Vrouwelijke genitale verminking

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Clitoridectomie)
Ga naar: navigatie, zoeken
Mate van voorkomen van vrouwelijke genitale verminking in Afrika
Rapportage UNICEF 2014

Vrouwelijke genitale verminking (VGV) is het zonder medische noodzaak gedeeltelijk of volledig wegsnijden van de schaamlippen en de clitoris van meisjes en vrouwen. Deze praktijk is in alle westerse landen expliciet verboden, strafbaar is als misdrijf en wordt in de meeste westerse landen ook actief vervolgd. VGV stond in het verleden bekend als vrouwenbesnijdenis en wordt in het Engels female genital mutilation (FGM) of female genital cutting (FGC) genoemd.

Praktijk[bewerken]

Bij vrouwelijke genitale verminking wordt altijd geheel of gedeeltelijk de clitoris van het meisje of de vrouw verwijderd. Daarnaast kunnen ook de kleine schaamlippen en in sommige gevallen naast de clitoris en kleine schaamlippen ook de grote schaamlippen verwijderd. In dit laatste geval wordt de vagina van het meisje of de vrouw vaak volledig dichtgenaaid. Er wordt slechts een kleine opening gemaakt voor urine en menstruatiebloed.

Deze ingreep is in alle westerse landen expliciet verboden en strafbaar is als misdrijf; VGV wordt in deze landen gezien als verminkend, misdadig en vrouwonwaardig. In sommige culturen is VGV nog steeds geaccepteerd. Hierbij zijn een aantal vooronderstellingen namelijk dat de verminking ervoor zorgt dat vrouwen voor en tijdens het huwelijk rein zijn en gesteld wordt dat de vulva door besnijdenis mooier en schoner is. VGV zou ook de vruchtbaarheid bevorderen, daarnaast wordt voorkomen dat de vrouw plezier beleeft aan seksualiteit en geslachtsgemeenschap en het houdt een duidelijke verandering van meisje naar vrouw in.

Het besnijden van vrouwen gebeurt vooral om culturele redenen in bepaalde delen van Afrika (Egypte, de Soedan en de zuidelijke Sahel inclusief Somalië), het Midden-Oosten (delen van Jemen en Oman) en Azië. de ingreep wordt vaak uitgevoerd terwijl het slachtoffer nog jong is: zo worden de meisjes geopereerd van direct na de geboorte tot aan de puberteit.

Er zijn verschillende manieren waarop een vrouw besneden kan worden:

  • Sunna-besnijdenis: de clitorishoed wordt weggesneden (wat in de letterlijke betekenis van het woord geen clitoridectomie is)
  • Excisie: de clitoris en soms ook de kleine schaamlippen worden geheel of gedeeltelijk weggesneden
  • Infibulatie: uitsnijden van de hele vulva; de benen van het meisje worden daarna samengebonden totdat de vulva is dichtgegroeid, of de vulva wordt dichtgenaaid, op een heel kleine opening na. 15% van alle besnijdenissen in Afrika behoort tot deze variant. Hierdoor wordt de maagdelijkheid van het meisje gegarandeerd. Deze vorm van besnijdenis wordt soms ook de 'faraonische besnijdenis' genoemd.[1]

De praktijk van de genitale mutilatie is evenwel niet beperkt tot bepaalde ontwikkelingslanden. In Frankrijk zijn er reeds mededaders zwaar veroordeeld (wegens verminking). Deze praktijk lijkt moeilijk uitroeibaar.

Het gebruik van de term 'besnijdenis' is verwarrend vanwege de uiteenlopende aard van de ingreep in de bedoelde landen (die niet uitsluitend islamitisch zijn). Voor meisjes varieert het echter van een gehele tot gedeeltelijke verwijdering van volledige organen (clitoris en/of vulva), al dan niet gepaard met dichtnaaien. Al deze vormen komen neer op een ingreep en beperking van de lichaamsfuncties. Deze extreme ingrepen gebeuren volgens de meeste medische rapporten op zéér grote schaal, in Somalië bijvoorbeeld bij 80 à 90% van de betrokken meisjes. Dit gaat dikwijls gepaard met levenslange gezondheidscomplicaties.

