Brodiehelm

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Amerikaans model Brodie-helm (M1917)
Australische infanterie met brodiehelm in loopgraven nabij Zonnebeke in 1917
Amerikaanse M1917, een aangepaste brodiehelm

De Brodie-helm of ‘Tommy-helm’ is een militaire hoofdbescherming van staal. De helm is ontworpen en in 1915 in Londen gepatenteerd door ondernemer en uitvinder John Leopold Brodie (1873-1945).[noot 1] Een gemodificeerde versie ervan werd als Helmet, Steel, Mark I in Groot-Brittannië en als M1917-helmet in de VS. Bij de troepen werd hij ‘shrapnel helmet’ (granaatschervenhelm), ‘battle bowler’ (gevechtsbolhoed), ‘Tommy-helm’, ‘tin hat’ (blikken hoed) en in de Verenigde Staten de ‘doughboy helmet’[noot 2] (doughboy-helm) and ‘Kelly helmet’ (de in 1934 ingevoerde M1917A1 versie). De helm was ook bekend als de ‘soup bowl’ (soepbord), ‘dishpan hat’ (afwasbak), de ‘tin pan hat’ (ovenschaal), ‘washbasin’ (waskom). De duitsers noemden hem de ‘Salatschüssel’ (slakom). De naam ‘Brodie-helm’ is historisch eigenlijk onjuist: alleen de originele Brodie's Steel Helmet, War Office Pattern uit 1915 heette zo.

De Brodie-helm werd een icoon van het Britse leger in de Eerste en Tweede Wereldoorlog, en het model werd tot in de jaren ‘50 door krijgsmachten over de hele wereld gebruikt.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

John Leopold Brodie (1873-1945)[noot 1] had in augustus 1915 een ontwerp voor een helm gepatenteerd dat voordelen bood ten opzichte van de kort daarvoor ingevoerde Franse ’Adrian’-helm (juli 1915). Hij werd uit één stuk uit een enkele dikke staalplaat geperst, waardoor hij eenvoudig te vervaardigen was en extra stevigheid verkreeg. Het patent van Brodie omvatte ook een innovatief binnenwerk. In 1918 verkreeg hij ook het Amerikaanse patent.

Brodie's ontwerp leek op de middeleeuwse chapel-de-fer (ook ketelhelm of monnikskap-helm) voor infanterie (in tegenstelling tot de Duitse Stahlhelm (jan. 1916) die leek op de middeleeuwse sallet). De Brodie had een ondiepe ronde kroon[noot 3] met een brede rand, een lederen binnenwerk en een lederen kinriem. De "soepbord" vorm van de helm is ontworpen om het hoofd en de schouders van de drager te beschermen tegen scherven en splinters die van granaten die boven de loopgraven uitbarstten. Het ontwerp maakte het gebruik van relatief dik staal mogelijk dat in een enkele persing kon worden gevormd met behoud van de dikte van de helm. Hierdoor was hij beter bestand tegen tegen granaatscherven en -splinters, maar bood hij minder bescherming aan het onderste deel van het hoofd en aan de nek dan andere helmen.

Varianten[bewerken | brontekst bewerken]

Verenigd Koninkrijk[bewerken | brontekst bewerken]

