Elisabeth Kübler-Ross

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Elisabeth Kübler-Ross (Zürich, 8 juli 1926Scottsdale, Arizona, 24 augustus 2004) was een Zwitsers-Amerikaans psychiater. Ze studeerde als arts af in Zwitserland en werd vooral in Amerika beroemd om haar pionierswerk rond stervensbegeleiding en de verschillende fasen van rouwverwerking.

Levensloop[bewerken | brontekst bewerken]

Elisabeth Kübler werd op 8 juli 1926 in het Zwitserse Zürich geboren in een protestants christelijk gezin als oudste van een meisjesdrieling, twee ervan waren een identieke tweeling. Haar lage geboortegewicht heeft ze altijd beschouwd als een teken dat ze in het leven strijden moest.

Haar vader, die het gezin met strenge hand regeerde, had voor haar een baan als secretaresse in zijn bedrijf op het oog, maar Elisabeth wilde geneeskunde studeren. Toen ze 16 jaar oud was verliet ze het ouderlijk huis. Gedurende de Tweede Wereldoorlog werkte zij als assistente in een laboratorium voor vluchtelingen in Zürich. Vrijwilligerswerk in een aantal landen in die periode versterkte haar wens. Zij kwam in contact met een arts die haar stimuleerde om naar de medische faculteit van de universiteit van Zürich te gaan, waar ze in 1957 afstudeerde.

Zij trouwde in 1958 met de Amerikaanse medestudent en klasgenoot Emanuel Manny K. Ross (1929-2006). Zij emigreerden dat jaar naar de Verenigde Staten en rondden beiden hun interne opleidingen tot arts aan het Long Island's Glen Cove Community Hospital in New York af. Elisabeth en Manny kregen hun zoon Kenneth in 1960 en hun dochter Barbara in 1963. Daarnaast had Elisabeth enkele miskramen.

Haar echtgenoot scheidde in 1979 van haar. Elisabeth bleef echter contact met hem houden omdat ze vond dat hij wel van haar gescheiden was, maar zij niet van hem. In de laatste jaren van zijn leven werd het contact overigens weer hersteld.

Door haar woonomgeving waren haar activeiten in Head Waters (Virginia), waar zij zich begin jaren tachtig gevestigd had, niet in dank afgenomen. Kübler-Ross kreeg in 1987 een beroerte die door een aantal andere gevolgd zou worden, waardoor ze uiteindelijk linkszijdig deels verlamd raakte. Door een aanslag op de Healing Waters Farm werd alles – inclusief alle persoonlijke spullen – door brand verwoest. Na de brand en de daaropvolgende beroerte verhuisde ze in oktober 1994 naar Scottsdale (Arizona). In die tijd sloten de Healing Waters Farm, alsook het Elisabeth Kübler-Ross Center. Na een grotere beroerte die enkele maanden daarna, begin 1995 optrad, belandde ze in een rolstoel en wenste dat ze haar levenseinde kon bepalen, terwijl ze geen voorstander van euthanasie was geweest en bepleit had dat euthanasie mensen de mogelijkheid ontneemt om hun laatste (levens)lessen te leren. Dit deed haar inzien dat een van de laatste lessen van haar eigen leven eruit bestonden om zelf verzorging toe te staan en om te leren op dat vlak zelf volledig afhankelijk te zijn.

In 1997 vloog Oprah Winfrey naar Arizona voor een interview met Kübler-Ross, waarin ze besprak of zij nu zelf door de vijf fases van rouw ging die zij had benoemd. In een interview met The Arizona Republic in 2002 verklaarde ze dat ze klaar was om te overlijden en deze zelfs verwelkomde.

