Eduard Veterman
| Eduard Veterman | ||||
|---|---|---|---|---|
| Persoonsgegevens | ||||
| Volledige naam | Elias Veterman | |||
| Geboortedatum | 9 november 1901 | |||
| Geboorteplaats | Den Haag | |||
| Overlijdensdatum | 28 juni 1946 | |||
| Overlijdensplaats | Laren (Noord-Holland) | |||
| Geboorteland |  Nederland | |||
| Opleiding en beroep | ||||
| Beroep | kunstenaar, verzetsman | |||
| Werkveld(en) | jeugdliteratuur[1] | |||
| Oriënterende gegevens | ||||
| Floruit | 1928 | |||
| Erkenning en lidmaatschap | ||||
| Werken in collectie | Stadsarchief Rotterdam, NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies,[2] Stedelijk Museum Amsterdam,[3] Verzetsmuseum Amsterdam[4][5] | |||
| Archieflocatie | Verzetsmuseum Amsterdam[5] | |||
| Links | ||||
| Dbnl-profiel | ||||
| (en) IMDb-profiel | ||||
| RKD-profiel | ||||
| ||||
Elias (Eduard) Veterman (Den Haag, 9 november 1901 - Laren, 28 juni 1946) was een Nederlands schrijver, beeldend kunstenaar en verzetsman tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Levensloop
[bewerken | brontekst bewerken]Veterman was van Joodse afkomst. Hij werd opgeleid als beeldend kunstenaar aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag. Hoewel hij actief was als schilder en tekenaar (o.a. boekillustraties), werd hij toch vooral bekend door zijn andere activiteiten. Hij begon zijn carrière aan het toneel als rechterhand van Cor van der Lugt Melsert, over wie hij later (samen met diens zwager Jan van Ees) een van zijn vele boeken zou schrijven. In totaal schreef hij vijftien romans en dertig toneelstukken. Hij kan beschouwd worden als een vertegenwoordiger van het decadentisme.
Pogingen van Veterman om een eigen toneel- of cabaretgezelschap op te zetten eindigden tweemaal in een financieel fiasco. Meer succes had hij als toneelschrijver en regisseur bij de Hollandse Schouwburg in Den Haag. Toen de Duitsers in 1940 Nederland binnenvielen werd dit onmogelijk. Hij nam een valse naam aan (prof.dr. Eduard Jacques Necker, hoogleraar Kunstgeschiedenis) en moest onderduiken. Tijdens de bezetting maakte hij zich verdienstelijk met het vervalsen van persoonsbewijzen voor onderduikers en verzetsmensen. Hij maakte deel uit de verzetsgroep Luctor et Emergo.
Veterman werd in 1943 verraden en door de Gestapo gearresteerd. Hij zat een tijd opgesloten in de gevangenis van Scheveningen (Oranjehotel). Hij werd ter dood veroordeeld en afgevoerd naar een gevangenis in Lüttringhausen, waar hij in 1945 door de Amerikanen werd bevrijd. Na de bevrijding had hij groot succes met het toneelstuk "Oranje Hotel", waarvan 150 voorstellingen gespeeld werden.
Prins Bernhard gaf Veterman persoonlijk de opdracht tot het schrijven van de geschiedenis van de Binnenlandse Strijdkrachten, maar toen duidelijk werd dat de schrijver daarin een boekje open wilde doen over dubieus gedrag van hooggeplaatste militairen en politici tijdens de oorlog, werd de opdracht weer ingetrokken.
In juni 1946 kwamen Veterman en zijn vrouw Katy om het leven bij een verkeersongeluk bij Laren. Omdat hij na de bevrijding een ware luis in de pels was geworden, waren er onmiddellijk geruchten over een liquidatie, maar bewijs hiervoor is nooit geleverd.
Maar goed onderzoek is er niet gedaan naar het ongeluk. Net zomin als naar het auto-ongeluk waarbij verzetsman pater Ludo Bleys op 15 augustus 1945 om het leven was gekomen. Ook hij had zich kritisch geuit over bepaalde ministers in "Londen". Zij maakten gebruik van dezelfde garage in Utrecht[6].
