Chinees maatwoord

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

In de grammatica's van de Chinese talen spelen maatwoorden ( Traditioneel: 量詞, Vereenvoudigd: 量词, Mandarijn liàngcí, Kantonees leung4 chi4) een grote rol. Ze worden in bepaalde gevallen (bijvoorbeeld bij telwoorden) gebruikt om de woordklasse van het woord dat geteld wordt, aan te duiden.

In de Chinese grammatica kan een telwoord niet als zodanig naast een telbaar zelfstandig naamwoord worden gezet. Een woordgroep als "zes wolven" kan niet woordelijk naar het Chinees vertaald worden. In plaats daarvan wordt een maatwoord ingevoegd. Woordelijk zegt een Chinees dan "zes dier wolf". Vergelijkbaar is een Nederlandse constructie als "zes vel papier".

Gebruik[bewerken]

In het Chinees moet in de betreffende situaties het maatwoord gebruikt worden; het is niet facultatief, zoals in het Nederlands. Chinezen die een Europese taal aanleren, meestal Engels, worden vaak gekenmerkt door het te vaak gebruiken van maatwoordachtige woorden als "een soort van" (in het Chinese Engels: a kind of). Dit laat zich verklaren vanuit de Chinese taallogica, waar maatwoorden een elementair onderdeel van een woordgroep zijn.

Het Chinees kent geen lidwoorden en ook geen door achtervoegsels uitgedrukt meervoud (hoewel er iets bestaat dat daar op lijkt bij persoonlijke voornaamwoorden). Meervoud moet in het Chinees dus worden uitgedrukt door het telwoord in combinatie met het maatwoord. Als het maatwoord niet wordt gebruikt zal een Chinees de woordgroep niet meer als zodanig interpreteren. Maatwoorden zijn dus nodig om telwoorden aan zelfstandige naamwoorden te "binden".

Vormenrijkdom[bewerken]

Hoewel maatwoorden in het Chinees in de eerste plaats abstracte begrippen zijn, is hun vorm niet arbitrair.

Bij papier wordt zo een maatwoord gebruikt voor platte, dunne dingen: 张 (trad. 張), zhang1. Bij de meeste diersoorten wordt het maatwoord gebruikt dat op zichzelf ook "dier" betekent: 只 (只) zhi1 (dier).

Er is een algemeen maatwoord, ge (Trad. 個, Vereenvoudigd 个), dat voor alle woorden gebruikt kan worden, maar het gebruik van dit woord komt in Chinese oren wat beperkt over. Een moedertaalspreker zal specifiekere woorden kiezen. Degene die Chinees leert en hierin een goed niveau wil ontwikkelen, zal bij ieder woord in het Chinees het maatwoord moeten aanleren.

Zeker in geschreven Chinees worden steeds de specifieke maatwoorden gebruikt.

Ontwikkelingen[bewerken]

Toch is er een ontwikkeling merkbaar ten voordele van 个, ge. Veel oude maatwoorden klinken nu al te oubollig. Het Chinees zal in de toekomst waarschijnlijk het aantal maatwoorden drastisch gaan beperken.

Toch is het onwaarschijnlijk dat alleen 个 overblijft. In een woordgroep als 一场比赛 (yi4 chang2 bi3sai4), letterlijk "1 gebeurtenis wedstrijd" duidt het maatwoord 场 aan dat de wedstrijd een belangrijke gebeurtenis is - gebruik van ge zou suggereren dat het om "maar een wedstrijdje" ging. Langzaam verandert dus de zeggingskracht van maatwoorden.

Dialecten[bewerken]

Er is in het Chinees een grote regionale variatie. In de verschillende dialecten kan ook het gebruik van maatwoorden anders zijn dan in de standaardtaal. Veel dialecten kennen eigen, unieke maatwoorden die in het Standaardmandarijn niet eens voorkomen. Anderzijds kunnen ook bepaalde specifieke vormen worden vervangen door meer algemene maatwoorden.

Zo wordt in sommige streken 俩 (trad. 倆), "liǎ" gebruikt in plaats van het meer standaardtalige 两个 (兩個) "liǎng ge", dat bestaat uit het telwoord 2 en het algemeen maatwoord ge. De grens tussen maatwoord en telwoord vervaagt hierbij: er ontstaat een nieuw woord "俩" dat "twee van X" betekent. Een dergelijke vereenvoudiging valt te rijmen met de hierboven geschetste ontwikkelingen.

Lijst[bewerken]

De tabellen geven een uitgebreid beeld van de in het Chinees voorkomende maatwoorden. Ze zijn op de volgende wijze opgedeeld:

  1. Kolom: Traditionele karakters
  2. Kolom: Vereenvoudigde karakters (wanneer niet hetzelfde als het traditionele)
  3. Kolom: Uitspraak in het Standaardmandarijn (Pinyin)
  4. Kolom: Uitspraak in het Standaardkantonees (Yale (romanisatie))
  5. Kolom: Betekenis, gebruik.

