Cafeïne

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Cafeïne
Structuurformule en molecuulmodel
Structuurformule van cafeïne
Structuurformule van cafeïne
Algemeen
Molecuulformule
     (uitleg)
C8H10N4O2
IUPAC-naam 1,3,7-trimethylxanthine
Andere namen theïne, matheïne, guaranine, methyltheobromine
Molmassa 194,19 g/mol
SMILES
O=C1C2=C(N=CN2C)N(C(=O)N1C)C
InChI
1S/C8H10N4O2/c1-10-4-9-6-5(10)7 (13)12(3)8(14)11(6)2/h4H,1-3H3
CAS-nummer 58-08-2
EG-nummer 200-362-1
PubChem 2519
Beschrijving Kleurloze tot witte kristallen of poeder
Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen
Schadelijk
Waarschuwing
H-zinnen H302
EUH-zinnen geen
P-zinnen geen
EG-Index-nummer 613-086-00-5
VN-nummer 1544
MAC-waarde 20[1]
LD50 (ratten) (oraal) 355 mg/kg[2][3]
(intraperitoneaal) 240 mg/kg
(subcutaan) 170 mg/kg
(intraveneus) 105 mg/kg
(rectaal) 300 mg/kg
LD50 (konijnen) (oraal) 246
(intraveneus) 58 mg/kg
Fysische eigenschappen
Aggregatietoestand vast[1]
Kleur kleurloos[1]
Dichtheid (bij 18,7°C) 1,23[1] g/cm³
Smeltpunt 235-238[1] °C
Zelfontbrandings- temperatuur > 550[1] °C
Oplosbaarheid in water 20[1] g/L
Nutritionele eigenschappen
Komt voor in koffie, thee, maté, guarana, cacao
Waar mogelijk zijn SI-eenheden gebruikt. Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar).
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Cafeïne of coffeïne, ook bekend onder de naam theïne, matheïne/mateïne en guaranine, is een alkaloïde die onder andere voorkomt in koffiebonen, thee, maté, guarana en cacaobonen. Cafeïne als zuivere stof is een wit poeder met een bittere smaak. Het is een psychoactieve stof met een stimulerende werking.

Effect[bewerken]

Cafeïne is ook de opwekkende stof in een aantal frisdranken zoals cola en in de tegenwoordig populaire energiedrankjes. Soms wordt cafeïne toegevoegd aan pijnstillers zoals paracetamol om een mogelijke versterking van het analgetische effect en een verlengde werkingsduur te bekomen. Deze associatie wordt niet aanbevolen als standaard pijnstiller.

Cafeïne heeft ook enige invloed op de stofwisseling. Daarom is cafeïne een veel gebruikt ingrediënt in populaire vetverbranders (fatburners). Cafeïne heeft adrenerge effecten: het stimuleert het orthosympathische zenuwstelsel, de hartslag en de ademhaling. Vaak gaat het overmatig consumeren van cafeïnehoudende dranken gepaard met een iets vlottere stoelgang dan normaal.

Het opwekkende effect van cafeïne begint meestal binnen een uur na inname en is na ongeveer vijf uren uitgewerkt.

Gewenning[bewerken]

Bij regelmatig gebruik neemt het effect per hoeveelheid af. Er is dan meer cafeïne nodig om hetzelfde effect te bereiken. Er kan verslaving optreden en plotseling stoppen met de inname kan dan zorgen voor hoofdpijn, een sterke afname van de bloeddruk en andere ontwenningsverschijnselen. Dit komt regelmatig voor bij mensen die op het werk veel koffie drinken en dan in het weekeinde hoofdpijn hebben. In zeldzame gevallen kunnen ernstige ontwenningsverschijnselen ontstaan die enkele weken tot maanden kunnen aanhouden. In de meeste gevallen duren de ontwenningsverschijnselen zo'n 10 dagen waarvan de eerste 5 dagen als het zwaarst worden ervaren.

Tevens kunnen er bijwerkingen ontstaan: slapeloosheid, rusteloosheid en risico van aantasting van hart- en bloedvaten.[4]

Toxiciteit[bewerken]

De LD50 van cafeïne voor mensen wordt geschat op 150 tot 200 mg per kg lichaamsgewicht. Dit staat ongeveer gelijk aan 80 tot 100 koppen koffie, afhankelijk van de sterkte van de koffie en de inhoud van een kop. Behalve (acute) vergiftiging kan ook intolerantie voor cafeïne ontstaan.[5]

Cafeïne heeft in het lichaam gemiddeld een halveringstijd van 4,9 uur, dus wanneer men de dag om 8.00 uur zou beginnen met acht koppen koffie, dan heeft men om 13.00 uur nog steeds het equivalent van vier koppen koffie in het bloed, om 18.00 uur nog het equivalent van twee koppen en wanneer men gaat (proberen te) slapen is het alsof men net een kop koffie gedronken heeft. Bij rokers gaat het afbreken sneller, in tegenstelling tot zwangere vrouwen, bij wie dit juist veel langer duurt.[6]

Extractie[bewerken]

Cafeïne kan uit koffiebonen worden verwijderd. Dit proces noemt men cafeïne-extractie. Eén methode gebeurt met behulp van superkritische koolstofdioxide. Dit is een toepassing van het kritische punt van koolstofdioxide.

Voedingsmiddel Cafeïne (in mg)
Energiedrank (250 ml) 80 gemiddeld (verschilt per merk)
Kop koffie 70 gemiddeld (40–100 mg afhankelijk van de sterkte)
Flesje Club-Mate (330 ml) 66 (20 mg per 100 ml)
Paracetamol-cafeïne tablet 50
Tablet anti-griepmiddel 25 - 50
Kop thee zwarte thee: 30 - 40; groene thee: 20-30
Reep chocolade 30
Glas cola (250 ml) 25 (10 mg per 100 ml)
Kop kruidenthee 0 - 30
Kop cafeïnevrije koffie 2 - 4
Glas cafeïnevrije cola 0
Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c d e f g (en) Gegevens van Cafeïne in de GESTIS-stoffendatabank van het Duitse Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA) (geraadpleegd op 3 januari 2010) (JavaScript vereist)
  2. Merck & Co Inc (1999) The Merck Index, USA: Chapman & Hall/CRC
  3. MSDS fiche Caffeine, Sigma Aldrich, productnummer 27602
  4. Trimbos Institute of Mental Health and Addiction
  5. (en) Bron: doctoryourself.com
  6. (nl) Bron: koffiethee.nl
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek