Bussum-Zuid

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Bussum-Zuid
Wijk van Gooise Meren
Map NL Bussum - Bussum-Zuid.PNG
Kerngegevens
Gemeente Gooise Meren
Coördinaten 52°15'54"NB, 5°10'34"OL
Oppervlakte 165 ha  
Inwoners (2017) 9.320[1]
Detailkaart
Kaart van Bussum-Zuid
Topografische kaart van Bussum (2014)
Bussum anno 1867.
Op de kaart vormt de huidige Huizerweg voor een groot deel de noordoostelijke grens van Hilversum. Op dit gedeelte van de Eng zijn de zuidoostelijke wijken van Bussum verrezen, met name de Bloemenbuurt, de Westereng en de Oostereng.

Bussum-Zuid is, behalve de naam van een treinstation (station Bussum-Zuid), ook de informele naam van een grote, naoorlogse uitbreidingswijk in Bussum, in de Nederlandse gemeente Gooise Meren (provincie Noord-Holland). Ze ligt grotendeels ten zuiden van de doorgaande weg met de naam Ceintuurbaan, die voordien de zuidelijke grens van de bebouwing in Bussum vormde. Het gebied werd voor zijn bebouwing aangeduid als de Engh. Deze naam is ook gegeven aan het huidige bestemmingsplangebied, waarvan de wijk de kern vormt. Drie oudere deelgebieden van dit plangebied ('de Dennen', het 'Nijverheidskwartier 1977' en de 'Heilig-Hartwijk') liggen juist nog ten noorden van de Ceintuurbaan. Aan de westelijke zijde wordt het gebied begrensd door het plangebied Zuid-West.
De postcode is 1403.

Geschiedenis[bewerken | bron bewerken]

Villa Berkenrode, Amersfoortse straatweg 93

Oorspronkelijk behoorde vroeger het grootste deel van de Engh bij de gemeente Hilversum, maar door herverdeling van gronden wijzigde dit in 1902 en kwam de gehele Eng in de toenmalige gemeente Bussum te liggen. Een ontbrekend stukje van de Bussumerheide kwam bij Hilversum.[2] De Ooster- en Westereng bestonden oorspronkelijk uit vele percelen bouwland en eikehakhout met vooral in de oostelijke hoek dennen en loofbomen. Afgravingen zijn er op dit deel van de Eng niet geweest.

Direct na de grondruil met Hilversum begon de Maatschappij tot Exploitatie van Bouwterreinen ´Crailoo´[3] reeds grond te verkopen in de oostelijke hoek van de Eng. Met uitzondering van de bouw van twaalf villa´s aan de Amersfoortse straatweg kwam er van deze plannen niet veel terecht[4]. Architecten van de gebouwde villa´s waren onder onder anderen K.P.C. de Bazel, P.H.J. Cuypers en G. Dusschoten. Na de Tweede wereldoorlog waren de inzichten drastisch veranderd en werden de gronden van de Eng benut tot bebouwing met twee grote woonwijken, waarmee voor de snel groeiende bevolking passende huisvesting kon worden geboden. Voor de Eerste wereldoorlog vormde de huidige Huizerweg voor een groot deel de noordoostelijke grens van Hilversum. Op dit voorheen Hilversumse gedeelte van de Eng zijn de zuidoostelijke wijken van Bussum verrezen: eerst, al voor de Tweede wereldoorlog, het stukje zgn. 'Oud-Zuid' tussen de Huizerweg en de Ceintuurbaan, en daarna: de Bloemenbuurt, de Westereng en de Oostereng [5][6].

