Dick Tol

Dick Tol
Dick Tol (Volendam) in april 1967.
Persoonlijke informatie
Volledige naam	Theodorus Maria Tol
Bijnaam	Knoest Witte
Geboortedatum	21 augustus 1934
Geboorteplaats	Volendam
Overlijdensdatum	13 december 1973
Overlijdensplaats	Amsterdam
Sportnationaliteit	Nederland
Positie	Aanvaller
Clubinformatie
Voetbalcarrière geëindigd in 1967
Jeugd
1945–1952 Volendam
Senioren
Seizoen Club W 0(G) 1952–1967 Volendam 3550(288)
Interlands
1956–1959 Nederland–B 500(4)
Getrainde teams
1967–1969 1969–1973 OSV Volendam (jeugdcoördinator)
Erelijst
1952/53 1956/57 1958/59 1960/61 1961/62 1966/67 Tweede klasse B kampioen Topscorer Eerste divisie Eerste divisie A kampioen Eerste divisie A kampioen Topscorer Eredivisie Eerste divisie kampioen Topscorer Eerste divisie
Portaal    Voetbal

Theodorus Maria (Dick) Tol (Volendam, 21 augustus 1934 – Amsterdam, 13 december 1973) was een Nederlands voetballer die zijn hele voetballeven speelde voor Volendam. Hij was topscorer van de Eredivisie in 1962 en twee keer van de Eerste divisie, in 1957 en 1967.

Loopbaan

Beginjaren

Dick Tol was de jongste uit een gezin van vier kinderen. Zijn vader Kees Tol was visverkoper in welgestelde wijken, zoals in Bloemendaal en Heemstede. Vlak na de Tweede Wereldoorlog meldde hij zich op elfjarige leeftijd aan bij RKSV Volendam. In zijn jeugdjaren scoorde hij al makkelijk. Hij behoorde tot een talentvolle lichting met onder meer Klaas Karregat en Harmen Veerman, allen geboren in 1934. Tol scoorde als achttienjarige op 12 oktober 1952 zijn eerste competitiedoelpunt in het eerste elftal. Toch kreeg hij niet direct een vaste plek in de Volendamse voorhoede. Tol was geen technische speler, maar moest het vooral hebben van zijn explosiviteit, fysieke kracht en fanatisme. Hij werd in 1954 opgeroepen voor militaire dienst waardoor hij soms op zondagen geen vrijaf kreeg.

Doorbraak

Door het vertrek van de broers Klaas en Thoom Smit naar de nieuwe profclub Alkmaar '54, dat uitkwam in de ‘wilde’ profcompetitie van de NBVB, kwamen in 1954 twee plaatsen vrij in de voorhoede van Volendam. Die werden ingenomen door midvoor Dick Tol en vleugelspeler Harmen Veerman. Alhoewel Tol in het seizoen 1954/55 maar in veertien van de twintig competitieduels meespeelde, werd hij voor het eerst clubtopscorer met dertien treffers. Een jaar na de invoering maakte Volendam in 1955 de overstap naar het betaald voetbal. Het betekende ook de doorbraak voor Tol die op 11 september 1955, thuis tegen KFC (5-2), het eerste profdoelpunt maakte voor zijn club. Hij kwam dat seizoen tot dertig treffers in evenzoveel wedstrijden. Bij de invoering van de divisies in 1956, werd Volendam ingedeeld in de Eerste divisie B. Met 35 goals werd hij de eerste topscorer van de Eerste divisie.

B-international

Tol speelde vijf officiële interlands voor het Nederlands B-elftal waarin hij tot vier treffers kwam. Hij debuteerde met een doelpunt op 3 november 1956 in de met 3-0 gewonnen thuiswedstrijd tegen de B-ploeg van Denemarken. Zijn laatste optreden in het B-elftal was op 13 mei 1959 tegen de nationale ploeg van Luxemburg. Tol scoorde tweemaal in het met 4-0 gewonnen duel.