Troepen van het Loyal North Lancashire Regiment met hun nieuwe Brodie helmen (1916)
  • Brodie's Steel Helmet, War Office Pattern, Type A: de originele helm uit 1915 gemaakt van magnetisch zacht staal.
  • Brodie's Steel Helmet, Type B: met gemaakt van mangaanstaal (Hadfield steel)
  • Helmet, Steel, Mark I: geïntroduceerd in het voorjaar van 1916, een aangepaste versie van de Brodie-helm met een nieuw binnenwerk en een zachtstalen bies langs de rand. In 1917 werd een rubberen ring of "doughnut" toegevoegd tussen het binnenwerk en de stalen helm. In 1935 werden het binnenwerk en de kinriem gemodificeerd en verwijderbaar gemaakt.
  • Helmet, Steel, Mark I*: geïntroduceerd in 1938, de Mark 1* was een oude Mark I helm die was voorzien van een geheel nieuw binnenwerk en kinriem. Dit was de standaard helm van het Britse leger aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. Hoewel hij vervangen zou worden door de Mark II werd de Mark I* nog de gehele oorlog gebruikt.
  • Helmet, Steel, Mark II: ook geïntroduceerd in 1938, de Mark II was een nieuwe helm van niet-magnetisch staal (zodat de drager een magnetisch kompas kon gebruiken). De MkII woog ongeveer 1,05 kilogram en werd geperst uit 0,98 mm dik staal. Zowel de kroon[noot 3] als de rand van de MkII waren van boven af gezien, ovaler dan de rondere MkI. Hij had hetzelfde nieuwe binnenwerk en kinriem als de Mark I*. De eerste exemplaren gingen naar de brandweer, de politie en de ARP-diensten. In juli 1940 werd de naam veranderd in Helmet, Steel, Mark II, No 1 en in 1941 nogmaals gewijzigd in Helmet, Steel, No 1, Mark 1. De Mk II bleef de gehele oorlog in gebruik bij Britse en Commonwealth troepen. Verschillende Commonwealth landen, zoals Australië, Nieuw-Zeeland, Canada en Zuid Afrika produceerden hun eigen varianten van de Mk II, die op details verschillen van de in Groot Brittannië gemaakte helmen.[6]:p25-26[7][8][9]
  • Helmet, Steel, Mark II, No 2: in juli 1940 werd duidelijk dat er niet voldoende Mark II-helmen konden worden geproduceerd. Daarop werden helmen die eerder afgekeurd waren en helmen die vervaardigd waren uit goedkoper zacht staal uitgegeven aan de British Home Guard en civiele diensten onder de aanduiding "Mark II, No 2" Deze helmen waren gemarkeerd met één tot vier kleine gaatjes die in de rand waren geboord. Het aantal gaatjes gaf het beschermingsniveau aan dat ze zouden bieden. Dit type helm werd in 1941 opnieuw aangeduid als de Helmet, Steel, No 2, Mark 1.[6]:p58-60
  • Helmet, Steel, Civilian, Civilian Protective Helmet of Zuckerman-helm: toen bleek dat een veel burgerbrandwachten nodig waren om branden veroorzaakt door brandbommen te melden, was een nog goedkopere massageproduceerde helm nodig. Een team onder leiding van regeringsadviseur Solly Zuckerman ontwierp een dunne, zachtstalen helm die er grofweg hetzelfde uitzag als de MMk II, maar hoger was, waardoor er ruimte was om in te deuken. Het eenvoudige binnenwerk was bevestigd met een veter of touwtje door gaten in de helm. De helm kwam vanaf december 1940 beschikbaar voor vijf shilling en sixpence (ca. £15 in 2019).
  • Commerciële helmen: in 1939 begon een aantal Britse bedrijven met het vervaardigen van helmen voor de verkoop aan bezorgde burgers. Deze zagen er meestal uit als Brodie-helmen, maar waren over het algemeen gemaakt van goedkope materialen zoals gegoten legeringen, leer, met hars geïmpregneerde vezels of zelfs bakeliet, een vroege kunststof, en boden de drager weinig bescherming.[6]:p66-67[10]

Vervanging[bewerken | brontekst bewerken]

In het Verenigd Koninkrijk werd de Mark II vanaf 1944 geleidenlijk vervangen door de Mark III, een geheel nieuw ontwerp. Na de oorlog werd de Mk III vervangen door de Mark IV helm, die erg op de Mark III leek, maar met lager geplaatste klinknagels voor de kinriem, en een met drukknopen bevestigd binnenwerk. In 1959 kreeg de Mark IV een nieuw ‘Mark V’ binnenwerk, en vanaf 1985 werd hij vervangen door de Mark 6 van "ballistic[noot 4] nylon". De Mark 6 werd vanaf 2009 vervangen door de huidige Mark 7.

