Diergaarde Blijdorp

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Diergaarde Blijdorp
Oude entree van de Diergaarde in Blijdorp
Oude entree van de Diergaarde in Blijdorp
Geopend 1855
Locatie Rotterdam, Nederland
Oppervlakte 28 ha
Coördinaten 51° 56′ NB, 4° 27′ OL
Lid van EAZA, NVD, NVBT, SNP, IABES
Thema Geozoo
Website
Detailkaart
Diergaarde Blijdorp
Diergaarde Blijdorp

De Diergaarde Blijdorp in Rotterdam is een van de oudste dierentuinen van Nederland.

Geschiedenis[bewerken]

1855-1940[bewerken]

In 1855 werd in de Rotterdamse binnenstad, bij de Kruiskade, een tuin ingericht voor fazanten en watervogels. De vogeltuin was eigendom van de spoorwegbeambten F. van der Valk en G.M. van den Bergh. Dit werd een groot succes, en op 18 mei 1857 werd de Rotterdamsche Diergaarde geopend. De eerste directeur was de toentertijd in geheel Europa beroemde dompteur Henri Martin. Op 15 september werd de 'Vereniging Rotterdamsche Diergaarde' opgericht. Alleen leden van de vereniging, vooraanstaande burgers, mochten de dierentuin bezoeken. Later mochten Rotterdamse niet-leden gedurende enkele dagen in augustus de diergaarde bezoeken, maar wel via een aparte ingang. De dierentuin was in de eerste halve eeuw van zijn bestaan een groot succes en groeide meer en meer.

In 1924 raakte de dierentuin echter in financiële problemen. De negentiende-eeuwse dierentuin raakte met de komst van de Hagenbeckstijl uit de mode, en met het drukker wordende verkeer had de gemeente de locatie op het oog om een weg aan te leggen tussen het Hofplein en Spangen, Tussendijken en Blijdorp. Ook werd de grond van de binnenstad veel te duur. De dierentuin probeerde het tij te keren door lidmaatschap goedkoper te maken, tentoonstellingen en kermissen te organiseren op het terrein en verlichting aan te brengen, zodat de dierentuin ook 's avonds te bezoeken was.

Beelden van de oude diergaarde en verhuizing in 1939

In 1932 werd er besloten om de dierentuin te reorganiseren. Eerst werd er besloten om vaker niet-leden toe te laten en het lidmaatschap aantrekkelijker te maken, maar het mocht niet baten. In 1937 werd er besloten om de dierentuin te verhuizen naar een nieuwe locatie. De dierentuin ruilde grond met de gemeente: de gemeente kreeg een deel van de oude diergaarde gratis, de rest moesten ze betalen. In ruil daarvoor werd de dierentuin eigenaar van twee derde van een nieuwe 13 hectare grote locatie in de wijk Blijdorp, terwijl over een derde van de nieuwe locatie pacht van één gulden moest worden betaald. Met financiële hulp van de Stichting Volkskracht werd een nieuwe dierentuin gefinancierd. De Volkskracht stelde echter een voorwaarde: voortaan moest de dierentuin voor iedereen toegankelijk zijn. Op 26 oktober 1938 werd de Vereniging opgeheven, en de Stichting Rotterdamsche Diergaarde (vanaf 1957 Stichting Koninklijke Rotterdamse Diergaarde) opgericht.

De dierentuin van 1940[bewerken]

Diergaarde Blijdorp gereed - 9 december 1940

In 1940, aan het begin van de Tweede Wereldoorlog, werd de oude dierentuin op 12 mei zwaar beschadigd door bommen, twee dagen voor het grote bombardement op Rotterdam op 14 mei. Bij het grote bombardement werd de dierentuin niet getroffen. De dierentuin was toen al grotendeels verplaatst naar de huidige locatie. Tussen 1939 en 1941 werd er gebouwd op een locatie liggend tussen de spoorlijn Utrecht - Rotterdam en de Van Aerssenlaan. Bij het bombardement kwamen veel dieren om, terwijl een paar andere ontsnapten. Zo liep er een zebra door een winkelstraat en enkele zeeleeuwen zwommen in de singels van de stad.