Het restant van het Bos van Bouvy

Een gedeelte van de uitbreiding van Bussum vond net ten noorden van de Ceintuurbaan plaats, wat nu 'de Dennen' wordt genoemd. Oorspronkelijk heette dit in de volksmond het Bos van Bouvy[7]. Dit terrein strekte zich met 4 hectaren uit ten oosten van de Brinklaan en ten zuiden van de Singel. De grond van Bouvy was een privedomein en werd bebost. Op het huidige perceel Singel 6 werd een villa gebouwd voor Francois Bouvy[8] uit Amsterdam, ontworpen door architect Jan Stuyt in 1905. Oorspronkelijk, tot 1886, was hier de Begraafplaats van Bussum. Deze werd gesloten en in 1887 werden de begraven lichamen overgebracht naar de Nieuwe Algemene Begraafplaats, ten westen van de spoorlijn van Hilversum naar Weesp. Pas toen kon de grond bouwrijp worden gemaakt voor de aanleg van enkele villa´s aan de Singel, vanaf 1949 woonde de zoon van de eerste eigenaar Désiré Bouvy in de villa woonde. In 1963 kocht de gemeente Bussum het grootste deel van de gronden van de villa de Bouvy om er woningwetwoningen en drie flatgebouwen op te laten bouwen. Het verzorgingstehuis ´Antoniushove´ zou als markant hoog gebouw aan de Ceintuurbaan gebouwd worden. Dit werd later weer afgebroken[9], omdat het tehuis een nieuw gebouw kreeg aan de overkant in de Westereng ('De Antoniushof'). Op de plek zelf verrezen nieuwe woningen. Van het bos van de Bouvy is slechts een klein gedeelte overgebleven, dat als park en speelterrein dienst doet. Achter de singel zijn recent een aantal nieuwe villa´s en bungalows gebouwd.

De wijk Bussum-Zuid beslaat alleen het zuidelijk deel van Bussum ten oosten van de weg en de spoorlijn naar Hilversum. Het zuidelijke deel van Bussum ten westen daarvan (het plangebied Zuid-West) is grotendeels groen en vrijwel onbebouwd (begraafplaatsen, heide en weilanden). Dat is ook het enige nog groene gebied van grotere omvang binnen de nauwe, aan drie zijden geheel volgebouwde grenzen van de voormalige gemeente Bussum.

Laatste uitbreiding[bewerken | bron bewerken]

De wijk vormt ongeveer een derde van de bebouwde kom van Bussum en materialiseert de snelle, naoorlogse expansie van Bussum in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw. In 1966 bereikte de bevolking van Bussum haar hoogtepunt met 42.074 inwoners. Nadien kromp het inwonertal weer met bijna een kwart (32.731 inwoners per 1 mei 2014) en is sindsdien vrijwel stabiel gebleven (33.595 inwoners in 2019). De wijk vormde de laatste substantiële uitbreiding van Bussum, dat al erg krap in zijn grondgebied zat en met deze uitbreiding praktisch geheel is volgebouwd. Alleen de tegen Bussum aan gelegen Hilversumse Meent is een nog latere uitbreiding aan de westkant van Bussum, daterend uit de tweede helft van de jaren zeventig. Logistiek en infrastructureel kan die ook als nieuwbouw bij Bussum beschouwd worden, maar formeel behoort deze wijk tot de gemeente Hilversum.

Karakter[bewerken | bron bewerken]

In de jaren zestig van de 20e eeuw werd deze zuidelijke uitbreiding als een rustige, typische woonwijk gebouwd. De wijk heeft (vooral in de Oostereng) slechts weinig hoogbouw, weinig winkelgelegenheid en publieke functies; de laatste bestonden uit drie successieve dépendances van de bibliotheek op telkens verschillende locaties, maar inmiddels opgeheven, alsmede een drietal kerken, waarvan er een is verdwenen en twee een andere functie of gebruiker hebben gekregen. Ook enkele scholen zijn inmiddels opgeheven. Een ervan biedt huisvesting aan onder meer de Volksuniversiteit en aan Versa Welzijn, dat sociaal buurtwerk aanbiedt. De wijk is voorzien van twee grote woon/zorgcomplexen voor ouderen ('De Antoniushof' in de Westereng, en 'De Heul' in de Oostereng).[10]

De wijk bestaat inmiddels ruim een halve eeuw. De snelle, planmatige naoorlogse nieuwbouw heeft er sterk zijn stempel op gedrukt. Voor een naoorlogse uitbreidingswijk is het percentage hoogbouw echter opvallend beperkt gehouden, met name in het gebied Oostereng. Langzaamaan worden bepaalde markeringselementen inmiddels vervangen door meer hoogwaardige, meer zorgvuldig ontworpen nieuwbouw, waarmee de wijk architectonisch aan aanzien wint. Ook is de bestrating vanaf 2008 in het klein gedeelte van de deelwijk Oostereng en meer ingrijpend in de Westereng vernieuwd. Tegelijkertijd is daarbij voor de gehele wijk een 30 km per uur zone ingesteld, om het verkeer dat deze wijk als sluiproute gebruikte, af te remmen.