In Canada bleef de Mark I in gebruik tot maart 1960.[6]:p25-26

Verenigde Staten[bewerken | brontekst bewerken]

M1917 helm, gedragen door een ‘Doughboy’ [noot 2] van de Amerikaanse 91e Infanterie Divisie in Frankrijk in 1918
Amerikaanse infanterist met M1917A1 helm en M1 Garand (1942)
  • M1917: in 1917 kochten de Verenigde Staten 400.000 exemplaren van de Britse Helmet, Steel, Mark I om de American Expeditionary Forces uit te rusten. Amerikaanse eenheden die onder Franse formaties vielen werden voorzien van Adrianhelmen. De eerste in de VS gemaakte exemplaren van de Mark I werden eind 1917 geleverd. Tegen het einde van de oorlog waren er zo'n 2.700.000 gemaakt. De M1917 verschilde weinig van het Britse origineel; er werd een ander soort klinknagels gebruikt om het binnenwerk vast te zetten, de draadlus waaraan de kinriem was bevestigd was dikker en de rubberen ring werd niet gebruikt. De Amerikaanse versie bood een wat betere ballistische[noot 4] bescherming dan het origineel.
  • M1917A1: had een opnieuw ontworpen binnenwerk en een nieuwe webbing kinband. Goedgekeurd voor gebruik in 1934. De meeste (en laatste) werden in 1941 geproduceerd (904.020 st). De M1917A1 is ook bekend als de "Kelly" of "Bataan" helm. Hij werd gebruikt tot hij in 1942 werd vervangen door de M1 helm.
  • M1917 Civil Defence Helmet: deze helm werd geproduceerd om het Civil Defense Corps aan het begin van de oorlog uit te rusten, en verschilde van de standaardhelm doordat hij een vereenvoudigd binnenwerk en smalle webbing kinband.[6]:p112-113

Vervanging[bewerken | brontekst bewerken]

In de VS werd de M1917A1 helm vanaf 1942 vervangen door de gevechtshelm M1.

Nederland[bewerken | brontekst bewerken]

Nederlandse militairen met Mk II (rechts) en Mk III (links) helmen (1947)

De Britse Mark II helm werd in 1941 ingevoerd bij de Nederlandse troepen in Groot Brittanië. Daarnaast werden er Mark I* helmen gebruikt, oudere Mark I-helmen die waren voorzien van een nieuw binnenwerk. De helm werd in het algemeen gedragen met een helmnet.
Na de oorlog bleef de helm als Helm MkI* en MkII in gebruik bij de Nederlandse Krijgsmacht tot halverwege de jaren ’50. Er waren er ook kleine aantallen van de opvolger Helm Mk III in gebruik. Ze werden vervangen door de Gevechtshelm M53, een kopie van de Amerikaanse M1 helm. Een deel van de Mk II helmen werd nog een aantal jaren opgeslagen als reserve. Een ander deel ging naar de Bescherming Bevolking en naar het Korps Mobiele Colonnes.

België[bewerken | brontekst bewerken]

De Britse Mark II helm werd in 1941 ingevoerd bij de Belgische troepen in Groot Brittanië. Daarnaast werden er Mark I* helmen gebruikt. De helm was als zodanig de opvolger van de Helm Model 31/Casque Modèle 31 helm, een kopie van de Franse Modèle 26 ‘Adrian’.[11]

Na de oorlog werd bij de Belgische Krijgsmacht de Helm Model 49/Casque Modèle 49 in gebruik genomen. Dit was een in België geproduceerde kopie van de Britse Mark II. Een verschil met het origineel was dat middenbovenop een kuiltje zat, waarin de schroef waarmee het binnenwerk bevestigd was viel. Het binnenwerk en de kinband van deze Belgische helm waren overgenomen van de Britse Mk III helm.[6]:p19-20 Soms werd deze helm simpelweg engelse helm/casque anglais genoemd. Hij stond ook bekend als FN 49., maar waarom is niet duidelijk, aangezien FN (Fabrique Nationale) niet betrokken was bij de productie. De helm werd begin jaren ’50 vervangen door de Helm NATO 1951/Casque OTAN 1951, een kopie van de Amerikaanse M1 helm.[12]

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Afbeeldingen[bewerken | brontekst bewerken]

Bronnen, referenties en voetnoten[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Brodie helmets van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.