Elia (profeet)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Elia in de wildernis, gevoed door de engel - Peter Paul Rubens
Elia wordt door raven gevoed.
Majolicaschotel, achttiende eeuw Harlingen

Elia (Hebreeuws: אֵלִיָּהוּ, ’elijjāhû of verkort אֵלִיָּה, ’elijjāh, "(Mijn) God is JH(WH)"[1][2]; Arabisch: إلياس, Ilyās) was volgens de traditie van de Hebreeuwse Bijbel een van de belangrijke profeten. De profeet Elia trad tijdens de regering van de koningen Achab (870-851 v.Chr.) en Achazja (851-850 v.Chr.) in het tweede kwart van de 9e eeuw v.Chr. in het noordelijke koninkrijk Israël op.

Leven[bewerken]

Elia was afkomstig uit Tisbe in de streek Gilead en had daarom de bijnaam "de Tisbiet".[3] Het formule-achtige gebruik van deze bijnaam kan op tegenstand duiden tegen de uit de periferie van het noordelijke rijk stammende Elia vanwege zijn weerstand tegen de inspanningen van de Omrische koningen om de door Omri (881-870 v.Chr.) gestichte hoofdstad Samaria tot politiek, cultureel en religieus centrum uit te bouwen en van daar uit het land op absolutistische manier te willen leiden.

Elia was godsdienstsociologisch benaderd een institutioneel ongebonden, zwervende, solitair werkende profeet: volgens de traditie leefde hij van wat hij in de natuur aantrof[4] of wat welwillende personen hem aanreikten,[5] zonder vaste woonplaats, aan de rand van de samenleving, waarvan hij zich ook onderscheidde door een ruige mantel en een leren lendendoek te dragen.[6]

Als we in de traditie op zoek gaan naar de historische Elia kan daaruit met enige waarschijnlijkheid worden opgemaakt dat Elia in zijn tijd werd beschouwd als een waarzeggende en over magische krachten beschikkende regenmaker, die de regen kon lokken maar ook met toverspreuken en zwarte magie kon verhinderen.[7] Op basis van de beschrijving in de droogte-compositie (1 Koningen 17-18), die - hoewel zeker van een recenter datum - zich baseert op oudere overleveringen, mogelijk uit de tijd van Elia zelf,[8] kreeg Elia de reputatie de regen te kunnen beheersen. Omdat hij die krachten gebruikte in zijn conflict met de door de Omrische regering om diplomatieke redenen verordende aanbidding van Baäl door de Israëlieten, kreeg hij de bijnaam "Ongeluksbrenger van Israël".[9] Als voorvechter van de exclusieve aanbidding van JHWH, ging hij ook in tegen polytheïstische tendensen binnen de koninklijke familie zelf.[10] Van een pleidooi van Elia ten gunste van de rechten van de plattelandsbevolking en zijn strijd tegen de landhonger van het toenemend autocratisch handelende koningshuis getuigt waarschijnlijk 1 Koningen 21:1-19.

Volgens de traditie stierf Elia niet, maar werd in een door een hemelse wagen veroorzaakte wervelwind ten hemel opgenomen. Zijn opvolger Elisa was hiervan getuige.[11]

Optreden in de Hebreeuwse Bijbel[bewerken]

Zijn optreden wordt geplaatst in de periode waarin de Israëlieten ook goden zoals Baäl en Ašerah was gaan aanbidden.

Hij ging naar koning Achab en kondigde een grote droogte aan. Toen niemand zich bekeerde, verborg hij zich bij de beek Cherith, waar hij elke ochtend en avond door raven werd gevoed. Bekend is het verhaal van zijn ontmoeting met de weduwe van Sarfat. Hij zou daarbij twee wonderen hebben verricht: het meel in de pot raakte niet op en de kruik met olie raakte niet leeg, en hij zou het gestorven zoontje van zijn gastvrouw weer tot leven hebben gewekt.

Op de berg Karmel kwam het tot een beslissende ontmoeting met priesters van de Kanaänitische god Baäl, waarbij God op Elia's gebed vuur uit de hemel zou hebben laten neerkomen terwijl daarvoor de offers van de priesters van Baäl zonder vuur waren gebleven. Op bevel van Elia werden deze Baäl-priesters vervolgens door toekijkende Israëlieten gedood.

