Defileervlaggen van 1938

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Tijdens het defilé in Amsterdam ter gelegenheid van het veertigjarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina, gehouden op 6 september 1938 voor het Paleis op de Dam, trokken afgevaardigden van iedere Nederlandse gemeente langs de vorstin. De organisatie had daarbij bedacht dat iedere delegatie voorafgegaan werd door een drager met een gemeentevlag. Ook iedere provincie werd van een vlag voorzien. Het feit dat het merendeel van de gemeenten en provincies in Nederland op dat moment geen eigen vlag had bracht de organisatie ertoe de ontbrekende vlaggen zelf te ontwerpen.

Provincievlaggen[bewerken]

De provincies Friesland en Noord-Brabant hadden als enige reeds een vlag. Voor de negen andere provincies werd een eigen vlag ontworpen. Als uitgangspunt werden de kleuren van het wapen van de betreffende provincie genomen. Deze werden in horizontale banen in de vlag verwerkt, waarbij de vlaggen voor Noord-Holland en Overijssel exact aan elkaar gelijk werden.

Provincie Beschrijving vlag Afbeelding vlag Opmerking
Friesland Zie Vlag van Friesland Vlag van Friesland [1]
Noord-Brabant Zie Vlag van Noord-Brabant Vlag van Noord-Brabant [2]
Drenthe Vier gelijke horizontale banen:
Geel
Wit
Rood
Blauw
Defileervlag voor de provincie Drenthe[3]
Gelderland Twee gelijke horizontale banen:
Geel
Blauw
Defileervlag voor de provincie Gelderland [4]
Groningen Vijf gelijke horizontale banen:
Rood
Wit
Groen
Wit
Blauw
Defileervlag voor de provincie Groningen [5]
Limburg Vijf gelijke horizontale banen:
Rood
Wit
Zwart
Geel
Blauw
Defileervlag voor de provincie Limburg [6]
Noord-Holland Drie gelijke horizontale banen:
Rood
Geel
Blauw
Defileervlag voor de provincie Noord-Holland [7] Gelijk aan Overijssel
Overijssel Drie gelijke horizontale banen:
Rood
Geel
Blauw
Defileervlag voor de provincie Overijssel [8] Gelijk aan Noord-Holland
Utrecht Drie gelijke horizontale banen:
Rood
Wit
Geel
Defileervlag voor de provincie Utrecht [9]
Zeeland Vier gelijke horizontale banen:
Geel
Rood
Blauw
Wit
Defileervlag voor de provincie Zeeland [10]
Zuid-Holland Twee gelijke horizontale banen:
Rood
Geel
Defileervlag voor de provincie Zuid-Holland [11]

De status van deze vlaggen is onbekend. Geen enkele provincie voerde tot op dat moment officieel een eigen vlag, en alleen Friesland en Noord-Brabant voerden officieus een vlag.

Gemeentevlaggen[bewerken]

Gemeenten zonder eigen vlag kregen een vierkante vlag toebedeeld met zijden van ca. 140 cm die bestond uit de kleuren van de betreffende provincievlag, met daarop in het kanton een afbeelding van het gemeentewapen. De meeste vlaggen werden door Vlisco (toenterijd onder de naam P. Fentener van Vlissingen & Co) geleverd en werden waarschijnlijk gefabriceerd in de dependance Lommel in België. [12] Iedere Nederlandse gemeente had op dat moment een eigen wapen. Deze gemeentevlaggen zijn gelegenheidsvlaggen en kunnen niet worden gezien als voorloper van een gemeentevlag. Desondanks hebben sommige gemeenten sindsdien officieus de defileervlag of een daarop gebaseerde vlag als gemeentevlag gevoerd; sommige gemeenten zelfs tot aan het moment van opheffing. Vier gemeenten voeren anno 2019 nog steeds een vlag die op de defileervlag is gebaseerd, al is in drie daarvan de vierkante vlag vervangen door een vlag met een hoogte-breedteverhouding van 2:3.

Het ontwerp van de vlaggen is waarschijnlijk een kopie van de vlaggen zoals die bij de viering van het 750-jarig bestaan van 's-Hertogenbosch in 1935 tijdens een defilé op initiatief van rijksarchivaris mr. J.P.W.A. Smit door de Noord-Brabantse gemeenten zijn gedragen.[13] Het is daarom zonder verdere bronnen niet met zekerheid te zeggen welke Noord-Brabantse gemeenten de vlag toen reeds als gemeentevlag hebben aangenomen.[14]

Gevolgen voor de ontwikkeling van provincie- en gemeentevlaggen in Nederland[bewerken]

Vanwege de vlaggenparade tijdens het defilé is in veel provincies en gemeenten een discussie ontstaan over de invoering van een eigen vlag. Vanaf 1938 zijn veel vlaggen ontstaan, hoewel niet iedere gemeente een eigen vlag heeft aangenomen. Als gevolg van de tussenkomst van de Tweede Wereldoorlog zijn de meeste vlaggen pas vanaf het eind van de jaren 1940 aangenomen.

Uiteindelijk is geen enkele provincievlag die voor deze gelegenheid was ontworpen naderhand als zodanig aangenomen. Enkele provincies hebben teruggegrepen op oudere vlaggen; voor andere provincies is een geheel nieuwe vlag ontworpen. Bij officiële gelegenheden worden de provincievlaggen op volgorde van anciënniteit op rij geplaatst. Dan is duidelijk te zien welke ontwerpen het meest recent zijn, en welke het oudst.

Gemeentevlaggen die waarschijnlijk gebaseerd zijn op de defileervlaggen[bewerken]

Gemeentevlaggen die tot aan de opheffing in gebruik waren of nog in gebruik zijn. De vierkante exemplaren zijn vrijwel zeker van de defileervlaggen afgeleid. De meeste Nederlandse gemeentevlaggen hebben een hoogte-breedteverhouding van 2:3, in tegenstelling tot de vierkante defileervlaggen uit 1935 ('s-Hertogenbosch) en 1938 (Amsterdam).

Andere gemeenten hebben een dergelijke vlag gehad, maar deze later vervangen door een andere. Onder andere Barendrecht, IJsselmuiden, Nieuwerkerk aan den IJssel, Nieuwveen, Putten, Rossum, Someren, Stramproy, Wieringen en Zijpe voerden jarenlang een gemeentevlag die op de defileervlag was gebaseerd.