Bibliografie
[bewerken | brontekst bewerken]- 1922 - Mijnheer Pirroen. Schouwburgspel door Felix Timmermans en Eduard Veterman (Digitale versie)
- 1922 - Cor v. d. Lugt Melsert. Een karakteristiek door Jan van Ees en Eduard Veterman (Digitale versie)
- 1924 - Marie van Eysden-Vink (1879-1924) (Digitale versie)
- 1924 - De hoornen van de maan. Roman door Eduard Veterman en Jan van Ees (Digitale versie)
- 1928 - En waar de ster bleef stille staan .... Kerstmislegende van Felix Timmermans; ten tooneele gebracht door Eduard Veterman en Felix Timmermans (Digitale versie)
- 1926 - Naakte maskers. Tooneel-roman (Digitale versie)
- 1926 - De wrekende god. Een spannend verhaal. Baarn, Hollandia-Drukkerij
- 1926 - De wrekende god. Detective spel in vier bedrijven (Digitale versie)
- 1926 - Leontientje. Tooneelspel in 3 bedrijven (10 tafereelen) door Felix Timmermans en Eduard Veterman (Digitale versie)
- 1927 - De profeet en de kanarie. Roman (Digitale versie)
- 1928 - Godenschemering. Roman der guillotine (Digitale versie)
- 1929 - De man die geen millioen bezat. Een verdichtsel der werkelijkheid (Digitale versie)
- 1931 - Het boek van Den Haag, samengest. door Hans Martin en Eduard Veterman (Digitale versie)
- 1933 - Vader des vaderlands. Heldendrama (Digitale versie)
- 1934 - Nova Zembla. Heldendrama. Amsterdam, Strengholt
- 1935 - De nacht van Bess. Blijspel in drie bedrijven. Baarn, N.V. Hollandia - Drukkerij
- 1937 - De blauwe sirene. Roman (Digitale versie)
- 1937 - Je maintiendrai. Het behoud der Oranjedynastie. Historisch drama (Digitale versie)
- 1940 - Een Haagsche tragedie. Roman (Digitale versie)
- 1940 - Het laatste tournooi. Roman (Digitale versie)
- 1941 - Essais (Digitale versie)
- 1946 - Repos ailleurs. Aldegonde's leven in toneeltrant verbeeld. Lustrumspel 1945 opgevoerd door het L.S.C.
- 1946 - Keizersgracht 763. Een blauwboek. '"Keizersgracht 763" was het hoofdkwartier van een belangrijke illegale groep, waarvan de auteur deel uitmaakte' (Digitale versie)
- 1946 - De bruiloft van Kloris en Roosje. Benevens de Nieuwjaarswensch 1946 (Digitale versie)
- 1946 - Lysistrata 1946. Een nieuw borduursel op oud stramien (Digitale versie)
- 1947 - Over den twijfel. Essay (Digitale versie)
- 2003 - Oranjehotel. Krommenie, Nederlandse Vereniging voor Amateurtheater
Vertalingen
[bewerken | brontekst bewerken]- 1926 - De Krijt-kring (Hoei-lanki) naar Klabund's bewerking van Li-Hing-Tao's oud-chineesche tooneelspel; uit het Duits vert. (Digitale versie)
- 2000 - Scrooge en Marley van Charles Dickens
Literatuur
[bewerken | brontekst bewerken]- 1990 - J.W. Regenhardt. Het gemaskerde leven van Eduard Veterman ISBN 90-5018-102-3
- 1992 - Sjoukje van Dalen. Eduard Veterman (1901-1946). Theaterman, schrijver, verzetsheld. Een bibliografie ISBN 90-73971-14-4
- Eduard Veterman op Dodenakkers.nl
- Informatie in de Theaterencyclopedie
- Levensbeschrijving door Dick van den Heuvel bij het toneelstuk (2003) over zijn veronderstelde liquidatie
- Website schrijversinfo over Veterman
- Repos ailleurs van Veterman beschreven op website onderduikers.nl
- ↑ https://www.dbnl.org/onzekinderboeken/jeugdlit_illustrator.php; geraadpleegd op: 17 september 2024.
- ↑ "Lijdelijk verzet: Humor en spot.' Illegale wensdroom.' tijdens het verblijf in de gevangenis, het Oranjehotel in Scheveningen. Veterman 1901 - 1946, hield zich bezig met het vervalsen van Persoonsbewijzen. In 1943 werd hij gearresteerd, zat in het Oranjehotel en daarna in Duitsland gevangen, waar hij door de Amerikanen werd bevrijd."; Beeldbank WO2; geraadpleegd op: 14 juli 2021; genoemd als: Eduard Veterman.
- ↑ "De trein-duivel Rott - Hofstad - Tooneel"; geraadpleegd op: 7 september 2021.
- ↑ "Tekening met ensemble met gevleugeld paard, figuur met hoge hoed, tafel met druiven, appels en fles...."; genoemd als: Veterman, E.; geraadpleegd op: 22 maart 2024.
- 1 2 https://collectie.verzetsmuseum.org/ais6/Details/collect/6557; geraadpleegd op: 7 oktober 2024; genoemd als: Archief van Elias \"Eduard\" Veterman (Den Haag, 9 november 1901 - Laren, 28 juni 1946)..
- ↑ Is Eduard Veterman vermoord? , Ben Speet, Geschiedenis, nr.4, 12e jaargang, juni 2021, (Lezersvraag)