Crowdfunding

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Crowdfunding (ook wel crowdfinancing genoemd) is een alternatieve wijze om een project te financieren. Om een project te financieren gaan ondernemers in de meeste gevallen naar de bank om een kredietaanvraag te doen en zo startkapitaal te verkrijgen. Crowdfunding verloopt echter zonder financiële intermediairs, maar zorgt voor direct contact tussen investeerders en ondernemers.

Crowdfunding gaat in principe als volgt: een groep of persoon, dat kan zowel een ondernemer als particulier zijn, wil een project starten, maar heeft onvoldoende startkapitaal. Om dit kapitaal te verwerven biedt hij of zij het project aan (bijvoorbeeld op een platform op het internet) en vermeldt het benodigde bedrag erbij. Op deze manier kan iedereen investeren in het project. Het idee erachter is dat veel particulieren een klein bedrag investeren en dat deze kleine investeringen bij elkaar het project volledig financieren. Dit in tegenstelling tot bankkredieten en grootinvesteerders, waarbij er sprake is van slechts één of enkele investeerders die een groot bedrag inbrengen. Deze kleine investeerders noemt men the crowd het Engelse woord voor de mensenmassa.

Op sommige crowdfunding-websites gaat het geïnvesteerde geld niet direct naar het project, de ondernemer ontvangt het geld pas als (ten minste) 100% van het bedrag binnen is. Indien deze 100% niet wordt behaald krijgen de investeerders hun geld terug of worden toegezegde investeringen niet geïncasseerd.

Crowdsourcing

Crowdfunding is gebaseerd op de marketingterm crowdsourcing. Crowdsourcing betekent dat de consumenten bepalen hoe een product dat nog in de ontwikkelingsfase is er uiteindelijk uit komt te zien of dat consumenten bepalen welke marketingconcepten de moeite waard zijn. Dit laatste is ook waar crowdfunding op is gebaseerd. Een crowdfundingplatform biedt verschillende projecten aan waaruit investeerders kunnen kiezen. Zo bepaalt de mensenmassa welke projecten geloofwaardig genoeg zijn om erin te investeren, zodat deze projecten zich verder kunnen ontwikkelen.

Ontstaan

Het begrip crowdfunding is rond het begin van de 21e eeuw ontstaan. In de Verenigde Staten wordt crowdfunding vooral (en in de beginjaren zelfs uitsluitend) gebruikt voor artiesten in de kunst, film, literatuur of muziekindustrie. Een bekend voorbeeld is SellaBand. Dit is een platform waarop muzikanten een korte demo geven. Mensen die fan zijn van de muzikanten kunnen deze dan geld doneren en ze worden dan zogenaamde supporters. SellaBand stelt voor elke artiest de mogelijkheid in om 50.000 dollar bij elkaar te krijgen. Indien het lukt om dit bedrag volledig bij elkaar te krijgen, kan de muzikant zichzelf verder ontwikkelen en zo een eerste album opnemen. Als dank voor de donatie ontvangen supporters niet-financiële beloningen zoals een cd of een ticket voor een concert van de artiest.

Het succesverhaal in de Verenigde Staten bij uitstek is Kickstarter. Kickstarter is soortgelijk aan SellaBand met het verschil dat Kickstarter zich richt op creatieve projecten in het algemeen, en niet alleen op de muziekindustrie. Kickstarter heeft eraan bijgedragen dat veel artiesten zichzelf hebben kunnen ontwikkelen. In 2013 ging er al 355 miljoen euro om aan projecten in Kickstarter.

In de gehele Amerikaanse markt ging in 2010 meer dan 1 miljard dollar om in crowdfunding. In een periode van ongeveer vijf jaar is het totale bedrag dat in crowdfunding omgaat enorm hard gestegen en de verwachting is dat dit bedrag explosief zal blijven stijgen in de komende jaren. Het duurde tot 2009 tot crowdfundingplatformen buiten de Verenigde Staten ontstonden. Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Ierland waren de eerste landen in Europa die crowdfunding overnamen. In Nederland begonnen halverwege 2010 de eerste crowdfundingplatformen te ontstaan (zie paragraaf over Crowdfunding in Nederland).