In 2007 overleed een 12-jarig meisje in Egypte na een besnijdenis op de operatietafel. Hoewel besnijden van meisjes in Egypte sinds de jaren 50 bij wet verboden is, was het tot dit voorval mogelijk om 'in geval van ziekte' een meisje te laten besnijden in het ziekenhuis.

In 2017 overleed in Tanzania enkele dagen na haar geboorte een baby nadat haar overgrootmoeder een besnijdenis bij het meisje had uitgevoerd. De vrouw voerde de ingreep vijf dagen na de geboorte van het kind uit. Enkele dagen later traden complicaties op. De zuigeling stierf in een ziekenhuis.

Oorsprong[bewerken]

De oorsprong van vrouwelijke genitale verminking is duister. De traditie stamt waarschijnlijk uit de Soedan ten tijde van het Faraonische Egypte. In het Oude Egypte zelf kwam vrouwenbesnijdenis zover bekend niet voor, daar dit verminking van de vrouwelijke identiteit inhoudt. Tegenwoordig wordt vrouwelijke genitale verminking toegepast in islamitische, maar ook in christelijke en animistische bevolkingsgroepen in Oost-Afrika. In landen zoals Soedan en Jemen is het een wijdverspreid gebruik dat meisjes besneden worden. In de Hoorn van Afrika worden behalve de clitoris ook de schaamlippen geheel verwijderd. In delen van Somalië en Soedan wordt eveneens vaak de vulva dichtgenaaid op een kleine opening voor de menstruatie na.

Volgens de Duits-Koerdische organisatie Wadi komt vrouwelijke genitale verminking in islamitische landen in Azië veel meer voor dan tot nu toe gedacht: zo zou de overgrote meerderheid (80-100%) van de vrouwen in Iraaks Koerdistan[2], mogelijk meer dan 80% van de vrouwen in Oman en 94% van de vrouwen in Maleisië op enigerlei wijze zijn besneden. Naar verluidt zou de Zuidoost-Aziatische variant weliswaar minder ingrijpend zijn dan in Afrika, maar volgens vrouwenorganisaties zouden ook daar zwaardere vormen voorkomen.[3].

Misdrijf[bewerken]

Tegenwoordig wordt voor meisjesbesnijdenis vaak de afkorting VGV, die staat voor vrouwelijke genitale verminking, gebruikt, omdat vrouwenbesnijdenis in alle westerse landen expliciet is verboden, strafbaar is als misdrijf en in de meeste westerse landen ook actief wordt vervolgd. Vrees voor besnijdenis onder dwang bij dochters van islamitische ouders is in sommige landen (waaronder Canada) ook een voldoende grond voor toekenning van politiek asiel. In Nederland en België is vrouwenbesnijdenis in het wetboek expliciet strafbaar gesteld als verminking. De maximumstraf in Nederland is 12 jaar gevangenisstraf, daar kan nog een strafverzwaring bovenop komen indien de dader(s) familieleden zijn. In België bestaat een afzonderlijk artikel (art. 409) voor vrouwenbesnijdenis.

Ook hulp bij een besnijdenis en een besnijdenis laten uitvoeren in het buitenland zijn tegenwoordig in Nederland strafbaar. Kennis hebben van een VGV zonder dit te melden is eveneens strafbaar. Bij VGV hoeft geen aangifte gedaan te worden om een justitieel onderzoek te starten (al kan aangifte er wel toe leiden). Voor artsen geldt een verbod op het uitvoeren van VGV en ook hebben zij een (morele) meldplicht, die uitgaat boven hun zwijgrecht.[bron?] Het plegen van een VGV levert een arts minimaal een berisping via het tuchtrecht op, maar kan ook een reden zijn voor gevangenisstraf.

Omdat de besnijdenis van vrouwen in Nederland en België bij wet verboden is, worden sommige Nederlandse meisjes met immigrantenachtergrond, afkomstig uit desbetreffende culturen, vaak tijdens de vakantie in het land van oorsprong besneden. In 2003 was dit in het nieuws omdat men ook déze praktijk in Nederland wilde aanpakken. In januari 2009 liet staatssecretaris Bussemaker weten deze praktijk aan te willen pakken naar Frans voorbeeld, door ouders uit risicogroepen een contract te laten ondertekenen en na de vakantie de meisjes op VGV te controleren.

