Bataafs-Brabant

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Departement Brabant)
Ga naar: navigatie, zoeken
Gewest Bataafs-Brabant
Gewest van de Bataafse Republiek (1796-1799)
 Staats-Brabant 1796–1799 Departement van de Dommel 
Departement van de Schelde en Maas 
Algemene gegevens
Hoofdstad 's-Hertogenbosch
Talen Nederlands, Frans (officieel)
Religie(s) Rooms-katholicisme
Regering
Regeringsvorm Gewest

Bataafs-Brabant was de naam van een gewest in de Bataafse Republiek.

Deel van de Bataafse Republiek[bewerken]

Bataafs-Brabant was de opvolger van Staats-Brabant. De positie van de generaliteitslanden was in het begin van de Franse tijd weer actueel geworden. Staats-Brabant had net als Staats-Overmaas (de Landen van Dalhem, Valkenburg en 's-Hertogenrade in het huidige Zuid-Limburg en aangrenzend België en Duitsland), Staats-Opper-Gelre en Staats-Vlaanderen (het huidige Zeeuws-Vlaanderen) geen regionale autonomie gekend. Zij werden als generaliteitslanden rechtstreeks bestuurd door de Staten-Generaal van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en hadden daarmee ook geen zeggenschap in het bestuur van de republiek. De generaliteitslanden werden op 8 januari 1795 door de Eerste Franse Republiek ingelijfd, maar voor Bataafs-Brabant werd dat al op 16 mei 1795 ongedaan gemaakt.

De politieke elite in Bataafs-Brabant kwam vervolgens in actie om er voor te zorgen dat Bataafs-Brabant niet net zoals Staats-Brabant opnieuw een onderworpen gewest zou worden. Op 1 maart 1796 trad Bataafs-Brabant als gelijkwaardig gewest met autonome status toe tot de Bataafse Republiek, de opvolger van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Deelname aan het landsbestuur liet nog op zich wachten, eerst moest nog het aandeel van Bataafs-Brabant in de staatsschuld worden vastgesteld.

Herindeling[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook departement van de Dommel en departement van de Schelde en Maas

De Bataafse Republiek kende kort na het uitroepen hiervan een roerige geschiedenis. Dit had ook gevolgen voor het gewest Bataafs-Brabant. In 1798 brak een nieuwe grondwet met de oude gewestelijke indeling en stelde departementen in. Het departement Bataafs-Brabant werd gesplitst in twee departementen: het departement van de Dommel, dat zich uitstrekte tot aan Nijmegen, en het departement van de Schelde en Maas, waarin de baronie van Breda en het markgraafschap Antwerpen met het graafschap Zeeland werden verenigd. De hoofdsteden van deze departementen waren respectievelijk 's-Hertogenbosch en Middelburg.

Departement Bataafs-Brabant[bewerken]

Het departement Bataafs-Brabant bestond van 1802 tot 1807. De hoofdstad was 's-Hertogenbosch.

Na de oprichting van het Bataafs Gemenebest in 1801 werd bij wet van 21 juni 1802 de departementale indeling van het rijk vastgesteld. De grenzen van het voormalige gewest Bataafs-Brabant van de Bataafse Republiek werden hersteld. Willemstad, dat eerder had behoord bij het gewest Bataafs-Brabant, werd gevoegd bij het departement Holland.

De Gecedeerde Landen - op Oeffelt na - werden met ingang van 26 september 1805 bij het departement gevoegd.

Na de oprichting van het koninkrijk Holland in 1806 werd bij wet van 13 april 1807 de departementale indeling van het rijk vastgesteld. Bataafs-Brabant werd opgevolgd door het departement Brabant.

Departement Brabant[bewerken]

Kaart departement Brabant

Het departement Brabant bestond van 1807 tot 1810. De hoofdstad was 's-Hertogenbosch.

Na de oprichting van het koninkrijk Holland in 1806 werd bij wet van 13 april 1807 de departementale indeling van het rijk vastgesteld. Het departement Brabant werd de opvolger van het departement Bataafs-Brabant dat een onderdeel was geweest van het Bataafs Gemenebest.

Het grondgebied van het departement werd uitgebreid met enige plaatsen die in het Bataafs Gemenebest bij andere departementen hadden behoord. Deze uitbreiding had onder meer te maken met de bepaling dat de Maas de noordelijke grens van Brabant zou vormen. De volgende wijzigingen vonden plaats:

Tussen 1807 en 1810 vonden nog de volgende wijzigingen plaats:

  • Oeffelt, dat behoorde tot het Franse Roerdepartement, werd op 11 november 1807 overgedragen aan het koninkrijk Holland en werd ingedeeld bij het departement Brabant;
  • Luyksgestel werd op 29 augustus 1808 aan Brabant toegevoegd (behoorde tot het departement Nedermaas);
  • Lommel werd op 17 oktober 1808 afgestaan aan het departement Nedermaas;
  • Nieuw-Vossemeer werd op 9 mei 1809 aan Brabant toegevoegd (behoorde tot het departement Zeeland).

Landdrost van Brabant was Paulus Emanuel Antonius de la Court (8 mei 1807 - april 1810).

Op 16 maart 1810 werd het departement Brabant, samen met andere gebiedsdelen van het koninkrijk Holland ten zuiden van de Waal, het Hollandsch Diep en de Grevelingen, ingelijfd bij het Eerste Franse Keizerrijk. Het voormalige departement werd in twee delen gesplitst. Het deel ten westen van de Donge werd als arrondissement Breda toegevoegd aan het Zuid-Nederlandse departement Twee Neten, dat al vanaf 1795 deel uitmaakte van Frankrijk. Het oostelijk deel van het departement werd samen met het geannexeerde deel van Gelderland ten zuiden van de Waal omgezet in een nieuw Frans departement, Monden van de Rijn.

Literatuur[bewerken]

  • J.G.M. Sanders (eindred.): "Noord-Brabant in de Bataafs-Franse Tijd, 1794-1814", uitg. Verloren, Hilversum (2002), ISBN 9065506284
Bronnen, noten en/of referenties
  • Noord-Brabant in de Bataafs-Franse Tijd, 1794-1814, J.G.M. Sanders (eindred.), Uitgeverij Verloren, Hilversum (2002), ISBN 90-6550-628-4