Energiedrank

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Winkelschap met energiedrankjes

Een energiedrank of energy drink is een drank die een stimulerende werking op mensen kan hebben. Er zijn twee soorten energiedrankjes: de zogenaamde sportdrankjes en drankjes die bedoeld zijn voor het verbeteren van fysieke en mentale prestaties, hoewel deze werking soms wordt betwist. Dit artikel gaat over deze laatste categorie die vrijwel altijd onder de aanduiding energydrink wordt verkocht en waarvan een blikje een hoeveelheid cafeïne of soortgelijk bestanddeel bevat dat vergelijkbaar is met koffie.

Naar energiedrank is veel vraag. De omzet van merken als Monster, Burn en Red Bull nam in België tot 2010 vijf jaar lang jaarlijks met 10 procent toe. En er komen meer merken bij. De marketing richt zich met name op jonge consumenten.[1] Na 2010 heeft vrijwel iedere Nederlandse supermarkt wel een eigen huismerk, of ander goedkoop merk, alsmede sommige drogisterijketens. Red Bull wordt het meest verkocht in de horeca en bij benzinestations, snackbars, frisdrankautomaten en dergelijke. In de supermarkt of drogist zijn de andere merken, met name de goedkopere, de meest verkochte energiedrankjes. De goedkopere huismerken zijn in de winkel vaak 1/3 van de prijs van de duurste. Bullit (ook van Red Bull) zit qua prijs tussen de goedkope en dure blikjes in.

Ingrediënten[bewerken]

Ingrediënten die in de meeste energiedranken voorkomen zijn:

  • Water
  • Suiker. Met uitzondering van de suikervrije varianten bevatten energiedrankjes zeer veel suiker: 105 à 149 gr per liter, vergelijkbaar met frisdranken als cola.[1]
  • Cafeïne (vaak ook in de vorm van guaraná). De meeste energiedranken bevatten 320 mg cafeïne per liter, conform de maximum toegelaten hoeveelheid cafeïne in gearomatiseerde drankjes zonder alcohol.[1] Bullit en enkele huismerken van winkelketens bevatten iets minder, 300 mg per liter. Een blikje van 250ml bevat dan met 80mg ongeveer evenveel cafeïne als een kop koffie.
    De aanbevolen doses voor cafeïne hangen af van de leeftijd en de gezondheidstoestand van de persoon. Voor een volwassene wordt een maximum van 400 mg per dag aangeraden. Voor een kind bedraagt de toelaatbare dagelijkse dosis 2,5 mg per kilogram lichaamsgewicht: d.i. 45 mg per dag op de leeftijd van 5-6 jaar, 60 mg per dag rond de leeftijd van 7-9 jaar en 85 mg per dag voor kinderen van 10-12 jaar. [1]
  • Taurine of glucuronolacton. Volgens de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid is de blootstelling aan taurine en glucuronolacton via regelmatige consumptie van energiedrankjes geen reden voor bezorgdheid, uitgaande van een gemiddelde consumptie van 125 ml (half blikje) per persoon per dag en een hoge dagelijkse consumptie van 350 ml (1,4 blikje). De waargenomen negatieve gezondheidseffecten zijn vooral toe te schrijven aan de consumptie van grote hoeveelheden cafeïne[2]
  • Vitaminen (vaak de B-groep, waaronder ook inositol)
  • Mineralen
  • Kunstmatige smaakstoffen
  • Kleurstoffen
  • Ginseng, verbetert de concentratie en beweging.

Vaak worden aan energiedrankjes stoffen toegevoegd die het effect van cafeïne versterken. Guaraná bevat eveneens 40 tot 90 mg cafeïne en aan cafeïne verwante stoffen per gram droge stof en heeft hetzelfde stimulerende effect. Ook taurine zou de effecten van cafeïne op het zenuwstelsel kunnen versterken. Diet- of lightvarianten bevatten de zoetstoffen acesulfaam-K, aspartaam en/of sucralose.