Pharos[bewerken]

In Nederland zet onder andere kenniscentrum Pharos zich in tegen vrouwelijke genitale verminking, in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid. Pharos maakt onder meer gebruik van een fatwa tegen dit gebruik, uitgevaardigd door de hoogste Egyptische moslimgeestelijke, de grootmoefti prof. dr. Ali Gomaa. Ook in Iran is een fatwa uitgevaardigd tegen dit gebruik (dat daar overigens weinig voorkomt). Ook is Pharos een van de organisatoren van de Zero Tolerance Dag, die elk jaar op 6 februari plaatsvindt en tot doel heeft bij te dragen aan de volledige uitbanning van alle vormen van vrouwelijke genitale verminking.

Vrouwenbesnijdenis in de islam[bewerken]

In de Koran komt het begrip vrouwenbesnijdenis niet voor. Vrouwenbesnijdenis wordt wel genoemd in enkele uitspraken die aan de profeet Mohammed worden toegeschreven. De Hadith die besnijdenis bij mannen voorschrijft, zegt dat besnijdenis een "eer" zou zijn voor vrouwen. De authenticiteit van deze Hadith wordt echter betwist. Vrouwenbesnijdenis wordt doorgaans op culturele gronden uitgevoerd, zoals in de Hoorn van Afrika, en veelal niet op religieuze.[bron?]

Anderzijds werd het in Egypte tot voor enkele jaren zelfs terugbetaald omdat de burgerlijke overheid meende dat de islamitische religieuze autoriteiten (Al Azhar) hadden geoordeeld dat het een plicht was.[bron?] Het laatste decennium namen echter steeds meer religieuze leiders er afstand van. Die evolutie startte in Eritrea.[bron?] Tekenend is de positie van de islamitische theoloog Yusuf al-Qaradawi: eerst raadde hij het in een fatwa aan,[4] maar vijf jaar later kwam hij daar expliciet op terug.[5][6]

Op 22 november 2006 veroordeelden talrijke islamitische leiders uit de wereld op een conferentie in Caïro vrouwenbesnijdenis. Onder hen waren de hoogste twee Egyptische moslimgeestelijken, de sjeik al-Azhar, die gezien wordt als de belangrijkste leider in de soennitische wereld, en de grootmoefti van Jeruzalem, wiens fatwa's groot gewicht in de schaal leggen. De sjeik al-Azhar, Mohammed Sayyed Tantawi, zei op de conferentie dat in de islam besnijdenis alléén voor mannen is. De grootmoefti, Ali Gomaa, wees erop dat Mohammed zijn dochters niet liet besnijden. Er is echter geen bewijs voor die uitspraak. Moslims uit Europa, die van mening zijn dat vrouwenbesnijdenis de islam een slechte naam bezorgt, voerden druk uit om de uitspraak in een fatwa te vervatten.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Bogaert, Linda, Koran-notities, Islamitische Kwesties, Besnijdenis, 2005
  2. Female Genital Mutilation in Iraqi-Kurdistan – An Empirical Study by Wadi.
  3. Vrouwenbesnijdenis komt wereldwijd veel vaker voor De Volkskrant, 6 februari 2014.
  4. (en) Brett Lock. The Odd Couple: Red Ken and the Conservative Cleric. What Next Journal (30 juli 2004) Geraadpleegd op 20 mei 2015
  5. (en) Rüdiger Nehberg. Sheik Prof. Dr. Yusuf Al-Qaradawi Issued Fatwa "Female Genital Mutilation Is A Work Of The Devil". TARGET (2 maart 2009) Geraadpleegd op 20 mei 2015
  6. (en) Mostafa Radwan. Qaradawi Calls On Ending Female Circumcision, Considers It Banned In Islamic Law. IKhwanweb (23 maart 2009) Geraadpleegd op 20 mei 2015