Elsevier (geslacht)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De Discorsi van Galileo Galilei, uitgegeven bij Elzevier. Het beeldmerk met de boom is ook in gebruik bij de moderne uitgeverij Elsevier
Een beeldmerk van Elsevier, gemaakt door Isaac Elsevier in 1620, in de grote zaal van de Library of Congress, Washington, VS.

Elsevier of Elzevier was een geslacht van Nederlandse boekhandelaars, uitgevers en drukkers van de 16e tot eind 18e eeuw.

Familie[bewerken]

De stamvader Lodewijk Elsevier (omstreeks 1540-1617) kwam oorspronkelijk uit Leuven, vluchtte vanwege de vervolging van zijn protestants geloof en opende een boekwinkel bij de Universiteit Leiden in 1580, waar hij zijn eerste boek in 1583 uitgaf. Het uitgeversbedrijf begon daar in 1592. De Elseviers behoorden tot één van de vele Vlaamse migrantenfamilies die, naast de verdreven Sefardische Joden en de gevluchte Franse Hugenoten, een belangrijk aandeel hadden in Hollands Gouden Eeuw [1]

Van de nakomelingen van de stamvader werden twaalf drukker. Zes werden beroemd. Isaac werd drukker te Leiden van 1617 tot 1628. Lodewijks jongste zoon Bonaventura (1583-1652) en kleinzoon Abraham werden in 1626 universiteitsdrukkers in Leiden en brachten de Leidse zaak tot grote bloei, waar deze bestond tot 1712.

Lodewijk II (1604-1670), zoon van Abraham en Daniel (1626-1680) splitsen een tweede uitgeverij af en begonnen in 1655 in Amsterdam, tot Abraham III (1653-1712) deze vestiging ophief in 1681. De nakomelingen van Lodewijk I zetten de Leidse vestiging voort tot 1791.

Andere familieleden waren boekhandelaar in Utrecht (Joost, zoon van Lodewijk I), Dowaai en Den Haag. De Elseviers waren de eersten, die hele bibliotheken kochten en veilden.

Uitgaven[bewerken]

Bij de uitgeverij en later drukkerij verschenen invloedrijke wetenschappelijke werken. Anders dan andere uitgevers die streefden naar vooral fraai drukwerk, legde Elsevier nadruk op degelijk- en leesbaarheid van de boeken. De klassieke uitgaven waren kleiner met smalle marges en waren goedkoop met een prijs van minder dan een gulden: voorlopers van de pocket dus.

In totaal gaf Elsevier meer dan 2000 boeken uit, waarvan een aantal alleen in Nederland kon verschijnen wegens censuur elders. De boeken waren gesteld vooral in het Latijn, de internationale voertaal, maar ook in het Nederlands, Italiaans, Frans, Duits, klassiek Grieks en Hebreeuws. Ze betroffen onder meer

Andere auteurs waren onder meer Heinsius, Josephus Justus Scaliger, Justus Lipsius, Theodorus Beza, Isaac Vossius, Johannes Arnoldi Corvinus.

Lettertype[bewerken]

Christoffel van Dijck was de beroemdste van Elseviers lettergieters en ontwerpers van letters. Zijn materiaal kwam na de dood van Daniel Elsevier na omzwervingen in handen van de uitgever Enschedé.

Het lettertype mediaeval (Engels: old style, Duits Antiqua) heet in Frankrijk naar de uitgever elzévir. Nieuw waren de duidelijke cijfertekens van Elsevier, de Chiffres elzéviriens.

Titelpagina's[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Vreemdelingen in Amsterdam in de 17e eeuw

Externe links[bewerken]


Literatuur[bewerken]

Literatuur in archieven en in bibliotheken en online op Internet Archive.Org:

  • Hartman de Custer, Handschriftenverzameling Rotterdam 13, Collectie 33-01 (Stadsarchief Rotterdam, 1760, 346p) Hier op Internet Archive.Org
  • J.F. Adry, Notice sur les imprimeurs de la famille des Elzévirs (Delance, Paris, 1806, 60p) Hier op Internet Archive.Org
  • Charles Pieters, Genealogie de la famille Elsevier, Annex de: Analyse des matériaux les plus utiles, pour des futures annales de l’imprimerie des Elsevier (C. Annoot-Braeckman, Gand, 1843, 76p) Hier op Internet Archive.Org
  • W.J.C. Rammelman Elsevier, Uitkomsten van een onderzoek omtrent de Elseviers, meer bepaaldelijk met opzigt tot derzelver genealogie (N. van der Monde, Utrecht, 1845, 100p) Hier op Internet Archive.Org
  • A. de Reume, Recherches historiques, généalogiques et bibliographiques sur les Elsevier, (Ad. Wahlen et compagnie, Bruxelles, 1847, 124p) Hier op Internet Archive.Org
  • Charles Pieters, Annales de l'Imprimerie Elsevirienne et histoire de la famille des Elsevier et de ses editions, (C. Annoot-Braeckman, Gand, 1851, 468p) Hier op Internet Archive.Org
  • Charles Pieters, Annales de l'Imprimerie des Elsevier ou histoire de leur famille et de leurs éditions. Seconde édition, revue et augmentée, (C. Annoot-Braeckman, Gand, 1858, 575p) Hier op Internet Archive.Org
  • Alphonse Willems, Les Elzevier histoire et annales typographiques, (G.A. van Trigt, Bruxelles, Adolphe Labitte, Paris, Martinus Nijhoff, La Haye, 1880, 865p) Hier op Internet Archive.Org
  • P. Haverkorn van Rijsewijk, ‘‘Bijdrage tot de Geschiedenis der Elseviers’‘ (Oud Holland, Jg. XIV, 1896, 33p) Hier op Internet Archive.Org
  • Alfons Willems, ‘‘Lodewijk Elzevier's geboortejaar’‘ (Tijdschrift voor boek- en bibliotheekwezen, Jg. VI, 1908, 3p)


Literatuur in bibliotheken en in webwinkels:

  • David W. Davies, The World of the Elseviers 1580-1712, (Martinus Nijhoff, The Hague, 1954, 168p)
  • S.L. Hartz, The Elseviers and their Contemporaries, (Elsevier, Amsterdam-Brussels, 1955, 107p)
  • Paul Hoftijzer e.a. (red.), Boekverkopers van Europa - Het 17de-eeuwse Nederlandse uitgevershuis Elzevier, (Walburg pers, Zutphen, 2000, 352p)


Literatuur in bibliotheken:

  • A.M. Bosters, Enige genealogische gegevens over het West-Brabantse geslacht Elsevier, (A.M. Bosters. Voorburg, 2000, 5p)
  • C.E.G. ten Houte de Lange, Stockmans, Stokmans, Elsevier Stokmans, Elzevier Stokmans (Megen), (NIGHO, Zeist, 2006, 48p)