Eerlijke handel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Mensen bij een hoopje koffiebessen in een coöperatie te Guatemala

Eerlijke handel of fair trade bevordert de duurzame ontwikkeling in de internationale handel, met name bij de export van arme landen naar rijke Westerse landen. Fair trade betekent dat bijvoorbeeld koffieboeren, cacaoboeren of bananenboeren in Latijns-Amerika, Afrika en Zuidoost-Azië een eerlijke prijs krijgen voor hun exportproducten. Een prijs die in verhouding staat tot de werkelijke productiekosten, en niet een prijs die wordt bepaald door de verhoudingen op de internationale markt. Fairtrade-producten dienen daarnaast te voldoen aan milieueisen die vergelijkbaar zijn met die in Europa[bron?].

Er zijn diverse fairtrade certicatiesystemen zoals Oxfam Wereldwinkels, Max Havelaarkeurmerk en UTZ. Ze worden verkocht in wereldwinkels, WAAR-winkels, supermarkten, warenhuizen en natuurvoedingswinkels.

Geschiedenis[bewerken]

De allereerste fairtrade-producten werden in de jaren 40 en 50 verkocht via kerken in de Westerse wereld, met als bedoeling geld in te zamelen voor mensen in arme landen. De huidige professionele fairtrade-beweging kreeg in Europa definitief vorm in de jaren zestig: in eerste instantie als politiek gebaar tegen neo-imperialisme, met als slogan ‘Trade not Aid’. In 1968 werd het fairtrade-concept officieel omarmd door de UNCTAD, de conferentie van de Verenigde Naties inzake handel en ontwikkeling. In 1969 werd de eerste wereldwinkel van Europa geopend in Breukelen. Veertig jaar later zijn er duizenden winkels met eerlijke handel in West-Europa. In Nederland zijn er in 2009 bijna 400 wereldwinkels en fairtrade-shops.

In 1988 ontstond het eerste keurmerk voor fairtrade-producten: Max Havelaar. De naam van dit keurmerk is afkomstig van de gelijknamige roman uit 1859 van Multatuli, waarin de onrechtvaardige behandeling wordt beschreven van lokale koffieboeren in de vroegere Nederlandse kolonie die tegenwoordig Indonesië heet. Het keurmerk gaat ervan uit dat hardwerkende boeren en boerinnen in vooral tropische landen uitstekend voor zichzelf en hun gezin kunnen zorgen en helemaal geen geld voor ontwikkelingshulp nodig hebben, mits ze ten minste een fatsoenlijke prijs ontvangen voor hun producten. Het Max Havelaar-keurmerk garandeert consumenten dat producten met dit keurmerk zijn verhandeld onder eerlijke handelsvoorwaarden en voldoen aan strenge milieueisen. De populariteit van fairtrade-artikelen wordt elk jaar groter, zowel bij consumenten als bij bedrijven.

Criteria[bewerken]

De geloofwaardigheid van fairtrade staat of valt met het bepalen van strikte criteria en een grondige en permanente controle op de naleving daarvan. Inmiddels zijn fairtrade-keurmerken uit 23 landen, waaronder ook het Nederlandse Max Havelaar, aangesloten bij een autonome en onafhankelijke wereldwijde koepelorganisatie, FLO-eV (Fairtrade Labelling Organizations International). De FLO-eV stelt de fairtrade-criteria vast en organiseert assistentie om producenten te helpen de normen te halen. Het controleorgaan FLO-Cert functioneert volledig los van FLO-eV en controleert met een team van 54 inspecteurs producenten en handelaren die in aanmerking willen komen voor een fairtrade-certificatie. Dit gebeurt aan de hand van 250 evaluatiecriteria die onder meer betrekking hebben op de arbeidsvoorwaarden en de investeringen in sociale, milieuvriendelijke en economische ontwikkeling. De nationaal opererende keurmerkorganisaties die bij de FLO-eV zijn aangesloten (zoals Max Havelaar) spannen zich in om in eigen land het fairtrade-keurmerk te promoten. Daarnaast faciliteren en contracteren ze bedrijven die artikelen met fairtrade-keurmerk in hun assortiment willen opnemen, controleren ze de verkoop onder keurmerk en bereiden ze – samen met FLO-eV - uitbreiding van het assortiment voor.

