Chelvatsjaoeri (gemeente)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Chelvatsjaoeri
ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი
Vlag van Chelvatsjaoeri Wapen van Chelvatsjaoeri
Kaart van Chelvatsjaoeri
Situering
Regio Adzjarië
Coördinaten 41°35'8"NB, 41°40'8"OL
Algemeen
Oppervlakte 356.4 km² [2]
Inwoners
(2021)
Gestegen 52.737[1]
(148,0 inw./km²)
Hoofdplaats Chelvatsjaoeri
Burgemeester Zaza Diasamidze (2021)
Overig
Website khelvachauri.ge
Portaal  Portaalicoon   Georgië

Chelvatsjaoeri (Georgisch: ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი) is een gemeente met 52.737 inwoners[1] in de autonome republiek Adzjarië in het zuidwesten van Georgië. Het administratieve centrum is de plaats Chelvatsjaoeri dat sinds 2012 voor het grootste deel in Batoemi ligt. De gemeente heeft een oppervlakte van ruim 356 km² en kent 64 dorpen verspreid over 11 administratieve eenheden in de relatief dichtbevolkte heuvels rond de stad Batoemi.[2]

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

In de tweede helft van de 19e eeuw arriveerden Abchazische Moehadjiroen in dorpen in de huidige gemeente Chelvatsjaoeri, die destijds onder Ottomaans gezag stonden, toen het Russische Rijk het geassocieerde prinsdom Abchazië hardhandig onder militair gezag stelde en de opstandige bevolking naar het Ottomaanse Rijk deporteerde. In de dorpen Silabaoeri, Peria en Mnatobi in de periferie van Batoemi wonen nog steeds nazaten hiervan (zie Demografie).

Na de Russische overname van Adzjarië in 1878 werd het grondgebied van de huidige gemeente Chelvatsjaoeri tot 1917 opgenomen in het Batoemi district van het Gouvernement Koetais. Met de sovjetisering van Georgië vanaf 1921 werd het gebied in 1924 bestuurlijk gescheiden en viel het opeenvolgend onder Tsjorochi Oejezd, Batoemi Oejezd (1929), Batoemi Rajon (1930-1968), het district Chelvatsjaoeri (1968-2006) en tot slot vanaf 2006 de gemeente Chelvatsjaoeri.

Tijdens de Russisch-Georgische oorlog in 2008 werden enkele doelen in de gemeente door de Russische luchtmacht gebombardeerd, waaronder een militaire basis[3] die een jaar eerder door het Russische leger was overgedragen als onderdeel van het overeengekomen vertrek uit Georgië.[4] Tot eind 2007 was in Batoemi en Chelvatsjaoeri de Russische 12de Militaire Basis gevestigd.

Door grenswijzigingen in 2009 en 2011 raakte de gemeente in totaal ruim 50 km² grondgebied kwijt aan Batoemi, zowel ten noorden, oosten als zuiden van de stad, waaronder een belangrijk deel van de kustlijn.[5][6] Onder dit gebied vielen ook de daba's Machindzjaoeri en Chelvatsjaoeri (het bestuurscentrum van de gemeente), een tiental dorpen maar ook de befaamde Batoemi Botanische Tuin bij de Groene Kaap (Mtsvane Kontschi) en het historische Fort Gonio.

Geografie[bewerken | brontekst bewerken]

Binnenland van Chelvatsjaoeri
Adjaristskali bij het dorpje Atsjaristskali
Het grensdorpje Sarpi dicht op zee geklemd

Chelvatsjaoeri is de meest zuidwestelijke gemeente van Georgië en het gebied is door de strategische ligging van groot belang geweest met een rijk historisch verleden en kent veel cultureel erfgoed. De moderne gemeente heeft in het uiterste zuidwesten 3 kilometer kustlijn met de Zwarte Zee en grenst in het zuiden aan Turkije. De grensovergang bij het dorp Sarpi aan de Zwarte Zee is de belangrijkste van drie Georgisch-Turkse overgangen. Verder grenst Chelvatsjaoeri aan de gemeentes Keda in het oosten, Koboeleti in het noorden, terwijl het grootste deel van de westkant grenst aan Batoemi.

Het landschap van de gemeente is typerend voor Adzjarië: groene, vochtige subtropische heuvels en bergen. De zuidkant van de gemeente wordt doorsneden door de Adjaristskali (letterlijk "rivier van Adzjarië") en Matsjachelistskali die beiden in Chelvatsjaoeri samenvloeien met de uit Turkije afkomstige Tsjorochi alvorens de Zwarte Zee te bereiken. In het noorden van de gemeente ligt de westelijke uitloper van het Meschetigebergte en in het grensland met Turkije het Sjavsjetigebergte, beiden subgebergten van de Kleine Kaukasus.