Kubler-Ross was mede-oprichter van de American Holistic Medical Association. Haar zijn meer dan vijfentwintig ere-doctoraten van belangrijke universiteiten toegekend. Ze ontving bovendien de Modern Samaritan Award en de Ideal Citizen Award. De editie van Time magazine van 29 maart 1999 noemde haar een van de top 100 denkers van de twintigste eeuw. Elisabeth Kubler-Ross trad nog zelden in de openbaarheid, behoudens op 29 juni 2001, toen zij een buitengewone onderscheiding in ontvangst nam. De Platinum Wings Lifetime Achievement Award wordt jaarlijks toegekend door de MISS Foundation aan iemand die zijn of haar hele leven hielp om de mensheid ten goede te veranderen. Joanne Cacciatore, leidinggevende bij de MISS Foundation, hield een toespraak en overhandigde de onderscheiding ter ere van en tot erkenning van Kubler-Ross' dienstbetoon aan de mensheid.

In 2004 werkte Kübler-Ross nog samen met David Kessler aan een boek, getiteld Over rouw. De zin van de vijf stadia van rouwverwerking. Op 24 augustus 2004 stierf ze in een verpleeghuis te Scottsdale, op 78-jarige leeftijd. Ze is in Scottsdale begraven op het Paradise Memorial Gardens Cemetery.

In 2005 stichtte haar zoon, Ken Ross, in datzelfde Scottsdale de Elisabeth Kübler-Ross Foundation.

Loopbaan[bewerken | brontekst bewerken]

In 1958 zette Elisabeth Kübler-Ross haar studie medicijnen voort te New York. Begin zestiger jaren werd ze psychiater in opleiding in het Manhattan Psychiatric Center aldaar, waar ze patiënten met schizofrenie behandelde en zich ook geroepen voelde om stervende patiënten te verzorgen. In 1962 aanvaardde ze een positie aan de University of Colorado School of Medicine in Aurora Colorado. Ze gaf er lezingen over terminale ziektes, waarbij ze van de studenten verlangde dat ze een gesprek zouden aangaan met een terminale patiënt. Zo'n gesprek zou hun inzicht geven in diens gevoelens, waardoor ze als arts mensen die "afgeschreven" waren met meer compassie zouden behandelen dan toentertijd gebruikelijk was.

Kübler-Ross rondde haar opleiding in de psychiatrie in 1963 af en verhuisde in 1965 naar Chicago. Aan de University of Chicago's Pritzker School of Medicine gaf ze leiding aan wekelijkse colleges die bestonden uit verplicht bijwonen van gesprekken met terminaal zieke patiënten, waaraan de studenten actief moesten deelnemen, ondanks grote weerstand hiertegen vanuit de medische staf van deze universiteit.

Uit haar eerdere publicaties vloeide beschrijving van de vijf stadia van rouwverwerking die ze door haar werk met en voor terminale patiënten had achterhaald voort. Deze stadia komen (meestal) voor in de volgorde van ontkenning, woede, onderhandelen en vechten, neerslachtigheid en uiteindelijk aanvaarding. (Zie verder onder rouwverwerking).

Later ontwikkelde Elisabeth Kübler-Ross interesses in bijna-doodervaringen en uittredingen. Via een medium trachtte ze ook contacten te leggen met overledenen. Helaas bleek de persoon die het medium was, niet zuiver op de graat.

In de zeventiger jaren maakte zij zich samen met haar echtgenoot hard voor de opzet en ontwikkeling van hospices, waar patiënten die ten dode waren opgeschreven begeleiding kregen bij hun psychisch lijden ten gevolge van de voorkennis daarvan. In 1977 overtuigde zij haar echtgenoot tot aankoop van ruim 16 ha land in Escondido, gelegen in San Diego County (CA). Daar richtte zij het centrum voor de stervenden en hun families op met de naam "Shanti Nilaya" (Home of Peace).

Begin jaren ’80 vestigde Kübler-Ross de aandacht op de begeleiding van stervende aidspatiënten. Volgens haar was de ziekte aids in de wereld gekomen om de mensen te leren liefdevoller met elkaar om te gaan. Ze wenste een centrum op te richten voor de begeleiding van stervende kinderen. In December 1983 bracht ze deze werkzaamheden over naar haar eigen boerderij in Head Waters (Virginia), waar ze ook ging wonen, met het oogmerk haar omvangrijke aantal reizen te verminderen.

