaire mycorrhiza.
Syntaxonomie
[bewerken | brontekst bewerken]Brede stekelvaren komt vooral voor in gemeenschappen uit de klasse van eiken- en beukenbossen op voedselrijke grond, de klasse van naaldbossen en de klasse van elzenbroekbossen.
Verspreiding
[bewerken | brontekst bewerken]Brede stekelvaren komt voor in gematigde streken van het noordelijk halfrond, van Noord-Amerika via Europa tot in Siberië. In België komt de soort algemeen voor op zandgronden, maar is deze zeldzamer in het noordelijk deel van het kustgebied. In Nederland is dit de meest voorkomende varensoort.
Verwantschap
[bewerken | brontekst bewerken]Brede stekelvaren is een allotetraploïde soort, ontstaan uit een kruising tussen Dryopteris azorica en tere stekelvaren. De eerste oudersoort is een zeer nauwe verwant van de Noord-Amerikaanse Dryopteris intermedia, een van de oudersoorten van smalle stekelvaren: dit verklaart waarom zij zoveel op elkaar lijken. Ook tere stekelvaren is erg moeilijk met zekerheid van brede stekelvaren te onderscheiden. Er zijn bastaarden gevonden van smalle stekelvaren met vijf andere soorten, waaronder smalle stekelvaren (= D. ×deweveri).
Eigenschappen
[bewerken | brontekst bewerken]De plant bevat floroglucinolen en flavonoïden. De meeste floroglucinolen hebben een wormafdrijvende werking vandaar de Duitse naam "Wurmfarn"). Het nuttigen van de verse plant moet worden ontraden, omdat zij het enzym thiaminase bevat, wat bij veelvuldig gebruik gezondheidsproblemen kan veroorzaken door thiaminegebrek.[4] Dit verhindert niet dat edelherten ze graag eten.
Blad
Jonge bladeren
Schubben op bladsteel
Sporenhoopjes (sori)
.jpg)
.jpg){kind=small}
.jpg)
Externe links
[bewerken | brontekst bewerken]- Brede stekelvaren (Dryopteris dilatata) op SoortenBank.nl (gearchiveerd) (gebaseerd op de Heukels23, dit is de voorlaatste uitgave)
- Verspreiding in Nederland volgens NDFF Verspreidingsatlas
- Biological Flora of the British Isles: Dryopteris carthusiana, D. dilatata and D. expansa DOI:10.1111/j.1365-2745.2012.01985.x
- ↑ (en) Øllgaard, B.; Tind, K. (1993). Scandinavian Ferns. Rhodos, International Science & Art Publishers, Copenhagen, Denmark.
- ↑ (en) Rünk,K. & Zobel, K. (2006). Phenotypic plasticity and biomass allocation pattern in three Dryopteris (Dryopteridaceae) species on an experimental light-availability gradient. Plant Ecology 193(1)1, pp 85–99. DOI:10.1007/s11258-006-9250-0
- ↑ (en) Page, C.N. (1997). The Ferns of Britain and Ireland. Second Edition. Cambridge University Press
- ↑ (en) Dryopteris dilatata - Plants For A Future database report
· 
· 
.png){kind=small}