Brug 13

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Brug 13
Brug 13 met balustrade en lantaarns (2009)
Brug 13 met balustrade en lantaarns (2009)
Algemene gegevens
Locatie Amsterdam-Centrum
Coördinaten 52° 23′ NB, 4° 54′ OL
Overspant Open Havenfront
Ook bekend als Melkmarktsbrug, Westelijke Toegangsbrug
Bouw
Bouwperiode 1978/1979
Architectuur
Architect(en) Dirk Sterenberg
Materiaal staal, gewapend beton
Brug 13
Brug 13
Portaal  Portaalicoon   Verkeer & Vervoer

Brug 13 is een vaste brug in Amsterdam-Centrum. De brug vormt de verbinding tussen het Centraal Station Amsterdam en het bijbehorende Stationsplein in het noorden en de Prins Hendrikkade en de (gedempte) Martelaarsgracht in het zuiden.

Geschiedenis[bewerken]

Er lag in de directe omgeving eerder een brug. Vanaf vermoedelijk 1662 lag hier in het verlengde van de westelijke kade van de Martelaarsgracht, een burg die toegang gaf tot een (stads)herberg aan het IJ. Die brug is te zien op de kaart van Daniël Stalpaert.

De recente geschiedenis begint aan het eind van de jaren zeventig van de 19e eeuw, toen de plannen voor het Centraal Station er al waren, maar de uitvoering liet op zich wachten. Er moesten drie bruggen komen, waarbij aan de nummering is te zien dat die nummering vrij willekeurig is. Brug 13 ligt in het westen, brug 306 in het midden en brug 286 in het oosten. De bruggen werden gebouwd door het rijk en die droeg het beheer van die drie bruggen in 1884 over aan de gemeente. Als constructie werden ijzeren balken gebruikt die steunden op stenen landhoofden en gietijzeren jukken. Daarboven kwam een houten dek en een bestrating van houten blokjes. Vincent van Gogh heeft die brug minstens eenmaal geschilderd.

In 1902 was de brug al aan versteviging toe, de elektrische trams deden hun intrede. De brug werd ook al verbreed tot 19,75 meter. Het bleek onvoldoende, in 1924 moest er weer aan de brug gewerkt worden, net als in 1946. In 1950 waren er opnieuw plannen tot het aanpakken van de brug, maar uitgestelde beslissingen betreffende stadsspoor gooide roet in het eten. Pas midden jaren zeventig van de 20e eeuw werd de brug grondig aangepakt. Er kwam vanaf begin 1978 een nieuwe brug uit de koker van de Publieke Werken met bruggenarchitect Dirk Sterenberg (ook de twee andere bruggen werden vernieuwd). Hij kwam met een totaalconcept zoals dat ook bij zijn voorganger Piet Kramer het geval was. Een brug in "Verbundträgerconstructie" (stalen balken en gewapend beton) werd aangevuld met door Sterenberg ontworpen balustrades en lantaarns. Voor de brug werd een budget vrijgemaakt van 2.000.000 gulden.

De brug kent een tweetal bijnamen. Melkmarktsbrug verwijst naar de melkmarkt, die hier ooit was gevestigd, de naam Westelijke toegangsbrug was in gebruik bij het personeel van het Gemeentelijk Vervoersbedrijf; het is de westelijke toegang tot het Stationsplein. in april 2016 schrapte de gemeente bijna alle officieuze namen, sindsdien gaat de brug anoniem door het leven (dat wil zeggen alleen met nummer).

Tramverkeer[bewerken]

Aanvankelijk reed het tramverkeer in beide richtingen over de brug, de Nieuwezijdslijnen richting station en de Damraklijnen richting Prins Hendrikkade evenals het bus- en autoverkeer in die richting. In 1980 verdwenen de Damraklijnen en het busverkeer van de brug behalve de buslijnen die van het zogenaamde Entosspoor vertrokken. Het spoor van de Damraklijnen kwam in gebruik als voorsoorteerspoor voor de Nieuwezijdslijnen. Tegenwoordig (gegevens 2017) is de brug bestemd voor het tramverkeer in één richting en voor het taxiverkeer in beide richtingen. Het autoverkeer kan in één richting tegengesteld aan de trams van de brug gebruik maken. Ook is er een voetpad.