Het ontwerp van de nieuwe dierentuin is van Sybold van Ravesteyn, waarbij traliewerk en hekken zo veel mogelijk zijn vermeden en vervangen door greppels en grachten. De verwarmde binnenverblijven en ruime leefweiden waren toentertijd uniek in de wereld. Blijdorp is een van de weinige dierentuinen die geheel is ontworpen door één architect. In april 2004 is Blijdorp daarom uitgeroepen tot Rijksmonument.

Op 7 juli 1940 werd het noordelijk gedeelte geopend en op 7 december 1940 was de nieuwe diergaarde geheel open. Van Ravesteyn had de dierentuin zo ontworpen dat er een symmetrieas door het park liep, waarop de betonnen gebouwen lagen: de Rivièrahal, de 47 meter hoge uitkijktoren, het roofdiergebouw, de grote vijver en het theehuis. Aan weerszijden van deze as lagen grote weiden voor hoefdieren als bizons en zebra's.

1940 tot nu[bewerken]

Bioscoopjournaal van 30 augustus 1954 over de aankomst van giraffen
Bioscoopjournaal uit 1960 over een okapibaby in Blijdorp
Het Oceanium
Bokito in zijn buitenverblijf
Het buitenverblijf voor gorilla's
Het voormalige giraffenverblijf
Het huidige giraffenhuis
Het huidige flamingoverblijf
Tropische vlindertuin Amazonica

Ter gelegenheid van het jubileum in 1957 werden tegels met gestileerde dierenfiguren vervaardigd door Groeneveldt aardewerkfabriek. In 1963 werd de Vereniging Vrienden van Blijdorp opgericht. Deze vereniging ondersteunde de diergaarde financieel, waardoor onder ander in 1965 het Henri-Martinhuis kon worden gebouwd, een gebouw voor kleine apen en nachtdieren. In 1972 werd de markante uitkijktoren wegens bouwvalligheid afgebroken. In 1984 werd in Blijdorp het eerste olifantje geboren, een Aziatische olifant met de naam Bernhardine, vernoemd naar Prins Bernhard. Bernhardine is voor zover bekend de eerste olifant die werd geboren in een Nederlandse dierentuin. Inmiddels zijn er zo'n tien olifantjes geboren in Blijdorp.

Vanaf 1988 hanteert Blijdorp een 'masterplan', dat de hele dierentuin heeft veranderd. Volgens het masterplan worden dieren per werelddeel geordend, in natuurlijk ogende biotopen. Daarbij worden niet alleen dieren, maar ook planten en culturele elementen uit het nagebootste biotoop getoond. De eerste jaren stonden deze aanpassingen in het teken van Azië. Zo werd in de lente van 1991 de vleermuisgrot geopend, waar honderden roezetvleermuizen vrij tussen de bezoekers vliegen. In 1992 werd de Wolvenvallei geopend, het eerste nieuwe verblijf voor Europese dieren, een groot bosrijk verblijf voor een roedel wolven.

In 1994 volgde Taman Indah, het grote verblijf voor onder meer Aziatische olifanten, Indische neushoorns en Maleise tapirs. In 1999 werd het Afrikaanse Gorilla-eiland geopend en op 27 juni 2001 werd het Oceanium officieel geopend, dat sinds juli 2000 was opengesteld voor publiek. Het Oceanium werd gebouwd op een 11 hectare grote uitbreiding van de dierentuin aan de andere kant van het spoor. Daarmee is de dierentuin nu ongeveer 28 hectare groot.

Op 27 april 2005 is de nieuwe speeltuin (de Oewanja kinderjungle) geopend, waarna in mei 2005 het nieuwe verblijf voor de Sumatraanse tijgers opende. Het is verdeeld in twee delen, gescheiden door een bezoekerstunnel. Ook is rond deze tijd een begin gemaakt met de Afrikaanse savanne, met onder andere een opgeknapte weide voor de zebra's en struisvogels en nieuwe verblijven voor onder andere vosmangoesten, Afrikaanse maraboes en wevervogels. 15 juli 2006 opende de Oewanja Lodge, een nieuw restaurant, gelegen naast de Oewanja speeltuin.

