Contrafact

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search

Een contrafact is een lied met een nieuwe tekst op een bestaande melodie.

Contrafacten worden tegenwoordig wel geschreven voor gelegenheden als een bruiloft. Bij dit soort gelegenheden is er niet de ruimte om een nieuwe melodie te componeren en in te studeren, dus neemt men vaak een bestaand wijsje en schrijft daar een andere tekst op voor de gelegenheid. Het is dan niet nodig de muziek in notenschrift te vermelden, men kan volstaan met het noemen van de titel van het bekende lied.

In de geschiedenis van het lied komen veel contrafacten voor. Zo zijn er bijvoorbeeld in het Liedboek voor de Kerken liederen te vinden met teksten van twintigste-eeuwse schrijvers op veel oudere psalmmelodieën. Ook het Wilhelmus, het Nederlandse volkslied, is een contrafact.

Trouwens, sommige bijbelse psalmen zijn ook contrafacten. Er staat dan een aanwijzing boven als “Op de wijze van De achtste” of “Op de wijze van De hinde van de dageraad”. Zo'n aanwijzing was trouwens onvermijdelijk omdat men in de oudheid geen muziekschrift kende. Gevolg hiervan is dat de oude melodieën van de psalmen niet overgeleverd zijn.

In zeventiende- en achttiende-eeuwse liedboekjes en liedblaadjes zijn vele contrafacten te vinden: nieuwe liedjes met een wijsaanduiding, die verwijst naar een reeds bekend liedje. De wijsaanduiding staat meestal boven het nieuwe lied en begint met een aanduiding als “Op de wijze van (...)” of “Op de vooys van (...)”, gevolgd door het incipit van het bestaande lied.

Ook nieuwe kinderliedjes worden soms gemaakt op de wijs van bestaande kinderliedjes, bijvoorbeeld:

  • Olifantje in het bos en Abcdefg op de melodie van Altijd is Kortjakje ziek
  • Op een klein stationnetje op de melodie van Op een grote paddenstoel (of andersom, of op ander/ouder lied)
  • Tussen Keulen en Parijs en In Den Haag daar woont een graaf hebben dezelfde melodie
  • O, wat zijn we heden blij op de melodie van Daar was laatst een meisje loos
  • We zijn er bijna en Oranje boven hebben dezelfde melodie.
  • Op de hoge, hoge daken rijdt de bisschop met zijn knecht op de melodie van Zie, de maan schijnt door de bomen
  • Zwarte Piet ging eens fietsen. Toen knapte zijn band op de melodie van Zie ginds komt de stoomboot

In de Nederlandse Liederenbank van het Meertens Instituut is te zoeken op contrafacten door te zoeken op liederen met eenzelfde melodienorm.

Literatuur[bewerken]

  • L.P. Grijp, Het Nederlandse lied in de Gouden Eeuw (Amsterdam, 1991). Hierin o.a.: Definities; Algemene verklaring van de contrafactuur; De geestelijke contrafactuur; De wereldlijke contrafactuur; en De wijsaanduiding

Externe link[bewerken]