Hierna moest Elia vluchten omdat koningin Izebel, de vrouw van koning Achab, dreigde hem te laten ombrengen. Aangekomen bij de berg Horeb in de Sinaïwoestijn zou hij een diepgaand zielsgesprek met God hebben gehad, waarin hij opdracht kreeg om een opvolger te zalven, Elisa. Omdat koning Achab op onrechtmatige wijze de wijngaard van Naboth zou hebben verkregen, waarbij deze laatste werd gestenigd, moest Elia van God Achab en diens vrouw Izebel hun dood aanzeggen; hun sterven vond niet lang daarna plaats.

Elia de profeet in het jodendom[bewerken]

Eliyahoe (de Hebreeuwse naam van Elia) wordt gezien als een van de belangrijkste profeten van het Jodendom.

De Joden verwachten op grond van de voorspelling van Maleachi (3:1)[12] de terugkomst van Eliyahoe, voorafgaand aan de komst van de messias. Men zet daarom bij de briet mila de deur open en een stoel voor hem klaar. Ook gedurende de sederavond wordt een beker wijn voor Eliyahoe op de sederschotel gezet.

Elia in de islam[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Ilyas voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Elia in het Nieuwe Testament[bewerken]

Jezus geloofde dat Johannes de Doper de teruggekeerde Elia was,[13] maar ook dat Elia (nogmaals) zou komen en alles zou herstellen.[14] Sommige christenen denken daarom dat Elia een van de twee getuigen zal zijn, in de eindtijd tijdens de regeerperiode van de antichrist.

In het verhaal over de gedaanteverandering van Jezus wordt verteld over een gebeurtenis waarbij Jezus met Petrus, Jacobus en Johannes de berg Tabor opklom. Op de top ervan werd hij vanuit een wolk toegesproken door God. Hierbij werd Jezus door Elia en Mozes geflankeerd.[15]

Elia als patroon[bewerken]

Vandaag de dag is hij voor Rooms-Katholieken de patroon van de karmelieten (die zich naar de berg Karmel hebben genoemd); verder van de automobilisten, de luchtschepen, de vliegtuigen en van het verkeer (vanwege de vurige wagen, waarin hij ten hemel werd opgenomen). Hij wordt aangeroepen bij onweer en brandgevaar.[bron?]

Afbeeldingen van Elia in de dom van Siena, Italië[bewerken]

Ontmoeting van Elia met de weduwe van Sarfat

Het leven van Elia is allegorisch afgebeeld in een groot aantal gravures in marmer uitgevoerd op een deel van de vloer van de Dom van Siena door de zestiende-eeuwse schilder Domenico Beccafumi. Beschadigde delen werden in de periode 1875 - 1878 vervangen door kunstenaar Alessandro Franchi.[16][17]

Trivia[bewerken]

  • Chi Coltranes hit Go Like Elijah verwijst naar de legende van Elia's hemelvaart.

Noten[bewerken]

  1. New Bible Dictionary. 1982 (second edition). Tyndale Press, Wheaton, IL, USA. ISBN 0-8423-4667-8, p. 319
  2. Wells, John C., Longman pronunciation dictionary, Longman, Harlow, England, 1990, p. 239. ISBN 0-582-05383-8., entry "Elijah"
  3. 1 Koningen 17:1; 21:17, 28; 2 Koningen 1:3, 8; 9:36
  4. 1 Koningen 17:2-6
  5. 1 Koningen 17:8-16
  6. 2 Koningen 1:8
  7. 1 Koningen 17:1; 18:17, 41-46
  8. 1 Koningen 17:1; 18:17, 21
  9. 1 Koningen 18:17
  10. 2 Koningen 1:6
  11. 2 Koningen 2:1-12
  12. Maleachi 3 (ABS)
  13. Matteüs 11:14, 17:12, vergelijk Maleachi 3:23
  14. Mattheüs 17:11
  15. Mattheüs 17:1-13
  16. Archief The historyblog geraadpleegd 28-07-2016
  17. Afbeeldingen van de vloerdelen van Beccafumi en Franchi op Wikimedia Commons