Brittenburg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Brittenburg
Oudste afbeelding van de Brittenburg, een gravure door Abraham Ortelius uit 1566, naar een tekening die hij in dat jaar ontvangt van Guido Laurinus
Oudste afbeelding van de Brittenburg, een gravure door Abraham Ortelius uit 1566, naar een tekening die hij in dat jaar ontvangt van Guido Laurinus
Locatie Katwijk
Coördinaten 52° 13′ NB, 4° 24′ OL
Oorspr. functie Romeinse versterking rondom een graanopslagplaats
Sluiting Laat-Romeinse tijd?
Status in zee verdwenen
Detailkaart
Brittenburg
Brittenburg
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

De Brittenburg is de ruïne van een Romeinse limesvesting die in de 15e, 16e en 17e eeuw na stormen op het strand tussen Katwijk aan Zee en Noordwijk aan Zee zichtbaar was. Hoogstwaarschijnlijk is het de locatie van het meest westelijke fort van de Romeinse limes aan de monding van de Rijn en stond het bekend als Lugdunum Batavorum. Het fort is (deels) afgebroken, in zee verdwenen en daar weggespoeld. Recent archeologisch onderzoek op de plaats waar de Brittenburg volgens recente gegevens kan liggen heeft niets opgeleverd[1]. Wel zijn in 1982 bij het uitgraven van de huidige Uitwateringssluizen duidelijke aanwijzingen gevonden voor een Romeinse nederzetting, die mogelijk verband houdt met Lugdunum Batavorum[2].

Geschiedenis[bewerken]

De eerste vermelding van de Brittenburg in het Nederlands is in een gedicht van Willem van Hildegaersberch in 1401, die hem Borch te Bretten noemt. In 1490 wordt ook melding gemaakt dat de "burg te Britten" zichtbaar is. De daadwerkelijke 'ontdekking' vond plaats in 1520 toen een storm de gehele ruïne blootlegde en er Romeinse vondsten zijn gedaan, vooral stenen en munten met als laatste datering 270.

De oudste afbeelding van de Brittenburg is van Abraham Ortelius uit 1566 voor de uitgaven van Lodovico Guicciardini en gedrukt bij Plantijn in Antwerpen. Daarvan was tot voor kort geen examplaar van bekend. Deze werd in de latere uitgaven van Guicciardini vervangen door een gravure van Ortelius uit 1581. Een andere afbeelding is van Zacharias Heyns (1598) met daarop een peiling op twee kerken en de afstand tot de kerk van Katwijk aan Zee (1200 schreden = ~1.080 meter). De peilingen en de windroos kloppen echter niet met elkaar, maar als de peilingen juist zijn dan ligt de Brittenburg direct voor de huidige uitwatering, net als andere gegevens aangeven.[3].

Interpretatie[bewerken]

De functie en datering zijn nog steeds onduidelijk. Het middengebouw is een forse graanopslagplaats (horreum) met daaromheen een muur, echter slechts aan twee kanten. Van de oostelijk punt loopt de muur naar/onder de duinen en van de westelijk punt naar/in zee. Vooral bijzonder zijn de dubbele ronde torens, terwijl militaire vestigingen in die tijd vierkante torens hebben. Er zijn diverse suggesties: de dubbele torens zouden verkeerd tekende enkele zeer grote torens zijn, het gebouw stamt uit de 4e-eeuw, toen ronde militaire torens wel voorkwamen of de muur was een deel van de stadsmuur van Lugdunum.[4]. De Brittenburg was in ieder geval geen castellum, want daarvoor ontbreken alle gebouwen die daar gebruikelijk zijn, zoals principia en barakken. In Romeinse bronnen wordt Lugdunum Batavorum weinig vermeld, waaronder de Peutinger kaart, zonder dat duidelijk is was het was.

Kalla's Toren[bewerken]

Limes-kunstwerk bij de Uitwateringssluizen (Nicolaas Dings, 2010)

Aan de wetenschappers die na de ontdekking toestroomden, vertelden de Katwijkse vissers dat hun netten regelmatig vast bleven zitten aan wat zij "Kalla's toren" noemden. Dit is afkomstig van het verhaal van de Romeinse geschiedschrijver Suetonius, dat keizer Caligula zijn soldaten en katapulten op het strand opstelde[5] [6]. Daarna claimde hij de overwinning op de oceaan en gaf hij zijn soldaten opdracht om schelpen te verzamelen als oorlogsbuit. Als gedenkteken voor deze overwinning liet hij een hoge vuurtoren bouwen. Tegenwoordig wordt aangenomen dat Caligula inderdaad bij de Rijnmond is geweest vanwege een wijnvat van zijn persoonlijke wijngaard dat in Valkenburg is gevonden. [7]. Het is echter onwaarschijnlijk dat een dergelijk verhaal aan de kust over duizend jaar levend is gebleven. Meer voor de hand ligt dat de wetenschappers de vastzittende netten aan het verhaal koppelden en de Katwijkers dit doorvertelden aan de volgende bezoekers.[8]

Literatuur[bewerken]

  • F.C.J. Dijkstra & H. Ketelaar 1965. Brittenburg. Raadsels Rond Een Verdronken Ruïne. Bussum, Van Dishoeck.

Externe links[bewerken]