Varianten

Investering via crowdfunding kan op verschillende manieren plaatsvinden. De vier meest voorkomende manieren zijn:

  • Donaties: De investeerder doneert geld voor een bepaald doel. Doneren impliceert dat de investeerder er niets voor terug krijgt. Crowdfunding door middel van donaties komt voornamelijk voor bij filantropische doeleinden.
  • Sponsoring: Het verschil tussen donaties en sponsoring is dat de investeerder een niet-financiële beloning krijgt van de ondernemer. Enkele voorbeelden zijn een ticket voor een concert, een exemplaar van een cd of boek of naamvermelding in een blad. Sponsoring is de vorm die veelal wordt toegepast bij creatieve projecten.
  • Vreemd vermogen: De investeerder leent een (kleine) som geld uit aan de ondernemer. De ondernemer betaalt de investeerder na verloop van tijd het ingelegde bedrag met rente terug.
  • Eigen vermogen: De investeerder neemt een participatie in het project van de ondernemer. Zo krijgt de ondernemer zijn startkapitaal en in ruil daarvoor delen de investeerders in de waardeontwikkeling van de onderneming.

Het verschil tussen de Verenigde Staten en Europa komt ook terug in de investeringswijze. In Europa komen alle vormen voor, in de Verenigde Staten bijna alleen maar donaties en sponsoring. Crowdfunding biedt in Europa dus veel meer mogelijkheden, in de Verenigde Staten is het bijna onmogelijk om winst te maken op een investering via crowdfunding. Dit komt door de juridische bepalingen.

Juridisch

In de Verenigde Staten heeft de SEC wettelijk verboden dat investeerders winst kunnen behalen uit crowdfunding. Investeren met aandelen is in de Verenigde Staten daarom niet mogelijk. In Europa is crowdfunding via aandelen wel mogelijk, maar hier is wel een wettelijke grens aan. Investeerders kunnen aandelen nemen in een project, maar deze aandelen mogen niet op elk moment vrij te verhandelen zijn. Indien dit wel mogelijk zal zijn, zal er uiteindelijk een nieuwe aandelenbeurs ontstaan en zullen crowdfundingplatformen zich als de AEX gaan gedragen. Wel kunnen aandelen verkregen via Crowdfunding worden verhandeld via een speciale constructie, op dit moment is Symbid het enige Nederlandse platform wat een dergelijke constructie aanbiedt. Een tweede bepaling is dat het verboden is voor crowdfundingplatformen om investeerders te adviseren over aangeboden projecten. Crowdfundingplatformen mogen intermediairen tussen investeerders en ondernemers, maar moeten onpartijdig zijn tussen de verschillende projecten die ze aanbieden. Deze bepaling geldt zowel in Europa als in de Verenigde Staten.

Procedures

De beheerders van crowdfundingplatformen zijn het eerste aanspreekpunt voor zowel investeerder en ondernemer of artiest. Zij zijn degene met een intermediaire functie en coördineren het hele proces. Beheerders van crowdfundingplatformen verkrijgen op drie manieren hun inkomsten:

  • De ondernemer betaalt een bedrag van enkele honderden euro's om zijn of haar project op het platform te mogen plaatsen.
  • De ondernemer staat een bepaald percentage van het totaal ontvangen kapitaal af aan de beheerders.
  • Soms betalen de investeerders ook een klein percentage van het door hun geïnvesteerde bedrag dat toekomt aan de beheerders.

Hoewel ieder crowdfundingplatform op zijn eigen manier te werk gaat, is de algemene procedure als volgt:

In het geval van creatieve projecten:

  1. De artiest maakt een klein stukje van zijn repertoire beschikbaar op het platform.
  2. Supporters kunnen het werk van verschillende artiesten bekijken en kiezen aan welke artiesten ze geld willen geven.
  3. Het geld dat gestort is voor een bepaald project wordt door de beheerders van het platform bewaard. Zodra het bedrag volledig binnen is krijgt de artiest het bedrag. Als binnen een bepaalde tijd dit bedrag niet gehaald wordt, krijgen de supporters hun inleg terug.
  4. De artiest gebruikt het geld om zichzelf verder te ontwikkelen.
  5. De supporters krijgen een beloning van de artiest, bijvoorbeeld een kaartje voor een optreden of een expositie.