Bekerstunts

Tol boekte met Volendam als Eerste divisieclub twee opmerkelijke bekersuccessen tegen Ajax. De Volendammers schakelden op 14 oktober 1956 voor eigen publiek de koploper van de Eredivisie uit (4-2). Dick Tol had met twee goals een groot aandeel in de zege. Een vergelijkbare bekerstunt vond plaats op nieuwjaarsdag 1 januari 1961. Dick Tol was toen amper hersteld van een knieoperatie die hem een halfjaar aan de kant hield. Volendam klopte Ajax met 4-3 door viermaal Tol. Tussen beide zeges op Ajax in bereikte Volendam de finale van de KNVB beker in het seizoen 1957/58. De Volendamse club versloeg zes tegenstanders om in de eindstrijd te komen. Tol was goed op schot want hij scoorde in alle bekerduels. Met als uitschieter zijn zeven doelpunten in de kwartfinale tegen Wageningen (9-2) op 15 juni 1958. Volendam verloor de finale op 26 juni 1958 met 3-4, met een treffer van Tol, van Sparta in het Olympisch stadion in Amsterdam.

Dick Tol (rechts) met Klaas Karregat op de Heen en Weer bij promotie Volendam naar Eredivisie (17 mei 1959).

Knieoperatie

In het seizoen 1958/59 pakte Volendam het kampioenschap in de Eerste divisie. Zondag 23 augustus 1959 was een historische dag voor de club. Bij het Volendamse debuut in de Eredivisie, scoorde Tol eenmaal voor eigen publiek tegen DWS (3-1). Hij raakte in dat voetbaljaar voor het eerst langdurig geblesseerd. Daardoor miste hij de beslissende slotfase in het voorjaar van 1960 waarin Volendam degradatie niet kan voorkomen. Ook bij de terugkeer in de Eerste divisie na de zomer bleef de Volendamse topschutter langs de kant. Hij onderging begin september 1960, tegelijkertijd met ploeggenoot Dick Maurer, een knieoperatie bij de Duitse voetbalchirurg Weiss in het ziekenhuis in Aken. Op 20 november 1960 maakte hij zijn rentree, maar dit moment kwam te vroeg. Na een halve wedstrijd moest hij opnieuw geblesseerd afhaken. Vijf weken later, op tweede kerstdag tegen Vitesse, was hij weer van de partij. Hij kon de tweede seizoenshelft uitspelen waarin hij zestien keer doel trof en Volendam terugkeerde naar de Eredivisie.

Schorsing en topscorer

In het seizoen 1961/62 werd hij topscorer van de Eredivisie met 27 doelpunten. Dit was voor Volendam een topjaar waarin de club op de zevende plaats eindigde. Voor Tol was het een bewogen seizoen met ups en downs. De voorbereiding begon in mineur want in augustus tijdens een oefenduel tegen Quick Boys liep hij een enkelblessure op. Daardoor miste hij de competitiestart. Bij de derde wedstrijd, op 3 september uit tegen GVAV, was hij weer terug. Mede dankzij zijn twee treffers won Volendam met 1-3. Op zondagmiddag 8 oktober 1961 trad Volendam in De Kuip aan tegen Feijenoord. In de 32e minuut vond een incident plaats toen Dick Tol vrije doortocht kreeg naar het Rotterdamse doel. Feijenoord-verdediger Hans Kraay greep de Volendamse spits vast. Tol rukte zich los en deelde daarbij een klap uit aan Kraay die gestrekt neerging. Arbiter Bronkhorst kende geen pardon en stuurde Tol van het veld. Tol, die tot dan toe een blanco strafblad had, kreeg een schorsing van vier duels. Hij tekende protest aan en op 1 november vond de mondelinge behandeling plaats. De commissie van beroep handhaafde de straf omdat er voldoende bewijs zou zijn dat Tol bewust zijn tegenstander had geslagen.

Weer blessure

Door zijn goede prestaties kreeg hij zijn eerste uitnodiging voor het Nederlands elftal, voor de interland tegen Denemarken op woensdag 26 september 1962. Drie dagen daarvoor liep Tol een gescheurde enkelband op in een duel met Guus Haak van ADO. Daardoor moest hij noodgedwongen afzeggen. Het bleef voor de Volendammer bij deze ene uitnodiging. Tol keerde opnieuw te vroeg terug op het voetbalveld. Op 18 november, uit tegen Blauw-Wit, kon hij na twintig minuten niet verder vanwege zijn enkelblessure. Hij stond langere tijd buitenspel. In een interview in Het Vrije Volk op 1 december 1962 uitte Tol zijn ongenoegen. Hij beschuldigde zijn tegenstanders ervan dat ze hem bewust zouden willen blesseren. Het leidde tot een kritische reactie van sportjournalist Herman Kuiphof in Sportkroniek. Kuiphof vond de uitlatingen niet sportief en stelde dat de speelwijze van Tol als stormram mede de oorzaak was van het blessureleed. Door de strenge winter van 1963 lag de Eredivisie drie maanden stil. Bij de hervatting op 17 maart 1963 was Tol terug en hij scoorde tweemaal op bezoek bij Fortuna '54 (2-2). Hij bleef dat seizoen op dertien treffers steken.