Op 18 mei 2007, exact 150 jaar na de opening van de dierentuin, ontsnapte in Blijdorp een mannetjesgorilla genaamd Bokito uit zijn verblijf. Hij richtte zijn woede op één vrouw. Zij was een vaste bezoeker die regelmatig contact zocht met de mensaap. Tevens bracht hij vernielingen aan in het restaurant. Drie andere mensen raakten in de paniek die ontstond lichtgewond.[1] Uiteindelijk wist men de gorilla in te sluiten, te verdoven en weer op te sluiten. De hele dierentuin werd snel ontruimd. Inmiddels is het verblijf verbouwd en heeft het een 5 meter hoge rotsmuur gekregen. Sinds 7 augustus 2007 is de gorillagroep weer buiten te zien.

31 mei 2007 opende de nieuwe weide- en trekvogelvolière. Deze bestond uit twee delen. In het eerste deel zaten allerlei ook in Nederland voorkomende weidevogels als kieviten, grutto's en kemphanen, in het tweede deel woonden verscheidene Zuid-Europese vogels als Europese bijeneters en lepelaars.

Ook worden er sinds 3 september 2007 dagelijks een "Vrije Vlucht Voorstelling" gegeven. Hiervoor heeft men ruim twintig vogelsoorten getraind. Dat jaar zijn ook een volière voor rode ibissen en ara's, twee aquaria voor Pacifische octopussen in het Oceanium, een buitenverblijf voor Chinese alligators en een nieuw verblijf voor de poedoes aangelegd. Geplande nieuwe verblijven voor de netgiraffen, nijlkrokodillen en ijsberen moesten worden uitgesteld doordat aanpassingen aan het gorilla-eiland prioriteit kregen.

In 2008 zijn de ijsberen teruggekeerd in het nieuwe Noordpoolgebied Arctica. Er zijn ook verblijven toegevoegd voor poolvossen, sneeuwuilen en lemmingen. Ook is dat jaar de "Krokodillenrivier" geopend, een savannekas die de overgang vormt tussen de trekvolière en het toen nog niet voltooide giraffenverblijf. Naast Nijlkrokodillen worden hier verscheidene savannebewoners gehouden, waaronder karmijnrode bijeneters, klipspringers, rotsklipdassen, stekelvarkens en treksprinkhanen. Ook twee pantserkrokodillen hebben er een eigen verblijf gekregen. Van alle dieren leven zij het langst in de diergaarde. Ze hebben nog de oude Diergaarde aan de Kruiskade meegemaakt en hebben het bombardement in 1940 overleefd. Hun leeftijd wordt geschat op een jaar of tachtig.

In 2009 werd het nieuwe giraffenverblijf in gebruik genomen. De giraffen hebben de beschikking over een groot rond binnenverblijf, die door zijn opmerkelijke vorm "De Ui" genoemd wordt. Het buitenverblijf delen zij met grote koedoes en wordt door een water gescheiden van het verblijf van de zebra's en struisvogels. In de toekomst zullen hier ook thomsongazellen aan toegevoegd worden. Vanaf de Ui, langs het buitenverblijf van de giraffen, loopt een lange houten loopbrug, waarlangs een levensgrote replica van een baobab is geplaatst. In de kroon van de baobab bevindt zich een uitzichtpunt over de savanne. De voet van de baobab is tevens het binnenverblijf van de gevlekte hyena's, die een verblijf westelijk van de loopbrug hebben.

In 2010 is het Afrikagedeelte uitgebreid met een nieuw verblijf voor servals en een rotsachtig binnenverblijf voor franjeapen. Er kwam ook een nieuwe gierenvolière, hierin leven de maraboe, grijze kroonkraan, witruggier, oorgier, kapgier en de zuidelijke hoornraaf. Het is mogelijk hier op een giersimulator plaats te nemen waarbij men het gevoel ondergaat te vliegen als een gier.