Afwijkingen van dit stappenschema komen voor. Zo zijn er in de Verenigde Staten platformen waarbij het mogelijk is om meer dan 100% van het gewenste bedrag binnen te halen. Dit gebeurt als het gewenste bedrag binnen is voor de deadline. De meeste platformen stoppen dan en keren het totale bedrag uit aan de artiest. Sommige platformen laten het project echter altijd doorlopen tot de deadline.

Verder wordt het totale bedrag meestal alleen aan de artiest uitgekeerd indien 100% van het bedrag behaald is. Er zijn echter platformen die een lager percentage accepteren.

In het geval van startende ondernemers:

  1. De ondernemer geeft bij het platform aan dat hij of zij een idee heeft dat externe financiering nodig heeft.
  2. De beheerders van het platform gaan in gesprek met de ondernemer en beslissen of het idee potentie heeft.
  3. De ondernemer plaatst zijn idee op het platform, eventueel met een videopresentatie erbij.
  4. Investeerders investeren geld in bepaalde projecten
  5. De ondernemer ontvangt het geld zodra het volledige bedrag behaald is, en anders krijgen de investeerders hun inleg terug.
  6. De ondernemer werkt zijn idee verder uit.
  7. Indien de ondernemer nog geen BV had, zal het idee van de ondernemer (bij voldoende succes) doorgroeien tot een BV.
  8. De ondernemer betaalt de investeerders met rente terug (bij vreemd vermogen) of de investeerders delen in de waardestijging bij de verkoop van hun participaties (bij eigen vermogen).

In het geval van bestaande ondernemers:

  1. De ondernemer verzoekt het platform of een intermediair om een lening of investering.
  2. De intermediair of de beheerders van het platform gaan in gesprek met de ondernemer en beslissen of de onderneming en de gevraagde financiering solide zijn.
  3. De beheerder van het platform plaatst de aanvraag op het platform.
  4. Investeerders of uitleners maken geld over naar bepaalde projecten
  5. De ondernemer ontvangt het geld zodra het volledige bedrag behaald is, en anders krijgen de uitleners of investeerders hun inleg terug.
  6. De ondernemer betaalt de uitleners of investeerders met rente terug. Dit kan zowel via de intermediair of direct via het platform.

Hoewel zeldzamer bij ondernemers dan bij artiesten, kunnen de afwijkingen die genoemd zijn bij de artiesten ook voorkomen bij ondernemers. Overigens is het zo dat niet alle beheerders van crowdfundingplatformen van tevoren in gesprek gaan met de ondernemers. Op sommige platformen kan iedereen direct een idee plaatsen. Het beoordelen van de betrouwbaarheid en geloofwaardigheid van de ondernemer wordt dan verschoven van de beheerders naar de investeerders. Symbid en Projectgeld zijn twee Nederlandse platformen die deze controle van tevoren niet uitvoeren. Voor bestaande ondernemers is het gebruikelijk wel de financiële gezondheid van de onderneming te evalueren. Zo worden bijvoorbeeld de ondernemers waar Lendahand leningen voor verstrekt door een lokale partner doorgelicht.

Een andere afwijking is dat er in Europa ook platformen zijn voor creatieve projecten die wel investeren door middel van vreemd of eigen vermogen. Het Franse AKA Music en het Nederlandse TenPages zijn enkele voorbeelden hiervan.