Soorten[bewerken]

Energiedranken werden in het begin vooral in 25cl blikjes verkocht. Sinds 2008 zijn er verpakkingen van 33cl en 355ml in een langwerpig blikje. Ook kwamen er blikjes met 473ml, 500ml, 553ml en 568ml. De 568ml variant bevat 30mg cafeïne per 100ml en geen 32mg, omdat anders de wettelijke hoeveelheid cafeïne die in een drankje mag voorkomen wordt overschreden. Sommige merken verkopen varianten met andere smaken, of een light-versie. Ook bracht Red Bull een petfles van 33 cl op de markt. Nu worden vooral 250ml varianten verkocht. Ook zijn er kleine plastic buisjes op de markt, de zogenaamde 'energyshots'. Deze buisjes bevatten een iets hogere hoeveelheid taurine en cafeïne dan een 25 cl blikje energiedrank, maar niet de grote hoeveelheid vocht en veel minder suiker. In Duitsland wil men deze buisjes verbieden, omdat men in zeer korte tijd enorme hoeveelheden taurine en cafeïne kan binnenkrijgen aangezien de verhouding van het gehalte van deze stoffen veel hoger is dan in een regulier blikje.[3] Red Bull begon met deze buisjes, waarna Kruidvat volgde met een goedkopere variant. Dat bedrijf heeft in 2012 de buisjes weer uit de handel genomen. Coca Cola kwam, voornamelijk buiten Europa, in 2009 met Burn energyshot maar nam het in 2011 weer gefaseerd uit de handel. Energy shots zijn sinds 2016 weer verkrijgbaar bij voornamelijk drogisten die gespecialiseerd zijn in voedingssupplementen voor sporters of online winkels, bijvoorbeeld voor bodybuilding- of cardiotraining, vaak alleen in trays van 12 stuks te koop.

Fabrikanten maakten gebruik van de populariteit van de energiedrankjes, waardoor er ook transparante plastic flesjes energiedrank met cafeïne uit guaraná, bijvoorbeeld met een gehalte van 24 mg cafeïne per 100 ml, op de markt kwamen, die door de aanwezige vruchtensap, het iets lagere gehalte aan suiker dan de standaard blikjes energiedrank, de afwezigheid van taurine en door de gekozen merknaam, leken op 'gezonde' drankjes in tegenstelling tot de al langer bestaande blikjes. De drankjes zijn langzaam uit de handel genomen en konden niet concurreren met de populaire blikjes. In snoepvorm verscheen ook een variant, zakken ronde snoepballetjes met (een lage hoeveelheid) cafeïne, taurine en enkele b-vitamines van een bekend snoepmerk zijn sinds begin 2014 te koop in Nederland en België.

Effect van energiedrank[bewerken]

Energiedranken worden als gezond en oppeppend in de markt gezet. In de supermarkten staan ze tussen de ijsthee en vruchtendranken.

Men kan in het algemeen stellen dat het effect komt van de toegevoegde cafeïne, ook de hoeveelheid suiker die in de drankjes zit kan de prestaties (kortdurend) verhogen. Ook andere stoffen, zoals taurine, leiden volgens de fabrikanten tot prestatieverhoging. Deze bewering is echter omstreden.

Een effect op het concentratievermogen of cognitieve prestaties kon niet aangetoond worden in een wetenschappelijke studie.[4] Ook op de sportprestaties kon de invloed niet worden aangetoond,[5][6][7] hoewel een onderzoek uit 2001 wél een effect vond.[8] Wel kon aangetoond worden dat bestuurders op lange autoritten langer wakker konden blijven.[9] Dit effect is waarschijnlijk volledig toe te schrijven aan het effect van de cafeïne.[10] Voor wat betreft invloed op de reactiesnelheid lijkt taurine geen meerwaarde te hebben. In onderzoek lijkt taurine het effect van cafeïne zelfs te verminderen.[11]

Negatieve effecten, vooral bij hoge doses, zijn gejaagdheid (stress en/of een angstig en paniekerig gevoel), verhoging van- en schommeling van de bloedglucosespiegel, kortstondige osmotische diarree, hoofdpijn, hartkloppingen en misselijkheid.[12] Bij regelmatig of dagelijks gebruik draagt het ook bij aan het ontstaan van overgewicht en tandbederf. Indien cafeïne en andere bestanddelen zoals taurine nog in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig zijn, kan dit leiden tot slapeloosheid, wat overdag weer kan leiden tot slaperigheid. Bij langdurig gebruik kan hier een vicieuze cirkel ontstaan. Men drinkt de drankjes om slaperigheid en vermoeidheid tegen te gaan, maar kan niet slapen doordat men bijvoorbeeld in de avonduren ook nog energiedrank nuttigt.