In 2011 is Arctica opnieuw vormgegeven, na ontsnapping van de poolvossen en sneeuwuilen. Er kwam een nieuwe verblijf voor wasberen bij en een door de vereniging Vrienden van Blijdorp geschonken verblijf voor stellers zeearenden. Ook werd dat jaar begonnen met de renovatie van het Aziëdeel en nieuwe verblijven voor wevervogels, parelhoenders en Afrikaanse grondeekhoorns. Tevens werden een doorloopverblijf voor moeraswallaby's en een verblijf voor zandwallaby's gebouwd.

In 2012 is het Aziëhuis vernieuwd. Na deze renovatie zijn in het Aziëgedeelte van de dierentuin ook reptielen, vogels en zoogdieren te zien. De publiekstoegankelijke binnenverblijven van het Prins-Alfredhert en het Visayawrattenzwijn moesten daarvoor wijken. Onder de soorten die in het Aziëhuis te zien zijn is de komodovaraan en het zeldzame balabacdwerghert dat in slechts vijf Europese dierentuinen in gevangenschap leeft. Nieuw zijn de Indische nimmerzatten en een Maleise nimmerzat in de Aziatische moerasvolière. De klipspringer stierf in 2012 in de "Krokodillenrivier".

In 2013 is de vlinderkas Amazonica geopend, op dat moment de grootste vlinderkas van Europa. Naast vlinders zijn er ook reptielen te vinden die voorkomen in het Amazonegebied, zoals de zeldzame arrauschildpad, de matamata en de dwerganaconda. Vissen zijn ook vertegenwoordigd; in een bassin van ruim 150 vierkante meter kunnen de zwarte pacu, de arapaima en de roodstaartmeerval worden gezien en in een kleiner bassin de piranha.

In 2014 overleed de spitssnuitkrokodil Matata. Met een geschatte leeftijd van 100 jaar was Matata de oudste bewoonster van Blijdorp. In 1929 werd ze samen met Hakuna, na het overlijden van Matata de oudste krokodil in de dierentuin, als volgroeid exemplaar gekocht.[2] Hakuna overleed in 2015.[3] Hij werd zeker 85 jaar oud.

In 2015 werd er voor de okapi's op de plaats van de oude weidevogelvolière en vlinderkas een gloednieuwe Congo-biotoop geopend. Dit project werd mede mogelijk gemaakt door de stichting Vrienden van Blijdorp. Het heeft het grootste binnenverblijf voor okapi's ter wereld.

Toekomst[bewerken]

In 2004 presenteerde Blijdorp een nieuw masterplan. Men hoopt dit project te hebben afgerond in 2015. Het masterplan bestaat uit vier ontwikkelingen in de diergaarde:

  1. (bijzondere, zeldzame) diersoorten, onderverdeeld naar biotoop en werelddeel
  2. nieuwe verblijven en andere recreatieve mogelijkheden aan de Rivièrahalzijde
  3. nieuwe verblijven aan de Oceaniumzijde
  4. in stand houden van de architectuur van Van Ravesteyn en het combineren met een moderne dierentuin

Doelstellingen[bewerken]

Educatie[bewerken]

Diergaarde Blijdorp wordt veelvuldig gebruikt door de nabij gelegen middelbare scholen ter aanvulling en visualisering van de biologielessen. Ook voor leerlingen van basisscholen wordt zijn speciale programma's beschikbaar.

Fokprogramma's[bewerken]

Een van de doelen van de diergaarde is het stimuleren en steunen van natuurbehoud. Er wordt bijvoorbeeld onderzoek verricht naar gedrag, voeding, voortplanting, en medische zorg. Door deze vergaarde kennis en goede verzorging kunnen de dieren ouder worden, langer gezond blijven en zich voortplanten, zodat zeldzame soorten niet uitsterven maar voor het nageslacht behouden blijven. Blijdorp doet mee aan 70 fokprogramma's en stamboeken, en beheert er ook een aantal. Zo coördineert Blijdorp het EEP (European Endangered species Program) van de Aziatische olifant, de Mantsjoerijse en Siberische kraanvogel, de komodovaraan, de Egyptische landschildpad en het Visayawrattenzwijn, waarvan de dierentuin sinds december 2004 enkele fokgroepjes heeft. Ook coördineert Blijdorp het ESB (Europees Stamboek) voor kroonduiven en het internationale fokprogramma voor de kleine panda.[4] Op 21 mei 2010 zijn er voor het eerst in acht jaar tijd weer Sumatraanse tijgers geboren. Een van de drie jongen was zwak en overleed korte tijd na de geboorte.