Een product dat het Fairtrade-keurmerk draagt, beantwoordt aan de volgende criteria:

  • De producenten (vaak boerenorganisaties uit ontwikkelingslanden) kunnen rekenen op een minimumprijs, die de kosten van een sociaal- en milieuverantwoorde productie dekt.
  • De producenten ontvangen ook een extra ontwikkelingspremie, onafhankelijk van de wereldmarktprijs, om ontwikkelingsprojecten op te zetten in hun gemeenschap, bijvoorbeeld op het vlak van onderwijs, gezondheid, spaar- en kredietsystemen, wegenaanleg, aankoop van machines of organisatieversterking.
  • De contracten met de koper of de invoerder worden zo veel mogelijk afgesloten voor een lange periode.
  • Productie en de commercialisering ter plaatse gebeuren op een transparante manier.
  • De arbeiders kunnen werken in menswaardige arbeidsomstandigheden. Dus beslist zonder kinder- en dwangarbeid en geen hongerlonen.
  • Er wordt zorgvuldig omgegaan met het natuurlijk milieu waarin de exportproducten worden geteeld.

Wie deze controles niet doorstaat, krijgt geen certificaat of verliest het[bron?].

De criteria voor fairtrade-producten wordt complexer bij producten die uit verschillende ingrediënten bestaan, zoals bijvoorbeeld ijs of chocolade. Op de verpakking staat dan te lezen hoeveel procent van het product uit eerlijke handel afkomstig is.

Verkoopkanalen[bewerken]

Cacaovruchten aan een cacaoboom

Zowel in België als in Nederland groeit het aantal verkooppunten van fairtrade-artikelen gestaag[bron?].

Uiteraard bieden de wereldwinkels waaruit de fairtrade-beweging is ontstaan een groot assortiment.[bron?] Naast artikelen met keurmerk worden hier ook artikelen verkocht die (nog) geen keurmerk hebben omdat de FLO voor dit soort artikelen nog geen criteria heeft uitgewerkt. Inmiddels telt Nederland ook 10 Sari Wereldmodewinkels, waar alleen fairtrade-textiel wordt verkocht. In België verkopen meer dan 200 Oxfam-Wereldwinkels voeding en artisanaat uit eerlijke handel.

Bedrijven zoals supermarkten en andere winkelketens hebben steeds vaker fairtrade-artikelen in het assortiment. Ook in vrijwel alle 'natuurvoedingswinkels' zijn fairtrade-producten te koop.

Diverse gevestigde merken gaan over op fairtrade[bron?], zoals chocoladefabrikant Verkade (sinds 2008) en Ben & Jerry's-ijs. De gemeentes Groningen en Goes mogen zich als eerste in Nederland Fairtrade Gemeente noemen. De Vrije Universiteit Amsterdam is de eerste Fairtrade Universiteit in Nederland. In Gouda kreeg in oktober 2011 de eerste eetgelegenheid in Nederland de officiële status van fairtrade-restaurant.

Jaarlijks wordt er de Fair Trade Award uitgereikt. Dit is een prijs voor de supermarkt met het grootste fairtrade-assortiment. Jumbo Beren in Groningen heeft in 2008, 2009 en 2010 deze fairtrade-prijs gewonnen. Deze supermarkt heeft het assortiment van Fair Trade Original en van het Franse bedrijf Ethiquable. Hiermee biedt deze winkel het grootste assortiment van alle Europese supermarkten.

Kritiek[bewerken]

Er bestaat kritiek op de fairtrade handel en de aparte verkoopkanalen. Consumenten zijn bereid meer te betalen voor fairtrade producten omdat ze hiermee de zeer arme boeren denken te helpen. In werkelijk blijkt het grootste deel van de meerprijs echter aan de handen van de westerse fairtradebedrijven hangen, onder andere voor de certificatie en promotie van het keurmerk[1]. De meerprijs voor de plaatselijke boer blijft beperkt. [2][3]

Daarnaast is er de beschuldiging dat de fairtradehandel paternalistisch is en de economie van het ontwikkelingsland ontwricht door extra handelsbarrières (certificatiesystemen) op te werpen in plaats van de marktwerking te laten spelen[4][5].

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Fair Trade een succesverhaal met een duister kantje? Is de kritiek op Fair Trade gefundeerd of net niet?
  2. 'Fair trade koffie schiet gewoon niet op, zo simpel is het', De Volkskrant
  3. Hoe eerlijk is Fair Trade?
  4. (H)eerlijke koffie uit Brazilië
  5. vrij betrouwbaar