De hoogste bergen van de gemeente liggen in het Sjavsjetigebergte, tot ruim 2000 meter boven zeeniveau, terwijl het Meschetigebergte in de noordoostelijke hoek van de gemeente hoogtes bereikt rond de 1300 meter boven zeeniveau. Hier ligt het Nationaal Park Mtirala, waarvan de naam is afgeleid van de vele regen die in het gebied valt. Het is het natste gebied in Georgië. Door de ligging direct rond Batoemi en het aanwezige natuurschoon in alle richtingen profiteert de gemeente ook van het toerisme naar de stad, en is het gebied betrekkelijk populair onder dagjestoeristen.

Dichter rond Batoemi zijn de heuvels slechts een paar honderd meter hoog, waar dan ook veel dorpen liggen. Door dit heuvelachtige gebied is de Batoemi Bypass in aanleg, onderdeel van de belangrijke hoofdroute S2 (E70) tussen Poti en Turkije, om de stad Batoemi te ontlasten. Ondanks het betrekkelijk geringe hoogteverschil langs Batoemi noodzaakt het grillige heuvelland met veel dorpse bebouwing ertoe dat deze bypass vrijwel geheel bestaat uit bruggen en tunnels.

Demografie[bewerken | brontekst bewerken]

Het aantal inwoners van Chelvatsjaoeri is sinds de volkstelling van 2014[2] gestaag gestegen van 51.189 naar 52.737 in 2021.[1] De gemeente raakte in de periode 2009-2011 ruim 33.000 inwoners kwijt aan Batoemi door grenswijzigingen in het relatief dichtbevolkte deel rondom Batoemi.[8]

Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Chelvatsjaoeri
1959 1970 1979 1989 2002[9] 2014 2021
Gemeente Chelvatsjaoeri 42.870 Gestegen 61.905 Gestegen 71.887 Gestegen 83.562 Gestegen 90.843 Gedaald 51.189 Gestegen 52.737
Chelvatsjaoeri[10] - 2.874 Gestegen 3.238 Gestegen 5.104 Gestegen 6.143 - -
Machindzjaoeri[10] 5.931 Gedaald 4.421 Gestegen 2.768 Gestegen 3.702 Gedaald 3.401 - -
Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.[11][12] Noot:[9]

De bevolking van Chelvatsjaoeri bestaat voor 56,3% uit islamitische Georgiërs, gevolgd door christelijke Georgiërs die behoren tot de Georgisch-Orthodoxe Kerk (36,4%). Behoudens enkele tientallen volgers van de Armeens-Apostolische Kerk, katholieken en een paar joden zijn er geen andere religieuze minderheden vertegenwoordigd. De gemeente bestaat met 99,2% vrijwel exclusief uit etnische Georgiërs. Er zijn kleine gemeenschappen van ruim 100 Russen en Armeniërs en ruim 50 Abchaziërs.

Bestuur[bewerken | brontekst bewerken]

Het administratieve centrum Chelvatsjaoeri

De gemeente Chelvatsjaoeri is onderverdeeld in 11 administratieve gemeenschappen met in totaal 64 dorpen. De gemeenteraad van Chelvatsjaoeri (Georgisch: საკრებულო, sak’rebulo) is het vertegenwoordigend orgaan dat elke vier jaar middels een gemengd kiesstelsel wordt gekozen. Deze bestaat sinds 2021 uit 24 leden: acht leden worden gekozen door middel van een districtenstelsel en 16 worden via een proportionele lijststem gekozen.[13] Door gewijzigde gemeentegrenzen kwam het bestuurscentrum van Chelvatsjaoeri in de gemeente Batoemi te liggen. Hierdoor doet zich de bijzondere situatie voor dat de gemeente fysiek vanuit Batoemi bestuurd wordt.

Bij de gemeentelijke verkiezingen van oktober 2021 werd Zaza Diasamidze van de Georgische Droom partij met 55,0% van de stemmen tot burgemeester gekozen, via een vereiste tweede ronde tegen een kandidaat van de Verenigde Nationale Beweging. De Georgische Droom behaalde de meeste proportionele stemmen (41,2%) gevolgd door de Verenigde Nationale Beweging (35,9%) en Voor Georgië (15,1%). Tien partijen haalden de kiesdrempel van 3% niet. Zeven districtszetels zijn naar kandidaten van Georgische Droom gegaan, en eentje naar Verenigde Nationale Beweging.[14][15]

Samenstelling Sakrebulo (zetels per partij)
Partij 2017 [16] 2021 [17]  
  Georgische Droom (GD) 17 14                            
  Verenigde Nationale Beweging (UNM) 6 7                
  Voor Georgië 3        
  Alliantie van Patriotten (AP) 2  
  Europees Georgië (EG) 1  
Totaal 26 24  

Panorama[bewerken | brontekst bewerken]

Uitzicht over de gemeente Chelvatsjaoeri en de stad Batoemi vanaf de Sameba Kerk bij het dorpje Peria
Uitzicht over de gemeente Chelvatsjaoeri en de stad Batoemi vanaf de Sameba Kerk bij het dorpje Peria

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Commons heeft mediabestanden in de categorie Gemeente Chelvatsjaoeri.