Verlengd interregiomaterieel

VIRM (DD-IRM)
Treinstel type VIRM (boven), gemoderniseerde VIRM (VIRMm, midden) en VIRMm in 'Flow' kleurstelling van de Nederlandse Spoorwegen
Product	Dubbeldekstrein
Type	Vier generaties: 1: DD-IRM-III, DD-IRM-IV (origineel) / VIRM-IV, VIRM-VI (verlengd) 2: VIRM-IV, VIRM-VI 3: VIRM-VI 4: VIRM-IV
Aantal	III: verlengd tot VIRM-IV IV: 98 VI: 80
Serie	1: 8201–8281, 8401–8481 (origineel) / 9401–9481, 8601–8681 (verlengd) 2: 9501–9525, 8701–8725 3: 8726–8746 4: 9547–9597
Fabrikant	Talbot (vanaf 1995 Bombardier) De Dietrich (alleen de 47 stuks ABv5-rijtuigen van de DD-IRM)
Vervoerder	NS
Bouwjaar	1991–2009
Indienstname	1: 1994–1996 2/3: 2002–2005 4: 2008–2009
Samenstelling	van de bakken: DD-IRM-III (1): mBvk1 + ABv3 + mBvk2 DD-IRM-IV (1): mBvk1 + ABv5 + ABv4 + mBvk2 VIRM-IV (1/2/4): mBvk1 + ABv6 + ABv3 + mBvk2 VIRM-VI (1/2/3): mBvk1 + ABv5 + mBv7 + ABv6 + ABv4 + mBvk2
Aantal delen	III: 3 bakken IV: 4 bakken VI: 6 bakken
Asindeling	III: 2′Bo′+2′2′+Bo′2′ IV: 2′Bo′+2′2′+2′2′+Bo′2′ VI: 2′Bo′+2′2′+2′Bo′+2′2′+2′2′+Bo′2′
Spoorwijdte	1435 mm
Massa	in tonnen: III: 183,4 (1) IV: 234,0 (1); 236,8 (2/4); VI: 349,0 (2/3)
Aslast	max. 21,3 t
Lengte over buffers	IRM-III: 81,06 m IRM-IV: 107,56 m VIRM-1/2/3-IV: 108,56 m VIRM-1/2/3-VI: 162,06 m VIRM-4-IV / VIRMm-1/2/3-IV: 108,44 m VIRMm-1/2/3-VI: 161,86 m IRM / VIRM-1 / VIRM-2/3 mBvk1/2: 27.280 mm ABv3/4: 26.500 mm ABv5: 26.500 mm ABv6: 27.500 mm mBv7: 27.000 mm VIRM-4 / VIRMm-1 / VIRMm-2/3 mBvk1/2: 27,26 m ABv3/4: 26,46 m ABv5: 26,46 m ABv6: 27,46 m mBv7: 26,96 m
Breedte	3020 mm
Hoogte	4670 mm
Omgrenzings­profiel	NL1
Maximum­snelheid	160 km/h
Dienst­snelheid	140 km/h
Versnelling	0,6 m/s2
Vertraging	1,2 m/s2
Wieldoorsnee	920-840 mm
Minimale boogstraal	135 m
Vloerhoogte	balkon: 1163 mm beneden: 356 mm boven: 2444 mm
Deuren	Pneumatische zwenk-zwaaideuren III: 6 per zijde IV: 8 per zijde VI: 12 per zijde
Deurbreedte	1300 mm
Aantal zitplaatsen	Totaal: III: 288 IV: 387–410 / 402 VI: 593–600
Zitplaatsen 1e klas	III: 47 IV: 61–64 / 78 VI: 129–132
Zitplaatsen 2e klas	III: 228 IV: 310–330 / 292 VI: 438–442
Aantal klapzittingen	III: 13 IV: 16 / 32 VI: 26
Aantal staanplaatsen	III: ? IV: 188 VI: 278
Techniek
Stroom­systeem	= 1500 V
Aandrijving	Kardan-Hohlwellenantrieb
Tractie­systeem	DD-IRM: Holec Ridderkerk GTO-VVVF VIRM: Alstom Traxis IGBT-VVVF
Vermogen	III: 1608 kW IV: 1608 kW VI: 2412 kW
Tractie­motoren	2 per draaistel GTO: Holec Ridderkerk DMKT 60/45 IGBT: Alstom Ornans 4 FXA 2852
Overbrenging	VIRM-2/3/4: Voith SEH 635
Overbrengings­verhouding	73 : 17
Trein­beïnvloeding	ATB-EG (Inbouw ETCS in uitvoering)
Treinradio	GSM-R
Compressor	Bitzer VSK 3161-15 Knorr SL 20-5-31
Koppeling	Scharfenberg
Portaal    Openbaar vervoer Verkeer & Vervoer