Over de dood[bewerken | brontekst bewerken]

Elisabeth Kübler-Ross droeg de overtuiging uit dat de dood niet bestaat, in die zin dat de dood verder reikt dan het sterven van het fysieke lichaam. Zij hanteert de term 'overgang' , waarmee ze bedoelt dat de ziel van de mens opgenomen wordt in Gods alomvattende en volkomen onvoorwaardelijke liefde. Op aarde blijft slechts het lichaam achter. Door middel van vraaggesprekken met stervende patiënten meende Kübler-Ross verschillende fasen te kunnen definiëren waarin het sterven verloopt.[1]

  • Fase 1: De mensen zweefden hun lichaam uit, ongeacht de locatie van het lichaam. Ze nemen een etherische vorm aan en ervaren heelheid.
  • Fase 2: De mensen hebben hun lichaam achtergelaten en verkeren in een toestand van geest en energie.
  • Fase 3: Begeleid door hun bewaarengel gingen de mensen een soort tunnel of overgangspoort binnen of over. Aan het eind ervan zagen ze een helder licht, dat een intense warmte, energie, geest en zuivere, onvoorwaardelijke liefde uitstraalde.
  • Fase 4: In deze fase waren de mensen in alle kennis van verleden, heden en toekomst. Ze waren in de tegenwoordigheid van de Hoogste Bron. Sommigen noemden het God. In deze fase gingen mensen ook hun leven na. Het grootste geschenk dat God de mensen bleek te hebben gegeven, was keuzevrijheid, waarbij nagegaan werd of de mensen al dan niet de lessen geleerd hadden die ze verondersteld waren te leren, waarvan de hoogste was: onvoorwaardelijke liefde.

Net omwille van die levenslessen pleitte Kübler-Ross voor stervensbegeleiding.

Bibliografie[bewerken | brontekst bewerken]

Deze bibliografie vermeldt in het Nederlands vertaalde werken van Elisabeth Kübler-Ross. Telkens is de eerste druk vermeld, maar de meeste boeken kenden tientallen herdrukken en worden nog steeds herdrukt.

  • Lessen voor levenden: gesprekken met stervenden. Bilthoven, Ambo, 1969, 314 blz.
  • Wat kunnen wij nog doen? Vragen en antwoorden bij ‘Lessen voor levenden’. Bilthoven, Ambo, 1974; 151 blz.
  • Dood. Het laatste stadium van innerlijke groei. Baarn, Ambo, 1976; 251 blz.
  • Leven tot we afscheid nemen. Baarn, Ambo, 1979; 157 blz.
  • Leven met stervenden. Over stervensbegeleiding. Baarn, Ambo, 1982; 180 blz.
  • Kinderen en de dood. Baarn, Ambo, 1984; 221 blz.
  • Over de dood en het leven daarna. Baarn, Ambo, 1985; 72 blz.
  • De laatste uitdaging. Een zorgzame en verantwoordelijke benadering van mensen met AIDS. Houten, De Haan, 1987; 238 blz.
  • Intens leven en sterven. Samengesteld door Göran Grip. Amsterdam, Karnak, 1996; 191 blz.
  • De cirkel van het leven. Herinneringen aan leven en sterven. Autobiografie. Amsterdam, Ambo, 1997, 300 blz.
  • Levenslessen. Over het leven voor de dood. In samenwerking met David Kessler. Amsterdam, Ambo, 2001; 220 blz.
  • Over rouw. De zin van de vijf stadia van rouwverwerking. In samenwerking met David Kessler. Amsterdam, Ambo, 2006; 265 blz.

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]

  • Stichting Dr. Elisabeth Kübler-Ross Vlaanderen
  • De MISS Foundation, Compassionate Bereavement Care® Providers, in tal van steden in de wereld gevestigd.