Maatwoorden voor zelfstandige naamwoorden[bewerken]

Echte maten[bewerken]

Traditioneel Vereenvoudigd Standaardmandarijn (Pinyin) Standaardkantonees (Yale (romanisatie)) Gebruik
Tijd
miǎo miu5 "seconde"
fēn fan1 "minuut"
hak1 haak1 "kwartier"
小時 小时 xiǎoshí siu2 si4 "uur"
zhōng jung1 "uur" (zuidelijke dialecten)
時辰 时辰 shíchén si4 san4 "twee uur" (verouderd)
tiān tin1 "dag"
yat6 "dag" (lett. "zon")
nián nin4 "jaar"
zǎi joi2 joi3 "jaar"
世紀 世纪 shìjì sai3 gei2 "eeuw"
Gewicht, omvang
hak1 haak1 "gram"
jīn gan1 "pond"
公斤 gōngjīn gung1 gan1 "kilo"
千克 qiānkè chin1 hak1/haak1 "kilo"
dūn deun1 "ton (gewicht)"
Afstand
公分 gōngfēn gung1 fan1 "centimeter"
厘米 límǐ lei4 mai5 "centimeter" (minder frequent)
cùn chyun3 Chinese Inch"
cùn chyun3 Britse Inch
chǐ che2/chek3 Chinese "Voet"
chǐ chek3 Britse Voet
英尺 yīngchǐ ying1 chek3 Britse Voet
公尺 gōngchǐ gung1 chek3 "meter"
mai5 "meter" (technisch)
lei5 "", ca. 1/3 mijl
le1/lei5/li1 Britse Mijl
英里 yīnglǐ ying1 lei5 Britse Mijl
公里 gōnglǐ gung1 lei5 "kilometer"
天文單位 天文单位 tiānwéndānwèi tin1 man4 daan1 wai2 "Astronomische lengtemaat"
光年 guāngnián gwong1 nin4 "lichtjaar"
秒差距 miǎochājù miu5 cha1 geui6 "parsec
Geld
yuán yun4 "yuán", "¥" (Chinese munt)
kuài faai3 "yuán", "¥" (volksnaam voor de yuan)
jiāo gok3/luk6 "jiāo", "dubbeltje" (10 ct.)
máo hou4 "jiāo", (volksnaam voor de jiao)
fēn fan1/fan6 "fēn", "Cent"

Idioom[bewerken]