Crowdfunding in de praktijk

Crowdfunding wereldwijd

De grootste crowdfundingswebsite wereldwijd is Kickstarter. In 2014 was de totale omzet 444 miljoen euro.[1] De grens van 1 miljard Amerikaanse dollar werd in maart 2014 geslecht.[2] Haar grootste concurrent Indiegogo had per september 2013 in totaal voor 99 miljoen dollar projecten succesvol gefinancierd.[3] Een andere grote site is RocketHub. Deze richt zich vooral op mensen in de creatieve sector. In totaal ging er in 2013 5.1 miljard dollar om in crowdfunding.[4] Het meest succesvolle project tot nu was het computerspel Star Citizen. In januari 2015 was hiervoor al meer dan 65 miljoen dollar opgehaald.[5]

Crowdfunding in Nederland

De Autoriteit Financiële Markten verwachtte dat er over 2014 voor 37 miljoen euro via de geregistreerde platformen aan bedrijven en particulieren verstrekt zou worden. Dat is een verdubbeling vergeleken met het vorige jaar.[6] Met afstand het grootste crowdfundingsplatform is Geldvoorelkaar.nl. Sinds de oprichting in 2011 tot eind 2014 werd voor meer dan 45 miljoen euro aan leningen verstrekt via de site. De investeerders krijgen het geld — plus rente — teruggestort over een van te voren afgesproken aantal maandelijkse termijnen. Andere grote platformen zijn: Symbid (opgericht in 2011/6,0 miljoen opgehaald), Voordekunst (2010/5,8 mln), Crowdaboutnow (2011/3,5 mln), Oneplanetcrowd (2011/3,5 mln) en 1% Club (2008/1,9 mln). Van deze platformen zijn alleen Geldvoorelkaar.nl, Crowdaboutnow en Voordekunst winstgevend.[7] Sinds april 2014 is Kickstarter, het grootste crowdfundingsplatform wereldwijd, in Nederland actief. Via Kickstarter kunnen uitvinders, schrijvers en andere creatievelingen geld vragen om nieuwe projecten uit te voeren. Als een bepaald doel wordt gehaald, dan wordt het geld daadwerkelijk overgemaakt. In het eerste (kalender)jaar was het vooral opmerkelijk dat slechts een kwart van de projecten die ondergrens haalde.[8]

Buiten de bij de AFM geregistreerde platformen zijn er door het land heen een groot aantal crowdfunding-initiatieven. Het bekendste voorbeeld is wellicht nieuwsplatform De Correspondent. Het journalistieke project onder leiding van Rob Wijnberg haalde binnen een week 1,3 miljoen euro op en kon zo van start gaan.[9] TenPages was een ander bekend initiatief, maar ging in april 2014 failliet (hoewel de site een doorstart lijkt te gaan maken begin 2015). Op de site van de uitgever konden potentiële schrijvers een aantal pagina's van hun manuscript plaatsen om investeerders over te halen geld in hun boek te steken. Wanneer er tienduizend euro was opgehaald werd het boek daadwerkelijk door Ten Pages uitgebracht. Investeerders kregen een deel van de verkoopopbrengst. Op deze manier werden zo'n 60 boeken uitgegeven.[10]

Crowdfunding in België

Wat crowdfunding betreft loopt België nog fors achter in vergelijking met de omliggende landen. In 2013 haalde Belgische bedrijven en verenigingen amper 1,1 miljoen euro op. Een bekend voorbeeld van geslaagde crowdfunding is de schaatser Bart Swings. Met de oproep dat hij zonder geld niet naar de Olympische Spelen in Sotsji zou kunnen gaan, haalde hij 75.000 euro op.[11]

In 2014 was er sprake van een bedrag van 2,2 miljoen euro aan investeringen. Dat bleek uit een onderzoek van KPMG. Via de acht grootste Belgische crowdfundingsplatformen, waaronder CroFun en MyMicroInvest, werd voor 103 projecten geld opgehaald. In België mogen bedrijven bij wet maximaal 100.000 euro ophalen via crowdfunding. Zij kunnen wel tot 300.000 euro gaan, maar in dat geval geldt er een minimuminstapbedrag van 1000 euro. Dat weerhoudt kleine investeerders ervan om in te stappen. Volgens KPMG halen verschillende Belgische initiatieven daarom geld op via de grotere internationale sites als Kickstarter en Indiegogo en niet via de Belgische platformen. Hun bereik zou daar bovendien groter zijn.[12]

Externe link