Dispositie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

De dispositie is het geheel van registers, speelhulpen, manueelverdeling en technische details van een pijporgel.

Een dispositie wordt voor elk te bouwen orgel apart door de orgelbouwer in ruggenspraak met de opdrachtgevers vastgesteld. Factoren die de keuze voor een dispositie beïnvloeden zijn de omvang van het instrument, de beschikbare ruimte, de akoestiek en de financiële mogelijkheden. Het doel waarvoor het orgel bestemd is maakt verschil: er is bijvoorbeeld een onderscheid tussen kerkorgels (waarbij een hoofdorgel andere taken heeft dan een koororgel) en concertorgels.

Disposities onderscheiden zich onder meer ook door de tijdgeest en muzikale stromingen. Daarbij gaat het niet alleen om het bouwjaar van het orgel, maar ook om tussentijdse wijzigingen. Veel eeuwenoude orgels zijn in de loop van hun bestaan regelmatig aangepast aan de smaak van een bepaalde periode of de wensen van een vaste organist. Bij restauraties in de 20e en 21e eeuw tracht men de oude disposities terug te brengen of een compromis te bereiken tussen vroege en latere disposities. Bestaande orgels staan vaak onder monumentenzorg, waardoor ook dit van invloed is op wijzigingen in de dispositie.

Aangezien ieder orgel normaal gesproken voor een apart doel ontworpen en gebouwd wordt, zijn er bijna geen orgels te vinden met exact gelijke disposities. Uitzonderingen hierop zijn kleine orgels als positief, regaal, portatief of huisorgel, omdat deze meestal niet voor een bepaalde ruimte zijn gebouwd.

Voorbeeld van een dispositie[bewerken]

Het volgende voorbeeld van een dispositie heeft betrekking op een orgel in de Sint-Servaasbasiliek in Maastricht.

I Grand Orgue C–
Montre 16'
Bourdon 16'
Montre 8'
Bourdon 8'
Flute Harmonique 8'
Viola di Gamba 8'
Prestant 4'
Flute 4'
Salicional 4'
Quinte 22/3
Doublette 2'
Fourniture III
Cymbale II
Cornet V
Bombarde 16'
Trompette 8'
Clairon 4'
II Positif C–
Montre 8'
Bourdon 8'
Salicional 8'
Unda Maris 8'
Bilingua 8'
Prestant 4'
Flute 4'
Doublette 2'
Flageolet 1'
Mixture II-III
Basson-Hautbois 8'
III Echo C–
Bourdon 8'
Flute 4'
Flageolet 2'
Cornet II–III
Voix humaine 8'
Pédale C–
Montre 16'
Soubasse 16'
Quinte 102/3
Flute 8'
Prestant 4'
Bombarde 16'
Trompette 8'
Clairon 4'

Externe link[bewerken]