Citrusvrucht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Citrusvrucht
Citrus fruits.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Bedektzadigen
Clade: 'nieuwe' Tweezaadlobbigen
Clade: Malviden
Orde: Sapindales
Familie: Rutaceae (Wijnruitfamilie)
Geslacht
Citrus
L. (1753)
Bloem van Citrus reticulata
Bloem van Citrus reticulata
Papeda (Citrus hystrix)
Papeda (Citrus hystrix)
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Bioscoopjournaal uit 1947 over de citruscultuur in Suriname.

Citrusvruchten zijn vruchten van bomen of struiken van het plantengeslacht Citrus. Het geslacht Citrus is reeds duizenden jaren in cultuur. De teelt ervan wordt reeds vermeld in Chinese kronieken van 2200 jaar voor onze jaartelling. Als gevolg van deze eeuwenlange cultivatie zijn er vandaag de dag dan ook duizenden cultivars.

De vrucht bestaat uit een aantal lagen. De buitenste schil bevat zeer veel olieklieren waarin ontvlambare etherische oliën opgeslagen zitten. De middelste vruchtlaag is wit en vezelig. De binnenste vruchtlaag is het eetbare gedeelte. Hier worden sapzakjes gevormd die veel suikers, organische zuren en vitamine C bevatten.

Er bestaan vele kruisingen en cultivars. De meeste citrusvruchten zijn erg sappig en bevatten bovendien veel vitamine C. De bomen groeien alleen in warmere landen, zoals Spanje, Griekenland, Italië en Israël. De bomen groeien grofweg ongeveer tussen 40° aan beide zijden van de evenaar. In Nederland wordt Citrus ook wel geteeld als kuipplant.

Citrusvruchten kunnen direct gegeten worden, maar ook als smaakmaker worden gebruikt. Verder worden ze vaak tot sappen geperst, die dan gedronken worden.

De status van geslachten als Fortunella (kumquat) en Poncirus is omstreden. Volgens de Flora of China is het niet zinnig om deze als aparte geslachten te beschouwen en zijn Fortunella en Poncirus synoniemen van Citrus.

Soorten[bewerken]

Citrusvruchten zijn:

  • Bergamot (Citrus bergamia) (gebruikt als smaakmaker in Earl Greythee)
  • Citroen (Citrus limon)
  • Limoen (Citrus aurantiifolia)
  • Mandarijn of tangerine (Citrus reticulata). Belangrijke rassen die tot de mandarijn behoren zijn:
    • Ras: Clementine SRA63
    • Ras: Cleopatra (Citrus reshni)
    • Ras: Common (Citrus deliciosa)
    • Ras: Dancy (Citrus tangerina)
    • Ras: Fairchild (Citrus tangerina)
    • Ras: Honey
    • Ras: Kinnows
    • Ras: Murcott is ontstaan uit een soortskruising
    • Ras: King of Siam is ontstaan uit een soortskruising (Citrus nobilis)
    • Ras: Ponkan
    • Ras: Royal
    • Ras: Satsuma Wase (Citrus unshiu)
    • Ras: Satsuma Qwari (Citrus unshiu)
    • Ras: Temple is ontstaan uit een soortskruising (Citrus temple)
  • Papeda (Citrus hystrix)
  • Pompelmoes (Citrus maxima)
  • Grapefruit (Citrus × paradisi), kruising tussen sinaasappel en pompelmoes
  • Pomelo, kruising tussen grapefruit en pompelmoes
  • Sweetie, kruising tussen grapefruit en pomelo
  • Tangelo, verzamelnaam voor kruisingen tussen mandarijn en grapefruit of pompelmoes:
    • Minneola, een kruising tussen mandarijn en grapefruit
    • Orlando, een kruising tussen mandarijn en grapefruit
    • Ugli, een kruising tussen mandarijn en grapefruit of pompelmoes of bittere sinaasappel
  • Sinaasappel (Citrus sinensis)
  • Sukade de schil van de vrucht van de sukadeboom (Citrus medica)
  • Zure sinaasappel (Citrus aurantium), pomerans, bittersinaasappel
  • Yuzu
  • Amanatsu (Citrus × natsudaidai), een kruising tussen Citrus maxima en Citrus reticulata, die alleen in Kumamoto in het zuiden van Japan geteeld wordt
  • Chinese kumquat (Citrus japonica, synoniem: Fortunella margarita)
  • Calamondin (Citrus × microcarpa), kruising tussen Chinese kumquat en mandarijn

Fylogenie[bewerken]

De mogelijkheid om met DNA-sequencing onderzoek te doen naar verwantschappen tussen taxa en aan de hand daarvan stambomen op te stellen, hebben aan het licht gebracht dat veel van de tot nu toe als soort erkende citrussen in feite kruisingen zijn. Dat geldt onder andere voor Citrus aurantium en Citrus sinensis. Zodra de fylogenie van het genus definitief is uitgezocht zullen de wetenschappelijke namen moeten worden aangepast of voor conservering met een ander type moeten worden voorgedragen.[1][2]

In tegenstelling tot wat vroeger beweerd werd, zijn er maar drie 'echte' citrussoorten: de pompelmoes (Citrus grandis) , de mandarijn (Citrus reticulata) en de sukadecitroen of cedraat (Citrus medica). De sinaasappel bijvoorbeeld is in feite geen aparte soort, maar een kruising. Zo'n kruising blijft bij citrusvruchten lang in stand. Uit pitten van citrusvruchten groeit van nature meestal geen kruising van vader en moeder, maar een kloon van de moeder. Door die vreemde vorm van 'stekken' kunnen ook moderne gekweekte rassen oeroud blijken, wat het moeilijk maakt om de stamboom van citrusvruchten te achterhalen.[3]

Herkomst[bewerken]

De bakermat van alle citrusfruit ligt in Zuidoost-Azië en archeologische aanwijzingen voor de teelt van citrusfruit zijn er al uit 2100 v. Chr. De knobbelige sukadecitroen is de onbekendste van de drie oercitrussen, maar is toch de eerste citrusvrucht die het Midden-Oosten en het Middellandse Zeegebied bereikte. De sinaasappel werd pas in de 16e eeuw in Europa geïntroduceerd, door de Portugezen. De mandarijn kwam in 1805. Ook zijn er nauwelijks nog wilde citrusvruchten om mee te vergelijken. Gedetailleerd DNA-onderzoek en archeologische studies zullen moeten uitwijzen welke de echte 'oercitrus' is, en hoe zijn nakomelingen daaruit zijn gekweekt.[3]

Noten en referenties[bewerken]

  1. de Araújo, E. Freitas; de Queiroz, L. Paganucci & Machado, M.A. (2003): What is Citrus? Taxonomic implications from a study of cp-DNA evolution in the tribe Citreae (Rutaceae subfamily Aurantioideae). Organisms Diversity & Evolution 3(1): 55-62. DOI:10.1078/1439-6092-00058 (HTML samenvatting).
  2. Nicolosi, E.; Deng, Z.N.; Gentile, A.; La Malfa, S.; Continella, G. & Tribulato, E. (2000): Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers. Theoretical and Applied Genetics 100(8): 1155-1166. DOI:10.1007/s001220051419 (HTML samenvatting.
  3. a b (nl) .In het begin was er de mandarijn. De Standaard (30 november 2012) Geraadpleegd op 11 februari 2013

Externe link[bewerken]