Het verlengd interregiomaterieel (VIRM) is een serie dubbeldekstreinen van de Nederlandse Spoorwegen (NS). Deze heeft er 178 aangeschaft, te weten 98 van het type vierwagentreinstel (VIRM-IV), en 80 van het type zeswagentreinstel (VIRM-VI). Dit materieel had bij aflevering de naam Regiorunner. De treinen krijgen soms de bijnaam bison (vanwege de kopvorm) of doedelzak (vanwege het geluid dat in de eerste serie aanvankelijk ontstond bij het optrekken).

De serie VIRM-1, van 34 vierdelige en 47 zesdelige stellen, is ontstaan door verlenging van de oorspronkelijk geleverde DD-IRM, het Dubbeldeksinterregiomaterieel. Deze treinen waren bedoeld voor het rijden van InterRegiotreinen. Het eerste treinstel (de driedelige 8201) werd op 21 april 1994 overgebracht van Waggonfabrik Talbot in Aken naar de werkplaats in Leidschendam. Deze eerste serie is vanaf 2000 verlengd; de driedelige stellen werden daarbij tot vierwagenstellen verlengd, de vierdelige tot zeswagenstellen.

Een tweede serie van 25 treinstellen (13 vier- en 12 zesdelige) en derde serie van 21 zesdelige treinstellen zijn in 2002–2005 afgeleverd.

Een vierde serie van 51 vierdelige stellen werd in 2008–2009 in gebruik genomen.

Totstandkoming

Op basis van de vierde nota ruimtelijke ordening bracht NS in de jaren '80 een eigen plan uit: Rail 21, een nationaal plan waarbij naast forse uitbreidingen aan het bestaande spoornet werd geïnvesteerd in nieuw materieel. Onderdeel van het plan was om in 1996 een drietreinenconcept in te voeren: de Agglo/Regiotrein (stoptrein), de InterRegiotrein (sneltrein, vergelijkbaar met de huidige Intercity's) en de intercity (vergelijkbaar met de EuroCity en de hogesnelheidstreinen zoals de Thalys en de ICE). Het Dubbeldeksinterregiomaterieel was dus bedacht voor de Interregioverbindingen en kreeg de naam Regiorunner. Het drietreinensysteem is echter nooit ingevoerd, onder andere door de verzelfstandiging van NS, en de officiële naam Regiorunner is vervallen. Het materieel wordt nu voornamelijk ingezet als intercitytrein.

Eerste generatie: DD-IRM

Tijdens de ontwikkeling gebruikte Talbot intern de naam Intelligent Railway Material concept, afgekort IRM.

Tussen 1994 en 1996 werden voor het Dubbeldeksinterregiomaterieel 290 dubbeldeksrijtuigen afgeleverd:

• 162 mBvk1/2-rijtuigen: aangedreven koprijtuigen met 2e klas
• 81 ABv3/4-rijtuigen: rijtuigen met 1e/2e klas
• 47 ABv5-rijtuigen: rijtuigen met 1e/2e klas

De ABv5-rijtuigen zijn geleverd door De Dietrich te Reichshoffen in Frankrijk; de overige door de hoofdleverancier Talbot uit Aken. mBvk1 en mBvk2 zijn identiek. Hetzelfde geldt voor ABv3 en ABv4.

Daarmee werden 34 driewagentreinstellen en 47 vierwagentreinstellen samengesteld:

• 34 stellen DD-IRM-III: mBvk1 + ABv3 + mBvk2 (serie 8200)
• 47 stellen DD-IRM-IV: mBvk1 + ABv4 + ABv5 + mBvk2 (serie 8400)

Treinstel 8280 op De Vink, 2 mei 2001; de eerste serie bestond deels uit driedelige stellen

Verlenging: VIRM-1

In 2000 werd een bestelling geplaatst voor 128 nieuwe rijtuigen, om de 81 bestaande stellen te verlengen: de 34 driewagenstellen (serie 8200) werden uitgebreid met een ABv6 tot vierwagenstellen (serie 9400). De 47 vierwagenstellen (serie 8400) werden uitgebreid met een ABv6 en een mBv7 tot zeswagenstellen (serie 8600).