Recreatie[bewerken]

Voor recreatieve doeleinden en dagjesmensen is de dierentuin een grote trekpleister. Er komen naar schatting zo'n 1,5 miljoen bezoekers per jaar.

De diergaarde is het gehele jaar geopend, zij het dat 's winters de poorten een uur eerder dicht gaan dan 's zomers. In de herfst de diergaarde bezoeken is een bijzondere belevenis, aangezien het dan voor veel dieren de bronsttijd is.

Jaarlijks organiseert de Diergaarde in de maanden december en januari de "MidWinterZoo". Twee maanden lang is de dierentuin gehuld in winterse sferen met onder andere een winterplein, een 25 meter lange sledebaan en een wintervuur waar je kunt luisteren naar verhalen over de dieren. Tijdens de Kerstdagen is er een ontbijtbuffet. In het winterseizoen 2013/2014 heet dit evenement "Poolavontuur", waarbij in de Rivièrahal een binnenspeeltuin in de stijl van Antartica wordt gebouwd. Ook is er dan een pooldierenroute waarbij alle dieren die op de polen leven centraal staan.

Bezoekers kunnen zich met treintjes door het park laten rijden

Dierencollectie[bewerken]

Blijdorp is sinds het begin van het masterplan in 1988 meer en meer zijn dierverzamelingen in te delen op werelddeel en biotoop. In Blijdorp aanwezige diersoorten zijn:[bron?]

  • Europagedeelte

Doordat Diergaarde Blijdorp vroeger geen werelddelen-indeling had zitten nog niet alle dieren op de juiste plek.

Katachtigen[bewerken]

Diergaarde Blijdorp bezat jarenlang de grootste collectie katachtigen van Nederland. In het verleden zaten de meeste in de kleine kattenrotonde maar tegenwoordig hebben al deze dieren een eigen plek in de dierentuin.

Katachtigen die in de dierentuin te zien zijn:

Botanische tuin[bewerken]

Diergaarde Blijdorp is ook een botanische tuin. Blijdorp is lid van de Nederlandse Vereniging van Botanische Tuinen en beheert de Nationale Plantencollectie Bromelioideae (een onderfamilie van de familie Bromeliaceae). Deze collectie is in 1982 door de Hortus botanicus Leiden aan de diergaarde geschonken en is te zien in de broeikassen waar ook andere tropische planten als koffieplant, avocado, teakboom en sierplanten te zien zijn. Ook zijn hier vogels en vlinders te zien. Tevens beheert Diergaarde Blijdorp de Nationale Plantencollectie Primula. In de Chinese sfeertuin wordt een aantal Aziatische Primula-soorten getoond. De planten in de kassen zijn voorzien van naambordjes en dit geldt ook voor bijzondere planten die buiten in de diergaarde staan.

Vrienden van Blijdorp[bewerken]

Diergaarde Blijdorp wordt ondersteund door de vereniging Vrienden van Blijdorp, een vereniging die in 1963 is opgericht door drie Rotterdamse journalisten en die inmiddels 5500 leden kent. De vereniging, die een 'vriendenwinkel' heeft in de Diergaarde, heeft de Diergaarde in totaal met ruim 8 miljoen euro ondersteund, hetgeen is aangewend voor de bouw van nieuwe dierenverblijven en in vroeger tijden voor de aankoop van dieren. De belangrijkste verblijven die door de vereniging zijn geschonken zijn het nachtdierenhuis, het verblijf voor de Amoerpanter, het olifantenverblijf, het ijsberenverblijf en de vlinderkas.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Gewonden na ontsnapping Gorilla Blijdorp - De Telegraaf, 18 mei 2007
  2. Oudste krokodil Blijdorp overleden Nieuws.nl, 22 juli 2014
  3. Oudste krokodil Diergaarde Blijdorp overleden, NU.nl, 6 maart 2015
  4. EAZA