Etnologische tentoonstelling

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Een etnologische tentoonstelling (ook volkerenshow, ethnozoölogische tentoonstelling, (en) human zoo) is een etnologische expositie waarbij mensen uit een andere cultuur in levende lijve achter een omheining worden tentoongesteld.

Tot 1870[bewerken]

Tijdens de Renaissance ontwikkelde de Medici een grote menagerie in het Vaticaan. In de 16e eeuw had kardinaal Hippolytus Medici een verzameling van mensen van verschillende rassen en exotische dieren. Hij is beschreven als het hebben van een groep van de zogenaamde 'savages', die meer dan twintig talen spraken; er waren ook Moren, Tataren, Indianen, Turken, en Afrikanen.[1]

Op het westelijk halfrond is een van de vroegste bekende dierentuinen die van de Moctezuma in Mexico. Het bestond niet alleen uit een uitgebreide collectie van dieren, maar ook mensen werden tentoongesteld, bijvoorbeeld: 'dwergen', 'albino's' en 'gebochelden'.[2]

Een van de eerste moderne openbare menselijke tentoonstellingen was PT Barnums tentoonstelling van Joice Heth op 25 februari 1835[3] en vervolgens de Siamese tweeling Chang en Eng Bunker. Deze tentoonstellingen waren gebruikelijk in excentrieke shows. Columbus bracht de inheemse Amerikanen van zijn reizen in de Nieuwe Wereld naar het Spaanse hof in 1493.[4] Een ander bekend voorbeeld is dat van Saartjie Baartman van de Namaqua, vaak aangeduid als Hottentot Venus, die werd getoond werd in Londen en Frankrijk tot aan haar dood in 1815. Tijdens de jaren 1850, werden Maximo en Bartola, twee microcefalie kinderen uit El Salvador, tentoongesteld in de Verenigde Staten en Europa onder de namen Aztec Kinderen en Aztec lilliputters.[5]

1870 tot de jaren 1930[bewerken]

Tentoonstelling van Turkse-Mongools volk in het Park Jardin Zoologique in Parijs
Tentoonstelling van Somaliërs in het Park Jardin Zoologique in Parijs

De menselijke dierentuinen waren gemeengoed in de jaren 1870, in het midden van het nieuwe imperialisme. De tentoonstellingen van exotische populaties werden populair in diverse landen. Menselijke dierentuinen trof men aan in Parijs, Hamburg, Antwerpen, Barcelona, Londen, Milaan, New York, en in het reizende circus Hagenbeck. Carl Hagenbeck, een handelaar in wilde dieren en de toekomstige ondernemer van vele Europese dierentuinen, besloot in 1874 om te exposeren met Samoa en Sami mensen als "puur natuur"-populaties. In 1876 stuurde hij een medewerker naar de Egyptische Soedan om een aantal wilde dieren en Nubiërs te halen. De Nubische tentoonstelling was zeer succesvol in Europa en toerde in Parijs, Londen en Berlijn. In 1880 zond hij ook een agent naar Labrador om een aantal Esquimaux (Eskimo/Inuit) uit de Moravische missie van Hebron; deze mensen werden vervolgens tentoongesteld in zijn Tierpark Hagenbeck.

Geoffroy de Saint-Hilaire, directeur van le Jardin d'acclimatation, besloot in 1877 tot twee volkenkundige spektakels: Nubiërs en Inuit werden samen gepresenteerd. In dat jaar, verdubbelde het publiek van le Jardin d'Acclimatation tot een miljoen. Tussen 1877 en 1912 werden ongeveer dertig etnologische exposities gehouden op le Jardin Zoologique d'Acclimatation.

Zowel in 1878 als in 1889 presenteerde de Parijse Wereldtentoonstelling een negerdorp (village Nègre). De tentoonstelling van 1889 werd bezocht door 28 miljoen mensen. De 400 inheemse bevolkingen werden gepresenteerd als de belangrijkste attractie. De show van 1900 toonde de beroemde diorama "leven in Madagascar", terwijl de Koloniale Tentoonstelling van Marseille (1906 en 1922) en Parijs (1907 en 1931) ook mensen toonden in kooien, vaak naakt of halfnaakt. De tentoonstelling van 1931 in Parijs was zo succesvol, dat het 34 miljoen bezoekers trok in zes maanden tijd, terwijl de contra-tentoonstelling met de titel De waarheid over de koloniën, georganiseerd door de communistische partij om aandacht te vragen voor dwangarbeid in de koloniën, heel weinig bezoekers trok: Nomadische Senegalese dorpen werden daar ook gepresenteerd.