Zo ontstond het Verlengd Interregiomaterieel (VIRM-1). Het interieur van de nieuwe rijtuigen wijkt af van de oudere, met onder meer een ander type stoelen die op de benedenverdiepingen in coachopstelling werden geplaatst. Bovendien werden de 'oudere' rijtuigen aangepast; zo werden onder andere de hc-ruimten en een aantal toiletten verwijderd. Ook werden de stroomafnemers en snelschakelaars verplaatst van de mBvk naar de nieuwe ABv6-rijtuigen.

Modernisering: VIRMm-1

Gemoderniseerde VIRM-1 8637 te Bergen op Zoom

De eerste generatie werd vanaf 2016 gemoderniseerd. De NS verwachtte dat de treinen 20 procent zuiniger werden door het gebruik van led-verlichting en zuinigere klimaatinstallaties. Op 18 september 2014 werd begonnen met het vierdelige Pre-Try-Out-treinstel (PTO-treinstel) 9411. De overige 80 treinstellen werden tussen 2016 en 2020 bij NedTrain in Haarlem gemoderniseerd, waarbij de vierwagentreinstellen als eerste aan de beurt waren. Het interieur is vergelijkbaar met dat van de Dubbeldekker Zonering (DDZ), met de stoelen beneden in vis-à-vis-opstelling en boven in coachopstelling.

De nieuwe stoelen zijn van de Italiaanse fabrikant Clerprem en gelijk aan het type dat reeds bij de DDZ is toegepast. De ruimte voor de (verwijderde) liftschachten wordt op de benedenverdieping gebruikt als bagageruimte; op de benedenverdieping van de ABv-rijtuigen wordt een loungebank geplaatst. Voorts werden er op iedere verdieping vier noodventilatieramen geplaatst. Deze hebben als doel om bij langdurige uitval van de klimaatunit voor voldoende frisse lucht te zorgen. Het rolstoeltoegankelijke balkon werd van een OBIS-scherm voorzien waarop reisinformatie wordt getoond. Tevens is op dit balkon een rolstoeltoegankelijk toilet geplaatst dat aanvankelijk van een urinoir voorzien was; later zijn deze permanent afgesloten. In de eerste klas is iedere dubbele zitplaats voorzien van een stopcontact voor het gebruik van onder andere laptops. De in de ABv6 geplaatste snelschakelaar werd vervangen door het type dat ook al in VIRM-4 is geplaatst. Het eerste in serie gemoderniseerde treinstel was de 9404; in februari 2017 was de eerste inzet van het zeswagentreinstel 8637.

Het uiterlijk van de gemoderniseerde treinstellen is gewijzigd t.o.v. de oorspronkelijke uitvoering. De blauwe banen langs de ramen lopen vanaf de balkons naar beneden i.p.v. naar boven en rond de deuren is er nu een blauwe omlijsting. De investering bedroeg 502 miljoen euro.

Tweede en derde generatie: VIRM-2/3

De serie VIRM-2 bestaat uit 13 vierwagentreinstellen genummerd in de 9500-serie, en 12 zeswagentreinstellen genummerd in de 8700-serie. De serie VIRM-3 bestaat uit 21 zeswagentreinstellen, aansluitend genummerd in 8700-serie.

Hiervoor werden 250 rijtuigen afgeleverd:

• 92 mBvk1/2: aangedreven koprijtuigen met 2e klas
• 46 ABv3/4: rijtuigen met 1e/2e klas
• 33 ABv5: rijtuigen met 1e/2e klas
• 46 ABv6: rijtuigen met stroomafnemers en 1e/2e klas
• 33 mBv7: aangedreven rijtuigen met 2e klas

Modernisering: VIRMm-2/3

Aan de buitenkant van de gerenoveerde VIRM-2 en -3 treinstellen is het NS logo zo groot afgebeeld dat het niet tussen de ramen past

Het moderniseringprogramma voor VIRM-2 en -3 liep van juni 2021 tot eind 2023.

De VIRM-2 en -3 treinstellen kregen de nieuwe NS-flow kleurstelling met grote witte NS-logo’s op de zijkant en zonder blauwe banen langs de ramen. De indeling van het interieur lijkt op het interieur van de VIRMm-1, maar kent enkele wijzigingen. Zo zijn het urinoir en de bagagerekken bij de loungebanken verdwenen. Ook de balkons zijn anders dan die van de VIRMm-1. Er is een bioscoopstoel voor rolstoelbegeleiders en er zijn loveseats. Verder zijn er andere stoelen in de 1e en 2e klasse; de stoelen in de 2e klas zijn van het type Nexus 2.0 EC. De VIRMm-2 en -3 zijn de eerste NS intercity's die in de 2e klas USB-poorten hebben. De 1e klas heeft naast USB-poorten ook stopcontacten. Ook de klimaatinstallaties zijn vervangen door een efficiënter en betrouwbaarder type.

Op 7 juni 2021 is treinstel 9528 als eerste gerenoveerde stel in dienst gekomen. In december 2022 was de honderdste VIRM gemoderniseerd, waarmee er 19 van serie 2 en 3 waren afgerond. De laatste VIRM-2/3 (de 8746) werd begin 2023 gemoderniseerd.

Vierde generatie: VIRM-4

De destijds hagelnieuwe 9553 te Eindhoven in september 2008

VIRM 8632

In 2007 heeft NS Reizigers 205 nieuwe VIRM-4 rijtuigen besteld bij Bombardier Transportation ter vervanging van onder andere de ICK-rijtuigen. De basisopdracht bestond uit 50 vierdelige treinstellen. Later is hier nog één stel aan toegevoegd alsmede een extra koprijtuig, ter vervanging van een bij een aanrijding beschadigd rijtuig. Het eerste treinstel werd op 27 juni 2008 gepresenteerd.

Voor VIRM-4 zijn de volgende rijtuigen besteld (excl. het extra vervangende rijtuig):

• 102 mBvk1/2: aangedreven koprijtuigen met 2e klas
• 51 ABv3/4: rijtuigen met 1e/2e klas
• 51 ABv6: rijtuigen met stroomafnemers en 1e/2e klas

De samenstelling is:

• 51 stellen VIRM-IV: mBvk1 + ABv6 + ABv3/4 + mBvk2

Modernisering: VIRMm-4

NS moderniseert tussen 2023 en 2028 de 51 VIRM-4-treinstellen, waarbij ze een vergelijkbare uitstraling krijgen als de VIRMm-2/3. De kosten worden geschat op 323 miljoen euro.

LED-installatie

In augustus 2025 was er een proef met LED-verlichting als frontseinen om de treinen energiezuiniger te maken. Het eerste stel dat de LED-installatie kreeg was stel 8637. Na het succes van de proef komt deze uitvoering op alle VIRM-stellen.

VIRM 8719 Zonder LED installatie + VIRM 8721 met LED Installatie op station Elst.

Nummering

Net als de vorige generatie dubbeldekstreinen (DD-AR) was het de bedoeling dat de rijtuigen van DD-IRM op rijtuigniveau onderhouden zouden worden. Hierdoor was er feitelijk sprake van treinstammen. Mede daarom is de DD-IRM mechanisch en pneumatisch gekoppeld met semiautomatische koppelingen (ATK, Automatische Tussenkoppeling), zodat de rijtuigen eenvoudiger van en aan elkaar te koppelen zijn dan bij treinstellen. In de praktijk is van onderhoud op rijtuigniveau nooit sprake geweest en was er dan ook al gauw sprake van treinstellen in plaats van treinstammen.

De eerste serie was bij ingebruikname genummerd in de serie 8200 (driedelig) en 8400 (vierdelig). De laatste twee cijfers van het treinstelnummer waren gelijk aan die van het rijtuignummer van de ABv3/4, en deze waren van de eerste serie 01 t/m 81. Er kon dus bijvoorbeeld nooit gelijktijdig een stel 8201 en een stel 8401 in bedrijf zijn.

Bij de verlenging werd de oude driedelige serie 8200 hernummerd in de nu vierdelige 9400; de oude vierdelige 8400 werd de nu zesdelige 8600. De series 8200 en 8400 bestaan dus niet meer.

De tweede serie is genummerd als 9500 (9501–9525, vierdelig) en 8700 (8701–8725, zesdelig). Ook bij deze stellen zijn de laatste twee cijfers van het stelnummer gelijk aan die van het ABv3/4-rijtuignummer, waarbij nog steeds geldt dat er niet gelijktijdig een stel 9501 en een stel 8701 in bedrijf kan zijn.

De derde serie (zesdelig) is aansluitend aan de tweede in de serie 8700 genummerd (8726–8746). De 8700-serie is dus deels serie 2, deels serie 3.

De vierde serie (vierdelig) is in dezelfde serie 9500 als de tweede serie genummerd (9547–9597). De 9500-serie is dus deels serie 2, deels serie 4.

Afvoer en nummerwijzigingen

Treinstel 8629 is afgevoerd nadat er bij Ede brand uitbrak in een van de rijtuigen. Treinstel 8711 was betrokken bij het treinongeval bij Amsterdam Westerpark maar is naderhand hersteld. Treinstel 9405 raakte ernstig beschadigd bij het treinongeval bij Voorschoten op 4 april 2023, en is afgevoerd en gesloopt.

Fabrikanten

De casco's van IRM zijn vanaf 1994 gebouwd door Waggonfabrik Talbot in Aken. De VIRM-casco's zijn tussen 2002 en 2009 gebouwd bij Bombardier Transportation in Görlitz. De elektrische installatie voor het IRM werd geleverd door Holec Ridderkerk, voor de VIRM door Alstom Ridderkerk, de naam die Holec na overname door Alstom kreeg. Het kunstleer en de stof van de VIRM is geleverd door BMS Projectstoffering.

Onderdeel	Fabrikant
Mechanisch deel	Talbot
Loopdraaistellen	Stork RMO, Fiat-SIG
Motordraaistellen	Stork RMO
Wielstellen	Bochumer Verein/Lucchini
Tractie-installatie	Holec Ridderkerk
Reminstallatie	Oerlikon Knorr
Elektrische installatie	Holec Ridderkerk
Klimaatbeheersing	Hagenuk

Techniek

De VIRM-treinstellen zijn voorzien van een ingebouwd sluitfluitsignaal dat te horen is voordat de deuren sluiten. Er kan in treinschakeling worden gereden met maximaal drie treinstellen tegelijk.

Draaistellen

De draaistellen behoren tot de familie RMO 9000, die ook voor de SM'90 gebruikt werden. De motordraaistellen hebben een radstand van 2750 mm.

Beveiligingssysteem

Op 5 februari 2020 startte NS een Europese aanbesteding voor de inbouw van ETCS in alle 176 toen nog rijdende VIRM(m)-treinstellen. Op werd bekend dat Siemens Mobility de opdracht had gewonnen. Op 6 januari 2025 werd VIRMm 8742 binnengenomen in de werkplaats Haarlem als pre-try-out voor de inbouw van ETCS.

Tractie-installatie

De IRM is voorzien van energiezuinige draaistroomtractie. De tractie-installaties bevinden zich in een machineruimte achter in de koprijtuigen (mBvk1/2) en aangedreven tussenbakken (mBv7), onder de trap naar het bovendek.

GTO

De DD-IRM was oorspronkelijk voorzien van tractie-installaties met GTO's die functioneel identiek waren aan die van de SM'90, geleverd door Holec Ridderkerk. De functie van de installaties was het omvormen van de bovenleidingsspanning tot draaistroom voor de tractiemotoren. Eerst werd de bovenleidingspanning door een lijnchopper omgevormd tot een tussenkringspanning van 2300 V. Deze lijnchopper gebruikte frequenties van 550, 600 en 650 Hz. Daarnaast was er bij het remmen een afleidingschopper te horen met frequenties van 400 en 450 Hz. Hierbij kwam een zoemend geluid vrij dat het reizigerscomfort negatief beïnvloedde. Dit leverde deze treinen de bijnaam Doedelzak op. De 2300 V gelijkspanning uit de tussenkring werd door een wisselrichter omgezet in draaistroom voor twee tractiemotoren. Het geluid van deze omvormers leek op dat van de huidige IGBT-installaties, maar was lager in toonhoogte, dit omdat GTO's minder snel kunnen schakelen dan IGBT's.

Bij een tussentijdse revisie van VIRM-1 in 2011–2013 zijn alle tractie-installaties met GTO's vervangen door tractie-installaties met IGBT's, waardoor het zoemende geluid van de lijnchopper definitief is verdwenen. Bij deze renovatie is gelijktijdig het reizigersinformatiesysteem OBIS ingebouwd. Treinstel 8647 werd vanaf 17 oktober 2011 als eerste behandeld (als pre-try-out), daarna de 8661 (als try-out op procesniveau), en treinstel 8610 als laatste.

IGBT

Alle bakken uit de serie VIRM-2/3/4 (inclusief de bakken die gebouwd zijn voor de verlenging van VIRM-1) zijn bij aflevering voorzien van tractie-installaties met IGBT's geleverd door Alstom Traxis (het voormalige Holec Ridderkerk). Deze zijn stiller dan de GTO-installaties en hebben ook geen lijnchopper. Daarnaast zijn ze lichter en compacter; een verschil van twee zitplaatsen.

Het geluid van de VIRM doet enigszins denken aan dat van een alarm of versnellingsbak, maar wordt veroorzaakt door de tractie-omvormers; deze genereren een reeks elektrische pulsen waarmee de motoren worden aangedreven. Door het wisselende magnetisch veld van de motoren wordt het omringende metaal in trilling gebracht, waardoor de pulsen waar te nemen zijn als geluid.

Bij het elektrodynamisch remmen kan er gebruikgemaakt worden van een afleidingschopper die afwisselend een frequentie van 450 en 500 Hz gebruikt. Dit veroorzaakt weliswaar een zoemend geluid, maar mag niet worden verward met de 'doedelzak'-lijnchopper van de oude GTO-installaties.

De ABv6-bakken zijn voorbereid op inbouw van een transformator voor bedrijf onder een bovenleidingspanning van 25 kV. Tot op heden is deze echter nooit ingebouwd.

Remmen

Voor het remmen beschikt de IRM over elektropneumatische schijfremmen op de loopdraaistellen en de mogelijkheid tot elektrodynamisch remmen op de motordraaistellen. De remenergie van de dynamische rem kan worden teruggevoerd naar de bovenleiding (recuperatie) of via de afleidingschopper in remweerstanden worden omgezet in warmte. Tevens beschikt het treinstel voor noodgevallen over permanentmagneetremmen, die bij snelremmingen op de spoorstaven worden neergelaten. Deze magneetrem dient tevens als parkeerrem. De remvoering is van het type Bremskerl BK2050-2.

Prototype

Toen het IRM ontworpen werd, was draaistroomtractie een nieuwe techniek. Omdat het IRM een grote materieelserie zou worden, besloot NS in december 1990 om Plan T 517 om te bouwen tot prototype voor het IRM. De BD-bak van het treinstel werd gebruikt om zowel de GTO-omvormers als de draaistellen te beproeven. Het treinstel heeft vanaf november 1992 met deze configuratie in de reguliere dienst rondgereden.

VIRM-1 t/m 3

Bij de verlenging tot VIRM werd de hele treinserie uitgevoerd met een diagnosesysteem in de cabines voor beproeving, controle en melding van storingen. De machinist gebruikt het systeem, dat met een display op de stuurtafel is uitgerust, om de trein voor vertrek te beproeven; de hoofdconducteur gebruikt het om de bestemmingsdisplays in te stellen, en de storingsmonteur voor het stellen van een diagnose. Tijdens de rit zijn verscheidene zaken te monitoren, zoals snelheid, luchtdruk, spanning en vermogen.

VIRM-4

Door een stuggere vering is het rijcomfort verbeterd ten opzichte van de eerdere series. Ook is de airconditioning verbeterd. VIRM-4 is het eerste NS-materieel dat bij de bouw al was voorzien van een gesloten vacuümtoiletsysteem met een bioreactor. VIRM-4 heeft nooit gereden als IRM-4, daar de order voor de treinserie na de verlenging van de IRM-1 tot VIRM is geplaatst; de stellen zijn direct op lengte gemaakt. VIRM-4 is technisch vrijwel gelijk met de oudere series.

Inrichting

Een VIRM-trein bestaat uit een of meer treinstellen (ook wel treinstammen genoemd, zie hier, maar NS gebruikt zelf in de trein het begrip treinstel) die op hun beurt weer uit losse delen bestaan.

Er waren aanvankelijk 98 treinstellen VIRM-IV (vierwagentreinstellen) en 80 treinstellen VIRM-VI (zeswagentreinstellen). De VIRM-IV heeft in de 1e klas 61 à 63 zitplaatsen en in de 2e klas 326 à 330, plus 16 klapzittingen. Het serienummer van deze stellen begint met een 9. De VIRM-VI heeft in de 1e klas 129 à 132 zitplaatsen en in de 2e klas 438 à 442 plus 26 klapzittingen. Het serienummer van deze stellen begint met een 8.

Er is airconditioning in elk rijtuig die per rijtuig geregeld wordt. De ramen zijn niet te openen door reizigers, maar sommige ervan kunnen door een conducteur geopend worden als bijvoorbeeld de airco defect is.

Aan de uiteinden van ieder rijtuig is een gedeelte op het niveau van de buitendeur (het balkon); daartussen zit het gedeelte met een onder- en een bovenverdieping. Vanaf het balkon is er een trap naar beide verdiepingen.

De indeling van de balkons varieert al naargelang de aanwezigheid van een toilet, ruimte voor bagage en fietsen- en dienstruimten. Op sommige zijn er een of twee blokjes van vier stoelen in vis-à-vis-opstelling en/of een rijtje klapstoelen in dwarsrichting, met de rug naar het raam. Soms is er één bank, al of niet met twee klapstoelen ertegenover.

In een vierwagentreinstel is een voor mindervaliden toegankelijke wc aanwezig (ABv3/4). In een zeswagentreinstel zijn dit er twee (ABv3/4 en mBv7). Verder is er in een vierwagentreinstel nog een reguliere wc en zijn er in een zeswagentreinstel twee reguliere wc's. In de rijtuigen zijn op diverse plaatsen wc-bezetmelders geplaatst.

De stoelopstelling op de bovenverdieping is vis-à-vis; beneden is dit bij de oudere rijtuigen ook het geval, maar bij de nieuwere zijn daar de meubels in een coachopstelling geplaatst, met in het midden twee rijen (6 tot 8 plaatsen) vis-à-vis.

Bij de vis-à-vis-opstelling zit aan de raamkant een asymmetrisch vast tafeltje, behalve op het balkon. Eronder zit een in de zijwand verzonken afvalbak. Bij de coachopstelling zit in de rugleuning van elke stoel ervoor een opklapbaar tafeltje en een afvalbakje.

Alleen op de benedenverdieping zijn er bagagerekken boven de stoelen, bij de niet-gereviseerde treinstellen hebben deze een golvende vorm.

VIRM-1 t/m 3

De liften tussen de trappen naar de boven en benedenverdieping voor de cateringtrolley, die in 2003 is afgeschaft, zijn buiten dienst gesteld. Omdat het gangpad in het midden zit en de glazen entreedeur naar de reizigersafdeling uit het midden (in het midden zit de lift) zit hier een zijwaartse beweging in de looproute.

VIRM-4

De stoelen in de 2e klas zijn voorzien van een blauwe stoffen bekleding. De stoelen in de 1e klas zijn voorzien van een rode leren bekleding. Deze kleuren zijn identiek aan de kleuren die zijn gebruikt bij de vernieuwde Sprinters (SGMm) en Intercitymaterieel. De liften tussen de trappen geplaatst zijn weggelaten waardoor de trappen breder zijn en de doorstroom van reizigers is verbeterd. In de eerste klas is iedere dubbele zitplaats voorzien van een stopcontact voor het gebruik van onder andere laptops. De contactdoos zit onder de armleuningen in het midden. Bij oplevering waren in de 1e klas leeslampjes aan de stoelen bevestigd. Korte tijd na aflevering kwam men er achter dat de leeslampen een potentieel (stoot)gevaar opleverden. Hierop zijn de leeslampjes verwijderd. Het aantal zitplaatsen in de compartimenten wordt niet meer vermeld.

De op de wc's geplaatste vacuümtoiletten lozen niet meer direct op de spoorbaan, maar zijn voorzien van bioreactors. De langwerpige displays aan de uiteinden van de coupé, waarop in voorgaande series de bestemming werd aangegeven, ontbreken. Hiervoor in de plaats zijn deze stellen later voorzien van informatieschermen. Deze maken gebruik van OBIS met uitgebreide reisinformatie. VIRM-4 is tevens voorzien van draadloos internet.

Inzet

Na diverse proefritten en een proefbedrijf in de stopdienst Dordrecht – Roosendaal in 1994, loste het IRM het ICM af op de verbinding Amsterdam – Vlissingen. Naarmate er meer IRM's werden afgeleverd en de dienstregeling veranderde, werden ze vervolgens ook ingezet op de verbindingen Den Haag/Rotterdam – Nijmegen, Amsterdam – Den Haag, Den Helder – Nijmegen en Zwolle – Roosendaal. Later volgden nog meer andere treindiensten, waaronder Alkmaar – Maastricht.

Stiltecoupés

De stiltecoupés zijn in een deel van de tussenrijtuigen met 1e en 2e klas geplaatst (in de bovenverdieping).