Risico's[bewerken]

Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

De Deense overheid pleit voor een waarschuwing op de verpakking van energiedranken dat volwassenen niet meer dan 50 centiliter per dag moeten consumeren. Voor jongeren onder de 18 is dat niet meer dan 25 centiliter per dag. Ook moet er op komen te staan dat het product niet gebruikt mag worden door kinderen onder de tien jaar evenals door zwangere vrouwen.[13]

Onlangs pleitte de Belgische consumentenorganisatie OIVO al voor een verbod op de verkoop aan jongeren.[1] Het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung liet in 2010 weten voor een verbod op energyshots te zijn (welke naar verhouding meer cafeïne of taurine dan energydrinks bevatten).[14]

Het Franse voedselveiligheidagentschap AFSSA heeft tussen 2001 en 2006 zelfs tot viermaal toe negatieve adviezen uitgevaardigd over energiedranken, alvorens het in juli 2008 uiteindelijk moest zwichten voor de grote Europese druk.[1]

In 2012 werden er in Nederland Kamervragen gesteld aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport met als doel de energiedranken uit de schappen van de supermarkten te halen teneinde de jeugd te beschermen tegen de nadelige effecten van (overmatige) consumptie.[15]

Een 'overdosis' energiedrank kan, vooral bij kinderen en volwassen mensen met diabetes en/of een afwijking aan hart en bloedvaten, leiden tot een beroerte of een hartaanval. In het ergste geval leidt het consumeren van energiedranken tot de dood, vooral als iemand door een aandoening of ziekte gevoeliger is voor de nadelige effecten van de energiedranken en met name door de enorme hoeveelheden cafeïne in de drankjes.[16][17]

Combinatie met alcohol, drugs of medicijnen[bewerken]

Het mixen van energiedrank met alcohol kan iemand het gevoel geven minder gedronken te hebben dan het geval is,[18] waardoor men meer gaat drinken dan de bedoeling is aangezien cafeïne een oppeppende werking en alcohol een dempende werking op het zenuwstelsel heeft. Maar cafeïne vermindert de werking van alcohol niet en alcohol vermindert de werking van cafeïne niet. De combinatie in hoge doseringen is wel af te raden omdat het lijkt alsof men minder alcohol geconsumeerd heeft dan het geval is. Daardoor kan men meer alcohol gaan consumeren omdat het gewenste effect nog niet bereikt is of lijkt. Beide stoffen drijven ook vocht af en putten het lichaam uit met een vitamine B-tekort als gevolg en een mogelijk verhoogd katergevoel. In discotheken is de combinatie van Wodka met Red Bull sterk verbreid. Het tussendoor nuttigen van water, liefst koud, en een verhoogd gebruik van thiamine (vitamine b1) kunnen mogelijke katerverschijnselen weer verminderen, maar zeker niet wegnemen.

Deze vormen van misbruik kunnen het lichaam uitputten met enorme vermoeidheid of zelfs depressie en schimmelinfecties als gevolg. Ook verhogen energiedrankjes de bloedsuikerspiegel, wat nadelig kan zijn voor diabetici (type 1 en 2) of mensen met een erfelijke aanleg voor diabetes mellitus type-2. Diabetes mellitus type-2 is een multifactoriële aandoening (levensstijl, voeding en erfelijkheid kunnen een rol spelen bij het ontstaan ervan).[19]

Uitdroging[bewerken]

Er wordt gezegd dat de combinatie van energiedrank met alcohol gevaarlijk is omdat de cafeïne en de alcohol samen zorgen voor sterke uitdrogingsverschijnselen. In theorie is het inderdaad mogelijk uitgedroogd te raken van te grote hoeveelheden alcohol en cafeïne in combinatie, in de praktijk is vooral de kater het probleem.

Uitdroging en sport[bewerken]

Voor, tijdens, of na het sporten wordt energiedrank ook afgeraden, aangezien het een uitdrogend effect heeft en men tijdens en rondom het sporten juist meer vocht nodig heeft.[20][21]. Energiedrankjes zijn geen sportdrankjes.

Hart- en bloedvaten[bewerken]

Over energiedrank wordt vaak gezegd dat het een aanslag is op de gezondheid (hart en bloedvaten). Uit Australisch onderzoek bleek dat al na één suikervrij blikje van 250 ml Red Bull de "kleverigheid" van de bloedplaatjes toenam, waardoor het risico van stolselvorming toeneemt.[22]. In een publicatie over energiedrankjes van het Duitse Rijksinstituut voor Risicobepaling worden hartritmestoornissen, toevallen, nierfalen en overlijden genoemd na het drinken van energiedrankjes. Hoewel een oorzakelijk verband met het drinken van energiedrankjes onduidelijk is, raadt dit instituut mensen met hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten voorzichtigheid aan bij het drinken van energiedrankjes totdat er grotere studies naar dit mogelijke verband zijn uitgevoerd.[23] Door het National Poisons Information Centre in Ierland zijn in de jaren 1999-2005 zeventien gevallen geregistreerd van verwardheid, tachycardie (versnelde pols) en insulten na het drinken van energiedrankjes, waaronder twee met dodelijke afloop[23].

