Echte valeriaan

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Echte valeriaan
Valerian above Hazlewood - geograph.org.uk - 1351026.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Bedektzadigen
Clade: 'nieuwe' Tweezaadlobbigen
Clade: Campanuliden
Orde: Dipsacales
Familie: Caprifoliaceae (Kamperfoeliefamilie)
Geslacht: Valeriana (Valeriaan)
Soort
Valeriana officinalis
L. (1753)
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Blad met bladslippen

Echte valeriaan (Valeriana officinalis) is een kruidachtige plant uit de kamperfoeliefamilie (Caprifoliaceae). De soort komt voor in de gematigde delen van Eurazië. Uit de wortelstok wordt een extract verkregen dat toepassing vindt als bestanddeel voor rustgevende middelen.

Beschrijving[bewerken]

De bloeitijd van de overblijvende plant is juni-juli met een mogelijke nabloei in september. Een bloeiende plant is 60-120 cm hoog. De stengel is kaal, de bladeren zijn geveerd of veervormig met getande bladslippen. Ze staan verspreid in twee rijen. Alleen de grotere onderste bladeren zijn gesteeld. De witte tot roze bloemen staan in schermvormige tuilen. De plant groeit op vochtige, humusrijke plaatsen met niet te veel schaduw. Echte valeriaan komt in Nederland en België in de meeste gebieden algemeen voor.

Plantengemeenschap[bewerken]

De echte valeriaan is een kensoort voor het onderverbond Circaeo-Alnenion van het verbond van els en gewone vogelkers (Alno-padion).

Ecologie[bewerken]

Echte valeriaan is waardplant voor de vlinders Depressaria pulcherrimella, Pandemis dumetana en de woudparelmoervlinder

Toepassingen[bewerken]

Valeriaan is een bekende plant binnen de fytotherapie. Extracten van deze plant (verkregen door extractie met water of 70% ethanol in water) kunnen effectief zijn bij slapeloosheid.[1]

Al bij de Oude Grieken en Romeinen werd valeriaan als krampstillend middel gebruikt. Het zou ook helpen tegen de pest. De veronderstelde rustgevende werking werd voor het eerst in de 18e eeuw beschreven.

Er zijn vele studies verricht om het werkingsmechanisme van de valeriaanextracten te achterhalen, hier is echter geen eenduidig mechanisme uitgekomen. Er is bekend dat valeriaanzuur ingrijpt op de gamma-aminoboterzuur-A (GABAA) receptor.[2] GABA receptoren spelen een belangrijke rol in het inhiberen van signalen van zenuwcellen. Er is echter niet bekend of en hoe valeriaanzuur door de bloed-hersenbarrière kan worden getransporteerd.[3]

De resultaten van onderzoeken die de werkzaamheid van valeriaanextracten onderzochten zijn niet eenduidig over de effecten op de slaap; er lijkt een effect op de slaaplatentie te zijn (de tijdsduur die het kost om in slaap te vallen). Tevens lijkt er een langere SWS (Slow-Wave-Sleep) periode te zijn; dit is de diepe slaap tijdens een slaapperiode.[4] Maar andere studies konden geen enkele effectiviteit aantonen.[5]

Wegens de relatief lichte bijwerkingen wordt valeriaan gebruikt als alternatief voor kalmeringsmiddelen als benzodiazepines. Het is ook een ingrediënt van kraamanijs.

Veiligheid[bewerken]

Er is in het verleden zorg geuit over in vitro geconstateerde mutagene en cytotoxische eigenschappen van bepaalde inhoudsstoffen (valepotriaten) in de wortel van de plant. Deze zijn in vivo niet waargenomen, wat te verklaren is doordat valepotriaten slecht geabsorbeerd worden en snel omgezet worden in minder toxische metabolieten. [6]

In de wetenschappelijke literatuur zijn drie gevallen van leverproblemen gerapporteerd na gebruik van valeriaan-bevattende producten, waarbij de problemen weer ophielden na met het product te zijn gestopt.[6] In hoeverre dat duidt op een oorzakelijk verband is nog niet duidelijk.

Uit dierproeven en in de literatuur beschreven case-studies blijkt geen negatief effect op zwangerschap, ook niet in hoge doseringen (2,8 gram per kg lichaamsgewicht).[6]

Geur[bewerken]

Hoewel veel mensen de geur van valeriaan onaangenaam vinden,[bron?] werd het in de 16e eeuw gebruikt als parfum en als geurstof aan de was toegevoegd. Valeriaan heeft op katten een onweerstaanbare en sterk prikkelende werking. Omdat katten zo dol zijn op de geur heeft de plant als alternatieve naam 'kattenkruid'; niet te verwarren met de niet-verwante soort wild kattenkruid (Nepeta cataria). De typische doordringende geur van de wortel ontwikkelt zich pas bij het drogen.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

Algemeen

  • (en) Valerian. In: Braun L, and Cohen M. (2007), Herbs & Natural Supplements An Evidence-based Guide. Second Edition. Churchill Livingstone (Elsevier), London, pp. 1182-1190
  • (en) Valerianae Radix. ESCOP Monographs, The Scientific Foundation for Herbal Medicinal Products, 2nd edition (2003). European Scientific Cooperative On Phytotherapy Scientific Committee (Fascicule 4)
  • (en) Radix Valerianae. In: WHO monographs on selected medicinal plants. VOLUME 1. pp 274-283
  • (en) Valerian (Valeriana officinalis) - Harvard Medical School momongraph (2007). Beschikbaar tegen betaling op www.naturalstandard.com.

In de tekst

  1. (en) Schulz, Hänsel, Blumental, Tyler (2004) Rational Phytotherapy, a reference guide for physicians and pharmacists.Berlin Heidelberg: Springer.
  2. (en) Khom S, Baburin I, Timin E, et al. Valerenic acid potentiates and inhibits GABA(A) receptors: molecular mechanism and subunit specificity. (2007) Neuropharmacology 53:178-187. PMID 17585957.
  3. (en) Neuhaus W, Trauner G, Gruber D, et al. Transport of a GABAA receptor modulator and its derivatives from Valeriana officinalis L. s. l. across an in vitro cell culture model of the blood-brain barrier. (2008) Planta Med 74:1338-1344. PMID 18704879.
  4. (en) Shinomiya K, Fujimura K, Kim Y, et al. Effects of valerian extract on the sleep-wake cycle in sleep-disturbed rats. (2005) Acta Med Okayama 59:89-92. PMID 16049561.
  5. (en) Taibi DM, Landis CA, Petry H, et al. A systematic review of valerian as a sleep aid: safe but not effective. (2007) Sleep Med Rev 11:209-230. PMID 17517355.
  6. a b c (en) Gardner Zoë; McGuffin, Michael, American Herbal Products Association's Botanical Safety Handbook (2nd Ed), CRC Press, Boca Raton, 2013, 1064 p. ISBN 978-1-4665-1695-3. Geraadpleegd op 8 juli 2015. URL bezocht op 8 juli 2015.

De aanduiding (en) betekent dat de genoemde referentie in het Engels is.