In 1883, werd de inheemse bevolking van Suriname getoond tijdens de Internationale Koloniale en Uitvoerhandel Tentoonstelling in Amsterdam.

De Internationale, Koloniale en Uitvoerhandel Tentoonstelling Amsterdam 1883. Rechts op de achtergrond de rotonde voor de 'Surinaamsche Inboorlingen'. (Museumplein)

Hagenbeck organiseerde in de late jaren 1800, tentoonstellingen van inheemse bevolkingsgroepen uit verschillende delen van de wereld. Zo ook een openbare vertoning in 1886 van Sinhalese autochtonen uit Sri Lanka. In 1893/1894, ook van Sami/Lappen in Hamburg-St. Pauli.

In 1896, werd door de Cincinnati Zoo 100 Sioux-indianen uitgenodigd om een dorp ter plaatse te vestigen, dit om het bezoekersaantal te verhogen. Zij hebben drie maanden op deze locatie gewoond.[6] Op de Saint Louis Wereldtentoonstelling, in samenwerking met de Olympische Zomerspelen 1904, werden Apaches en Igorots (uit de Filipijnen) getoond. De Verenigde Staten hadden net nieuw gebied verworven, als gevolg van de Spaans-Amerikaanse Oorlog, gebieden zoals Guam, de Filipijnen en Puerto Rico, onder de noemer dat zij een deel van de oorspronkelijke nationale bewoners waren, zodat hen geen blaam trof.[7] Volgens ds Sequoyah Ade:

De Verenigde Staten lieten Filipijnen als publiekstrekker zien tijdens de Saint Louis World's Fair in 1904 in Saint Louis (Missouri). Het werd aangekondigd "als een optocht van evolutionaire vooruitgang, konden bezoekers de primaten aanschouwen, dat het tegenwicht was voor de geciviliseerde rechtvaardigen, zoals werd beschreven in Kiplings gedicht The white man's burden."

Pygmeeën uit Nieuw-Guinea en Afrika, die later ook getoond werden in de sectie "primaten" van de Bronx Zoo, werden naast de Amerikaanse indianen geparadeerd zoals Apache-strijder Geronimo, die zijn handtekening verkocht. De Filipijnen werden tentoongesteld met op ware schaal gebouwde replica's van inheemse woonruimten, opgericht om de leefomstandigheden van het Filipijnse volk vertonen. Het doel was om zowel de "beschavende" invloed van de Amerikaanse heerschappij en het economisch potentieel van de natuurlijke hulpbronnen van de eilandketens, verworven tijdens de Filipijns-Amerikaanse oorlog. "Het was naar verluidt, de grootste specifieke Aboriginal tentoonstelling getoond in zo'n expositie." Zoals een bezoeker aangaf, de menselijke dierentuin tentoonstelling toont "de ras-verhaal van vreemde volkeren die tijd markeren terwijl de wereld vooruitgaat en worden van de barbaren, door de Amerikaanse methoden, beschaafde arbeiders gemaakt."[8]

Ota Benga in Bronx Zoo in 1906. Er bestaan slechts vijf promotiefoto's van zijn verblijf, geen ervan in het "apenhuis"; camera's waren daar verboden.[9]

In 1906, liet Madison Grant -bekendheid, eugeneticus, amateur antropoloog en hoofd van de New York Zoological Society, de Congolese pygmee Ota Benga showen in de Bronx Zoo in New York, samen met apen en andere dieren. In opdracht van Grant, plaatste de dierentuindirecteur William Hornaday Benga in een kooi met de chimpansees, daarna met een orang-oetan genaamd Dohong, en een papegaai. Benga werd gelabeld als The Missing Link, wat erop wijst dat in evolutionaire termen Afrikanen als Benga dichter bij apen stonden dan de Europeanen. Dit leverde protesten op van geestelijken van de stad, maar naar verluidt stroomde het publiek binnen om het te aanschouwen.[10][11]