Traditioneel Vereenvoudigd Standaardmandarijn (Pinyin) Standaardkantonees (Yale (romanisatie)) Gebruik
ba2 "handvol" (voorwerpen die men kan vasthouden) - mes, sleutel; ook een stoel
bān baan1 "geplande dienst" - treinen enz.
bāo bau1 "bundel"
bēi bui1 "beker", "kopje", "glas" - dranken
běn boon2 "band" (boeken enz.)
bat7 grote bedragen
bo6 romans, films
chak8 boeken
céng chang4 gebouwen
chǎng cheung4 evenementen, gebeurtenissen
chuáng chong4 "bed" — dekens, lakens
chi3 "tijd" — gelegenheden
dài doi2 zakken, buidels, tassen
dào do6 projecties (lichtstralen), (fig.) opdrachten v.e. autoriteit
dik9 vloeistoffen (water, bloed)
diǎn dim2 ideeën
dǐng dik9 voorwerpen met een vooruitstekende punt
dòng dung6 letterlijk "zuil", gebruikt voor gebouwen
do1 muren, schuttingen
duàn duen6 "aaneengeregen lengten" — kabels, straten enz.
duì dui3 "paar" - mensen
dùn dun6 maaltijden
duǒ do2 bloemen, wolken
fèn fan6 porties
fēng fung1 brief, post
fuk7 kunstwerken
fuk9 "dosis" — (Chinees) medicijn
fu3 gepaarde voorwerpen (handschoenen enz.)
ge (gè) go3 algemeen bruikbaar (zie boven)
gēn gan1 dunne, smalle voorwerpen
gu2 stromingen (lucht, invloed)
háng hong4 Dingen, die "lijnen" vormen (abstract: woorden, enz.)
hap2 "kleine kisten" - bv. bij band
woo6 huishouden
huǒ fo2 groepen, klieken (heeft een eerder negatieve bijklank)
jiā ga1 groepen mensen (familie enz.)
jià ga3 vliegtuigen, piano's (vleugels)
jiān gaan1 ruimten
jiàn gin6 stoffen, kledingstukken enz.
jié jit8 bamboe
jiè gaai3 regelmatige ontmoetingen
gui3 lijnen, zinnen enz.
po1 bomen
fo2 kleine dingen of klein lijkende dingen (bv. sterren, planeten)
kǒu hau2 dorpelingen, verwanten
kuài faai3 "stuk", "brok" — land, stenen, enz. Ook koek, brood (maar niet de sneetjes)
lèi lui6 gelijkende voorwerpen
lap7 "koren"
liàng leung2 auto's, fietsen
liè lit9 treinen
méi mui4 medailles
mén mun4 academische termen (bv. cursussen)
miàn min6 vlakke, gladde voorwerpen (spiegels, vlaggen enz.)
míng ming4 hooggeplaatste personen (adel, doktoren, politici)
pái paai4 in rijen gerangschikte voorwerpen (bv. stoelen)
pán pun4 vlakke voorwerpen(casettes enz.)
pai1 mensen, spullen enz.
pat7 paarden en andere rijdieren
piān pin1 papieren, artikelen
piàn pin3 "plak" — vlakke voorwerpen, bv. kaarten, sneden brood
píng ping4 "fles" — dranken
kei4 magazins
qún kwan4 "groep", "kudde"
shàn sin3 deuren, ramen
shǒu sau2 liederen, gedichten, muziekstukken
shù chuk7 bundels
shuāng seung1 gepaarde voorwerpen
sōu sau2 schepen
suǒ so2 gebouwen
tái toi4 zware voorwerpen (televisies, computers) en voorstellingen (theater enz.)
táng tong4 rijen, meubilair
tàng tong3 georganiseerde vervoersdiensten
tào to3 "Zin" — boeken, tijdschriften
tai4 maatwoord voor vraagstellingen
tiáo tiu4 lange, smalle voorwerpen (broeken enz.)
tóu tau4 "kop" — bepaalde dieren
tuán tuen4 "bal" — ronde en gewikkelde voorwerpen (kluwens enz.)
wèi wai2 beleefd maatwoord voor mensen (beleefdheidsvorm)
xiàng hong6 projecten
yàng yeung6 algemene, gelede voorwerpen
zhǎn jaan2 lichtbronnen (lampions), theepotten enz.
zhāng jeung1 "blad" — vlakke voorwerpen (papier), gezichten, kaarten
zhèn jan6 "Ontploffing" — kortstondige gebeurtenissen (onweders, buien)
zhī ji1 stokvormige voorwerpen (stiften, eetstokjes)
zhī jek8 een van een tweetal, dieren (vogels, katten)
zhī ji1 alternatief voor 支, kan voor wapens en rozen gebruik worden.
zhǒng jung2 soorten voorwerpen, genres
jo2 zinnen, rijen, series, stellingen
zuò jo6 grote structuren of bergen

Maatwoorden voor werkwoorden[bewerken]

Traditioneel Vereenvoudigd Standaardmandarijn (Pinyin) Standaardkantonees (Yale (romanisatie)) Gebruik
biàn bin3 pin3 hoe vaak een handeling wordt afgesloten
chǎng cheung4 de duur van de ene gebeurtenis, terwijl er een andere plaats heeft.
chi3 tijden (anders dan 遍 is 次 onafhankelijk van de eventuele voltooidheid van de handeling)
dùn deun6 eenmalige handelingen
huí wui4 voorvallen (spreektalig)
shēng seng1/sing1 schreeuwen, roepen enz.
tàng tong3 reizen enz.
xià ha5/ha6 korte, plotselinge gebeurtenissen

Enige voorbeelden[bewerken]

In de volgende zinnen zijn de maatwoorden groen en de zelfstandige naamwoorden paars.
De zinnen staan in traditionele karakters, maar worden gevolgd door dezelfde zinnen in vereenvoudigde.

  • 去年我騎了一。 [去年我骑了一匹马。]
Verleden jaar reed ik paard (eig. "1 paard").
  • 電視看了一就壞了。[这台电视看了一次就坏了。]
Deze televisie was al na het eerste gebruik beschadigd.
  • 我訂了這兩。 [我订了这两班车。]
Ik heb deze beide bussen (bustickets) gereserveerd.
  • 下完這我才會爬那。 [下完这阵雨我才会爬那座山。]
Pas als deze regen over is, zal ik op de berg klimmen.
  • 頭髮。 [一根头髮。]
een haar, een hoofdhaar
  • (鐘)。 [五分(钟)。]
vijf minuten
  • (時間)。 [十天(时间)。]
tien dagen
  • 一百。 [一百头牛。]
honderd ossen, honderd stuks vee.
  • 蘋果。 [一个苹果。]
een appel
  • 蘋果。 [一斤苹果。]
een pond appelen.
  • 蘋果。 [一些苹果。]
enkele appels.

Externe link[bewerken]