Interieurfoto's

• 
  Interieur van 2e klas (VIRM-2/3)
• 
  Interieur van 1e klas (VIRM-2/3)
• 
  Interieur van 2e klas (VIRM-4)
• 
  Interieur van 2e klas met vis-à-vis-stoelen (VIRM-4)
• 
  Interieur van 1e klas met leesverlichting (VIRM-4)
• 
  Brede trap door ontbreken van de lift (VIRM-4)
• 
  Smalle trap door aanwezigheid van railcateringlift (VIRM-1/2/3)
• 
  Cabine
• 
  Interieur gereviseerd VIRMm-1 stel 9411
• 
  Interieur gereviseerd VIRMm-1 stel 9411
• 
  Interieur van de gereviseerde VIRMm-2/3
• 
  Interieur van de gereviseerde VIRMm-2/3

Uiterlijk

Bij aflevering hadden alle IRM-treinstellen dezelfde kleurstelling: geel met blauwe banen die bovenlangs de ruiten liepen, en grijze cabines. Bij de revisie van VIRM-1 werd besloten om de kleurstelling enigszins aan te passen: er waren nu contrasterende blauwe banden rondom de deuren te zien, en de blauwe band liep nu onderlangs i.p.v. bovenlangs. Bij de revisie van VIRM-2/3 werd de nieuwe 'Flow'-huisstijl van NS toegepast: voornamelijk geel met blauwe deuren en enorme NS-logo's op de zijkant.

In de nasleep van het treinongeval bij Hooghalen besloot NS om, net zoals de SNG-treinstellen, ook alle VIRM-treinstellen te voorzien van een gele neus. De VIRMm-2/3 kreeg dit al bij aflevering, bij VIRMm-1 en VIRM-4 is dit tijdens onderhoudsbeurten aangepast.

Reclame

• Treinstel 9525 was in het kader van sponsoring door NS Reizigers voorzien van totaalreclame voor NOC*NSF, maar is inmiddels teruggebracht in de geel-blauwe staat.
• Op 24 april 2013 heeft stel 9520 zijn NOC*NSF-reclame verruild voor een oranje bestickering, om in verband met het aantreden van Koning Willem-Alexander te rijden als 'koningstrein'.
• Stel 9514 was tot de modernisering in 2021 voorzien van het opschrift Lekker lezen doe je in de trein. Sinds oktober 2017 hebben ook de stellen 9549 en 9592 een jasje gekregen in de Lekker lezen doe je in de trein-uitrusting.

  

  De 9524 met reclame voor de OV-chipkaart

• Stellen 9522 en 9524 waren enige tijd voorzien van een reclame ter promotie van de OV-chipkaart.
• In september 2014 kwam er een VIRM in dienst die was voorzien van reclame voor een project om de treinen energiezuinig te laten rijden; zie Groene trein.
• Treinstel 9524 heeft rondgereden met stickers voor de musicals Mamma Mia! en The Lion King.
• Stel 8733 heeft reclame gehad voor het materieel zelf, aangezien in dit stel de 300e VIRM-bak is opgenomen.
• In oktober 2022 werden de mBvk's van treinstellen 9522 en 9524 voorzien van van de tekst 'Wordt dit jouw nieuwe werkplek? Kijk op werkenbijns.nl'.
• In april 2024 werd de laatste gereviseerde VIRMm-3, de 8746, voorzien van een koolmees naast het treinstelnummer op de cabines, ter ere van NS-president-directeur Wouter Koolmees.

Groene trein

Groene trein is het VIRM-4-treinstel 9556, waarvan het uiterlijk is aangepast in samenwerking met Eneco.

Het treinstel heeft in 2014 in het kader van promotie van groene stroom een ander uiterlijk gekregen om zo kenbaar te maken dat in 2018 alle treinen op groene stroom rijden. Het uiterlijk van de trein is ontworpen door de Amsterdamse ontwerpers Michiel van Sinderen en Steffen de Jonge. Dit treinstel werd gepresenteerd op 20 september 2014 tijdens het 175-jarig spoorjubileum.

Het ontwerp bestaat uit heel kleine blokjes geel en blauw (diverse tinten) die groen lijken wanneer de trein langs rijdt of vanuit een hoek bekeken wordt.

• 
  Groene trein in Haarlem
• 
  Ontwerpers groene VIRM: Michiel van Sinderen en Steffen de Jonge
• 
  Het interieur van de groene VIRM is blauw
• 
  Overzicht van de groene VIRM te station Groningen

Zie ook

• VIRM - OV in Nederland Wiki
• IRM (InterRegio Materieel) - Railwiki

Bronnen, noten en/of referenties

Noten

---

Referenties

Mediabestanden

Zie de categorie DD-IRM van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

· ·

Nederlandse treinstellen