Benga schoot met een pijl-en-boog op doelen, weefde touw, en worstelde met een orang-oetan. Hoewel volgens The New York Times, "slechts weinigen hoorbaar protesteren tegen de aanblik van een mens in een kooi met apen als metgezellen", brak controverse uit toen de zwarte geestelijken in de stad grote aanstoot namen. "Ons ras wordt zelfs zonder het vertonen van deze vergelijking al voldoende gedeprimeerd,", zei de dominee James H. Gordon, inspecteur van de Howard Colored Orphan Asylum in Brooklyn. "We denken dat we het waard zijn overwogen te worden als mens, met zielen."[12] New York burgemeester George B. McClellan, Jr. weigerde een ontmoeting met de geestelijken, en voelde zich gesteund door de lof die hij ontving van directeur Hornaday, die tot hem schreef: "In de geschiedenis van het Zoölogisch Park, zal dit incident een meest vermakelijke passage te vormen"[12] Terwijl de controverse voortzette, bleef Hornaday benadrukken dat zijn enige bedoeling was om een etnologische tentoonstelling op te zetten. In een andere brief, zei hij 10 jaar later terwijl hij een racistisch traktaat publiceerde, dat het absoluut noodzakelijk is dat de samenleving niet mag lijken op wat door de zwarte geestelijken gedicteerd wordt.[13]

Op maandag 8 september 1906, slechts twee dagen na de opening, had Hornaday besloten om de tentoonstelling te sluiten, en kon Benga vrij lopen in de dierentuin, vaak gevolgd door een joelende en schreeuwende menigte.[13]

In 1925 vond een vertoning bij de Belle Vue Zoo in Manchester, Engeland plaats, het was getiteld "Kannibalen" en werd gekenmerkt door zwarte Afrikanen af te schilderen als wilden.[14]

In de jaren 1930, verscheen er een nieuw soort menselijke dierentuin in Amerika, naakt shows werden onder de educatieve noemer geplaatst. Deze omvatten de Zoro Garden Nudist Colony in het Pacific International Exposition in San Diego, Californië (1935-6) en de Sally Rand Naakt Ranch aan de Golden Gate International Exposition in San Francisco (1939). De oorspronkelijken (vermoedelijk een echte nudisten kolonie, maar later werden artiesten ingezet in plaats van de werkelijke nudisten) waren naakt. De laatsten werden gekenmerkte door vrouwen in westerse kleding. De Golden Gate beurs werd ook gekenmerkt door een "Greenwich Village" show, die in een officiële gids werd beschreven als "koloniemodel van kunstenaars en revue theater."[15]

1940 tot heden[bewerken]

Kongolandsbyen 2014

Een Congolees dorp werd getoond bij de Brusselse wereldtentoonstelling van 1958.[16] In april 1994, werd een voorbeeld van een Ivoriaans dorp gepresenteerd als onderdeel van een Afrikaanse safari in Port-Saint-Père, in de buurt van Nantes, Frankrijk, later Planète sauvage genoemd.[17] Een Afrikaans dorp werd tentoongesteld als een ambachtelijk en cultureel festival in de dierentuin van de Duitse stad Augsburg in juli 2005, het was onderwerp van veel kritiek.[18]

In augustus 2005 werden in London Zoo, gedurende vier dagen, vier menselijke vrijwilligers getoond, in vijgenbladeren (en badpakken).[19]

In 2007 had Adelaide Zoo voor hun Human Zoo tentoonstelling, een groep mensen die, als onderdeel van een studie experiment, werden gehuisvest in het voormalige apenhuis gedurende de dag (maar 's nachts naar huis).[20] De bewoners namen deel aan diverse oefeningen, tot groot vermaak van de toeschouwers, die werd gevraagd om geld te doneren voor de inrichting van een nieuwe huisvesting voor de apen. In 2007 werden pygmee performers op het Festival van Pan-African Music gehuisvest (hoewel niet tentoongesteld) in een dierentuin in Brazzaville, Congo.[21] Op 21 februari 2016 werd door Jerry Fredrickson in Duluth News Tribune in Duluth, