Codeïne

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Codeïne
Codeine.png
Codeine 3d transparent.gif
7,8-didehydro-4,5-epoxy-
3-methoxy-17-methylmorfinan-6-ol
Farmaceutische gegevens
Metabolisatie Lever
t1/2 2-4 uur
Uitscheiding Renaal
Gebruik
Geneesmiddelengroep Narcotica
Subklasse Analgetica, antitussiva
Indicaties Hoest, pijn
Voorschrift/recept Ja
Toediening Oraal
Risico met betrekking tot
Zwangerschapscat. A
Lactatie (borstvoeding) Komt in kleine hoeveelheden in de moedermelk, maar kan bij bepaald genetisch profiel toch gevaarlijk zijn[1]
Rijvaardigheid Geeft sufheid
Alcohol Versterkt versuffende effect
Voeding Geen probleem
Databanken
CAS-nummer 76-57-3
ATC-code N02AA59
PubChem 5284371
DrugBank APRD00120
Farmacotherapeutisch Kompas Codeine
Chemische gegevens
Formule C18H21NO3
Molaire massa 299,364 g/mol
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Codeïne is een opiaat, een 3-monomethylether van morfine. Het is een alkaloïde dat gevonden wordt in opium in concentraties tussen 0,7 tot 3,0 procent.

Codeïne kan van morfine worden gemaakt. Het is een opiaatagonist, hetgeen verklaart dat de farmacologische effecten van codeïne min of meer vergelijkbaar zijn met die van morfine. De lever zet codeïne voor een gedeelte om in morfine. Bij sommige mensen is het enzym dat verantwoordelijk is voor dit metabolisme niet aanwezig, wat codeïne voor hen minder werkzaam maakt. Vergeleken met morfine is codeïne per milligram een zwakke pijnstiller en tevens een krachtige kriebelhoestonderdrukker. Ook werkt codeïne sederend en sterk obstiperend. In Nederland is codeïne alleen voor oraal gebruik geregistreerd. Equivalent: 100mg codeïne is ongeveer gelijk aan 10mg morfine oraal en 100mg codeïne is ook gelijk aan 3,5mg morfine via injectie (i.m of i.v). Toch is dit vergelijk geen goede indicator. De bijwerkingen zijn veel milder dan de bijwerkingen van morfine per milligram.

Farmacokinetiek[bewerken]

Resorptie: goed. Metabolisering: in de lever via CYP3A4 voor 80% tot norcodeïne, dat vervolgens wordt gebonden aan glucuronzuur. Voor 10% via CYP2D6 tot morfine. Eliminatie: met de urine onveranderd (10%) en als metabolieten. Plasmahalfwaardetijd is 3 tot 4 uur, bij leverinsufficiëntie langer, bij overdosering 6 uur. [2]

Door genetisch polymorfisme bestaat er een individuele variabiliteit in de metabolisering van codeine. Bij ongeveer 5% van de populatie wordt codeine trager omgezet in ook actieve metabolieten, voornamelijk morfine. Deze zogeheten poor metabolizers ervaren een verminderde analgetische werking van codeine. Minder frequent (1 tot 3% van de bevolking) maar klinisch relevanter zijn de zogenaamde ultrarapid metabolizers. Een groter percentage van de codeine dan de genoemde 10% wordt bij hen omgezet naar morfine, met het risico op overdosering, zelfs bij normale therapeutische hoeveelheden. Ernstige gevolgen zijn beschreven zoals het overlijden van een baby door morfinevergiftiging via de moedermelk van een moeder die postnataal een combinatiepreparaat paracetamol/codeine gebruikte als pijnstiller (amper 60mg codeine per dag). Na genotypering bleek deze moeder een ultrarapid metabolizers te zijn voor CYP2D6. [3] Ongeveer 6.5% van de Europese populatie is CYP2D6 ultra-rapid metaboliser, maar er bestaat een groot verschil in prevalentie afhankelijk van ras en etnische afkomst.

Nevenwerkingen[bewerken]

Vaak[bewerken]

  • Obstipatie
  • Sufheid, slaperigheid en een verminderd reactievermogen
  • Duizeligheid

Zelden[bewerken]

  • Moeilijk kunnen urineren
  • Maskering van andere pijn
  • Vasthouden van vocht
  • Jeuk

Zeer zelden[bewerken]

  • Overgevoeligheid voor codeïne
  • Ademdepressie (voornamelijk bij overdosering)

Overdosis[bewerken]

Bij een overdosis van codeïne kunnen ernstige bijwerkingen optreden, zoals onderdrukking van de ademhaling, epilepsieachtige toevallen (convulsies), bewustzijnsverlies of coma en shock. De initiële tekenen van overdosis zijn braken, misselijkheid en miose. Een intraveneuze toediening van naloxon samen met kunstmatige ondersteuning van de ademhaling is de aangewezen behandeling bij een overdosis met ernstige ademhalingsdepressie. Een normale dosis is bij hoestklachten 10mg per dosis en ter bestrijding van de pijn is 40mg-60mg een normale dosis. De maximale dosis bedraagt 240mg verspreid over 24 uur in 4 dosis van 60mg codeïne. Tussen 2 doseringen moet minimaal 4 uur zitten.

Verslaving[bewerken]

Verslaving kan voorkomen. De kans op verslaving aan een sterk opiaat, zoals morfine, is vele malen hoger. De verslavende stof is echter ook morfine omdat codeïne deels wordt omgezet in morfine. Een verslaving moet uitgesloten worden want het acuut staken van het medicijn kan ontwenningsverschijnselen als tremor en/of een delier veroorzaken. Bij normaal gebruik volgens voorschrift is de kans op verslaving zeer klein.

Het tegelijk nuttigen van alcohol en een hoge dosering codeïne kan fataal aflopen doordat alcohol het ademhalingsdepressieve effect kan versterken. Ziekenhuisopname is dan noodzakelijk en het antidotum is naloxon. Het heft de werking van opiaten en opioïden op. Codeïne valt deels onder de Opiumwet.

Trivia[bewerken]

  • Codeïne wordt in Angelsaksische landen vaker als pijnstiller voorgeschreven dan in Nederland.
  • Codeïne kan worden geëxtraheerd uit de slaapbol.
  • Het toevoegen van codeïne aan paracetamol vergroot het therapeutisch effect (pijnstilling) slechts in geringe mate, maar het helpt wel goed bij neuropatische pijn.[4] Een dosis 500/10 (500mg paracetamol met 10mg codeïne) heeft weinig meerwaarde dan paracetamol alleen. De dosis 500/20 geeft al een beter therapeutisch effect en de dosis 500/50 heeft een meerwaarde en werkt sterk. Voor sterke pijnstilling is 40-60mg de meest effectieve dosering. Als dit niet helpt is een ander sterker opiaat beter.
  • Codeïne is een tweede graads pijnstiller die sterker werkt dan de eerste graads middelen zoals paracetamol en ibuprofen, de NSAID's.
  • In geval van langdurig gebruik zijn de nadelen waarschijnlijk groter dan de voordelen; het ontstaan van tolerantie en misbruik (verslaving).[5]
  • Codeïne is de grondstof voor krokodil, een thuis te bereiden heroïnevervanger die in Rusland populair is.

Zie ook[bewerken]