De zuidrand van de wijk is met name bevoorrecht door zijn bijzonder gunstige, geheel open ligging aan het Goois Natuurreservaat. Alleen aan deze zuidoostkant van Bussum doet zich die situatie voor.

Watertoren[bewerken | bron bewerken]

De watertoren uit 1897 werd in 2009 getransformeerd tot futuristisch kantoorgebouw

De watertoren van Bussum-Zuid stond er al toen de wijk nog niet bestond. Het ligt geïsoleerd ten opzichte van de wijk, in de uiterste zuidwestpunt van Bussum-Zuid, buiten de bebouwde kom, ingeklemd in een stukje bos tussen de spoorlijn naar Hilversum en de N524. Dit stukje valt niet onder het plangebied de Engh, maar onder het gebied Zuid-West, waarvan ook de Franse Kamp deel uitmaakt.

Vijverpark Bussum-Zuid

Vijverpark[bewerken | bron bewerken]

Het Vijverpark met zijn karakteristieke fontein is gelegen bij de zuidelijke entree van Bussum, op de hoek van de Bussumer Grindweg en de Ceintuurbaan, bij het woonzorgcentrum De Antonius Hof. Voorheen lag hier een 'nevenwerk' van Fort Werk IV, onderdeel van het 'Offensief van Naarden'. Het park werd aangelegd in 1941. De afgegraven grond is gebruikt voor de demping van de Bussummer haven.

Groene Long[bewerken | bron bewerken]

De wijk bestaat uit twee grote delen, de Westereng en de Oostereng, die van elkaar worden gescheiden door een langgerekte parkachtige strook, de zogeheten Groene Long. Deze biedt plaats aan een groene zone met speelweiden, een hertenkamp, en een in 2012 nieuw aangelegde speeltuin met horeca-paviljoen (zie onder).

Groene Long met speelweides, Bussum-Zuid

Ten noorden van de Ceintuurbaan loopt deze zone door via sport- en recreatieterreinen, naar het theater- en congrescentrum Spant!, en het historische Fort Werk IV. De groene long brengt ook een zekere sociale scheiding aan, hetgeen voor Bussum en het Gooi in het algemeen, niet ontypisch is. Het oostelijke deel bezit echter niet het elitaire karakter van sommige andere Bussumse en Naardense woonwijken, doordat bij de realisatie ervan is afgeweken van de hier oorspronkelijk geplande minder dichte bebouwing.

Paviljoen Heidezicht[bewerken | bron bewerken]

Aan het zuidelijke einde van de groene long, in het verlengde van de Randweg en het hertenkamp, met vrij uitzicht op de heide, is in 2012 een nieuwe, natuurlijke speeltuin met horecapaviljoen ingericht, 'Heidezicht' geheten. Het ontwerp is van architectenbureau Rooijakkers + Tomesen uit Amsterdam.[11][12] Zij maakten een ingebed paviljoen met een grote rieten kap, die twee gesloten bouwdelen aan elkaar verbindt.[13][14] Ongeveer op deze plek lag tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw al een bekende speeltuin met café (Van Rosmalen)[15], maar na de sluiting daarvan had het terrein enkele decennia ongebruikt gelegen.

Paviljoen Heidezicht

Bussumerheide[bewerken | bron bewerken]

Aan de zuidkant grenst de wijk over de hele breedte direct aan de Bussumerheide, hetgeen zelfs voor het Gooi een unieke situering betekent. In de zuidwestpunt bezit Bussum het noordelijke stukje van de vroegere zanderij, aansluitend op de zogeheten Hilversumse sportvallei. Daar bevinden zich een drietal sportaccommodaties: het honkbalstadion van HCAW, het voetbalterrein van Allen Weerbaar (AW), en de sporthal De Zanderij.

Een spectaculaire voorziening vormt de in 2006 gereedgekomen natuurbrug Crailo, die via een breed zandlichaam in één 800 meter lange ruk over drie opeenvolgende hindernissen voert: de dubbele spoorlijn, het spooremplacement Crailoo en de provinciale weg, en zo aansluiting geeft op het Spanderswoud bij Hilversum. Hij is niet voor gemotoriseerd verkeer toegankelijk, maar vormt het domein van ruiters, fietsers, wandelaars en de op de heide en in het bos vrij levende dieren, waaronder reeën. Doordat deze brug op de oorspronkelijke hoogte van de door afgraving ontstane utilitaire terreinen ligt, wordt het natuurgebied weer aangeheeld en ligt de ondergelegen infrastructuur nu als het ware in een tunnel.