Verder kunnen energiedrankjes bij daarvoor gevoelige personen leiden tot een fatale hartritmestoornis.[24]

Daarentegen zitten er ook veel b-vitamines en taurine in energiedranken die een positief effect op de gezondheid kunnen hebben en mogelijk een prestatieverhogend effect hebben, dat echter te verwaarlozen is vergeleken met de werking van de cafeïne. Het is niet zo dat de toegevoegde vitamines het nadelige effect van de cafeïne en de suiker compenseren. Opvallend is dat thiamine (vitamine b1) in de drankjes ontbreekt. Thiamine is essentieel bij het metabolisme van koolhydraten, dus de verwerking van de in energiedrank aanwezige suikers door het lichaam. Veelvuldig gebruik van energiedranken, koffie en of alcohol kan zorgen voor uitdroging en voor een tekort aan thiamine.

Tanderosie[bewerken]

Tanderosie kan leiden tot cariës.

Ook zijn de drankjes vanwege het suikergehalte, maar vooral ook vanwege de zuurgraad, een aanslag op het gebit. De grote hoeveelheid voedingszuren veroorzaakt tanderosie (het afslijten van de glazuurlaag van de tanden).

Verslaving[bewerken]

Verslaving komt voor, vergelijkbaar met verslaving aan koffie. Zelfs kinderen zijn soms verslaafd aan deze energiedrankjes, waarvan de B-merken relatief goedkoop zijn.[18]

Bij verslaving zijn de ontwenningsverschijnselen vaak na 5-10 dagen voorbij. Ze bestaan vooral uit hoofdpijn, concentratiestoornissen, lichte depressie, het gemis van het middel, vermoeidheid en persoonsgebonden symptomen. De genoemde symptomen hoeven niet altijd op te treden. Bij extreem hoog gebruik is het verstandig de blikjes af te bouwen, door elke dag een blikje minder te nemen. Verslaving aan energiedrank is overigens niet helemaal hetzelfde als verslaving aan cafeïne (in de vorm van koffie). Bij energiedrank speelt suiker, taurine en glucuronolacton waarschijnlijk ook een rol. Indien er sprake is van verslaving en men afbouwt of acuut stopt, is het slagen hiervan ook afhankelijk van of men bijvoorbeeld koffie of andere cafeïnehoudende dranken drinkt alsmede dranken met hoge gehaltes aan geraffineerde suiker, zoals frisdranken. Over het algemeen kan gesteld worden dat als er echt sprake is van verslaving, het ook noodzakelijk is andere dranken met (een deel van) dezelfde stoffen ook niet (meer) te gebruiken.

Zwangerschap[bewerken]

De Belgische consumentenorganisatie OIVO wijst op de gevaren van energiedrank voor zwangeren en raadt zwangere vrouwen daarom het gebruik van energiedrank af.[1]

Oorsprong[bewerken]

Het idee voor energiedranken komt uit Japan. Hier kregen piloten na de Tweede Wereldoorlog het idee taurine te gebruiken om hun vermoeidheid te verdrijven na een lange vlucht. Als gevolg hiervan kwam een drankje met de naam Lipovitan-D in de mode. Dit sloeg over naar Thailand van waaruit de "uitvinder" van Red Bull het idee mee naar Europa nam. Door een gelikte marketingstrategie werd het populair bij de alternatieve jeugd en in de clubscene (bijvoorbeeld techno, mountain biking en snowboarding).

Marketing[bewerken]

Het Red Bull Racing F1-team.

Fabrikanten van energiedranken benadrukken het oppeppende effect dat de dranken hebben. Alertheid en scherpte maar ook een gevoel van euforie worden toegeschreven aan de ingrediënten. Populaire artiesten, TV-persoonlijkheden en spectaculaire sporten worden gesponsord door met name Red Bull en Monster Energy. Taurine en ginseng zouden volgens marketinguitingen een positief effect hebben op de gezondheid. Energiedranken worden in de supermarkten in Nederland en België naast ijsthee en vruchtendranken of zelfs water in de schappen geplaatst.