Afscheid

Ondanks de zeventien doelpunten van Tol, voor het tiende jaar op rij clubtopschutter, moest Volendam in 1964 afdalen naar de Eerste divisie. Na drie seizoenen werd Volendam weer kampioen en keerde in 1967 terug in de hoogste klasse. Aanvoerder Tol was met 31 doelpunten topscorer van de Eerste divisie. Hij bleef in het seizoen 1966/67 grotendeels blessurevrij en miste slechts een wedstrijd. Toch besloot hij op 32-jarige leeftijd zijn voetballoopbaan te beëindigen. Zijn club organiseerde op zaterdag 22 juli 1967 een benefietwedstrijd tegen Haarlem. Tol volgde in zijn laatste voetbaljaar de trainersopleiding en slaagde voor het C-diploma. Hij ging na de zomer van 1967 als trainer aan de slag bij de amateurs van OSV uit Oostzaan. In 1968 behaalde hij het B-diploma. Na twee seizoenen bij OSV keerde hij terug bij Volendam als trainer en coördinator van de jeugdafdeling.

Dick Tol was werkzaam als ambtenaar bij de gemeente Edam. Hij trouwde op 4 april 1961 met Eefje Sier. Het echtpaar kreeg twee kinderen: Carola en Wilfried. In 1973 werd darmkanker bij hem geconstateerd. In oktober 1973 vierde de familie nog de koperen bruiloft. “Dick klaagde wel vaker over buikpijn, maar wij dachten dat door een operatie het allemaal weer goed zou komen“, vertelde Eefje Tol-Sier in 2017. Hij overleed 13 december 1973 op 39-jarige leeftijd in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam, aan complicaties kort na een operatie aan de dikke darm.

In december 2023, vijftig jaar na zijn sterfdag, werd voor de ingang van het Kras Stadion een levensgroot beeld van Dick Tol onthuld. De speler werd vereeuwigd door kunstenares Jans van Baarsen. In Volendam werd ook een straat naar hem vernoemd.

Clubstatistieken

Seizoen	Club	Land	Competitie	Competitie		Beker		Internationaal		Overig		Totaal
				Wed.	Dlp.	Wed.	Dlp.	Wed.	Dlp.	Wed.	Dlp.	Wed.	Dlp
1952/53	Volendam	Nederland	Tweede klasse B West I	5	3	–		–	–	–	–	5	3
1953/54	Volendam	Nederland	Tweede klasse B West I	10	2	–		–	–	–	–	10	2
1954/55	Volendam	Nederland	Tweede klasse B West I	14	13	–		–	–	–	–	14	13
1955/56	Volendam	Nederland	Eerste klasse C	30	30	–		–	–	–	–	30	30
1956/57	Volendam	Nederland	Eerste divisie B	30	35	4	8	–	–	–	–	34	43
1957/58	Volendam	Nederland	Eerste divisie A	28	25	7	13	–	–	–	–	35	38
1958/59	Volendam	Nederland	Eerste divisie A	28	24	3	5	–	–	–	–	31	29
1959/60	Volendam	Nederland	Eredivisie	27	19	–		–	–	–	–	27	19
1960/61	Volendam	Nederland	Eerste divisie A	21	16	2	5	–	–	–	–	23	21
1961/62	Volendam	Nederland	Eredivisie	28	27	3	1	–	–	–	–	31	28
1962/63	Volendam	Nederland	Eredivisie	21	13	1	0	–	–	–	–	22	13
1963/64	Volendam	Nederland	Eredivisie	26	17	0	0	–	–	–	–	26	17
1964/65	Volendam	Nederland	Eerste divisie	22	17	1	1	–	–	–	–	23	18
1965/66	Volendam	Nederland	Eerste divisie	28	16	3	2	–	–	–	–	31	18
1966/67	Volendam	Nederland	Eerste divisie	37	31	3	3	–	–	–	–	40	34
Totaal				355	288	27	38	0	0	0	0	382	326

Zie ook

• Lijst van spelers van FC Volendam

Bronnen, noten en/of referenties