Op de Bussumerheide is nog een restant aanwezig van een opgeworpen schans, die tijdens de Eerste Wereldoorlog als verdedigingswerk aangelegd was. Deze geaccidenteerde strook wordt in de volksmond 'de Hobbelpaadjes' genoemd.[16]

Kerken[bewerken | bron bewerken]

De kerkelijke voorzieningen weerspiegelden oorspronkelijk de samenstelling van de bevolking in deze grote, na-oorlogse uitbreidingswijk.

De voormalige hervormde Verlosserker (H.A. Lorentzweg, hoek Ceintuurbaan) uit de jaren vijftig
  • De oorspronkelijk hervormde Verlosserkerk, nadien SoW Gemeente Bussum, ligt aan de H.A. Lorentzweg (hoek Ceintuurbaan). Het gebouw, wegens zijn vorm ook wel de "Scheepjeskerk" genoemd,[18] is uit 1956 en is ontworpen door de architectenbureau Nielsen, Spruit en Van de Kuilen.[19] De kerkelijke functie is in 2020 beëindigd. Naast de kerk is het ontmoetingscentrum, Trefpunt gevestigd[20]
  • De vroegere gereformeerde Zuiderkerk aan de Ceintuurbaan/Abraham Kuyperlaan, een zaalkerk uit 1956 in traditionalistische stijl, is gesloopt in 2003 en vervangen door een wooncomplex van stadswoningen en appartementen (gebouw Freya).[21][22] De kerk werd in oktober 1999 overbodig, toen men in SoW-verband de nabij gelegen NH Verlosserkerk aan de Lorentzweg ging gebruiken. Die kerk is daartoe in 1998 fors verbouwd voor ruim vier ton (in Nederlandse guldens).

Andere markeringspunten[bewerken | bron bewerken]

Station Bussum Zuid[bewerken | bron bewerken]

Aan het westelijk einde van de wijk ligt, aan de overzijde van de spoorlijn en lager gelegen, het gelijknamig spoorwegstation Bussum Zuid, een parkeer- en reis-station, dat in mei 1966 werd geopend. Bij dit station ligt een Bastion-hotel en een ruim parkeerterrein, ten dele ook bestemd voor vrachtwagens. Met de heringebruikname van station Hilversum als intercitystation in december 2007 is de sneltrein serie 5800 (Amsterdam Centraal-Amersfoort vervangen door een sprinter, waardoor Bussum Zuid een kwartierdienst met Hilversum, Naarden-Bussum en Weesp heeft gekregen. Sindsdien wordt het parkeerterrein van station Bussum Zuid ook veel door Hilversummers en andere niet-Bussumers gebruikt en is het op weekdagen zwaar overbelast.[23][24]

Station Bussum Zuid, traverse (2015)

Plangebied Crailo[bewerken | bron bewerken]

Aan het oostelijk einde van de wijk ligt de voormalige Kolonel Palmkazerne, met militaire oefenterreinen van de vroegere legerplaats en het voormalige AZC Crailo. De Kolonel Palmkazerne werd in 1939 in gebruik genomen. Zij sloot begin 2006. Op termijn zal de kazerne een nieuwe bestemming krijgen.

Het plangebied Crailo ligt op het knooppunt van de gemeenten Gooise Meren (Bussum), Hilversum en Laren. Het totale terrein heeft een oppervlakte van ca. 60 ha en was vroeger nagenoeg volledig in eigendom bij het rijk. Het projectterrein Crailo is in 2007 aangekocht door de Provincie Noord-Holland met de bedoeling het hele gebied gecoördineerd te ontwikkelen. In 2020 is begonnen met een eerste opzet van ideeën en plannen, te concretiseren in een nieuwe woonwijk in samenhang met bedrijven. In februari 2020 was hier een eerste open dag over om informatie te geven aan burgers en andere geïnteresseerden.[25]

Galerij[bewerken | bron bewerken]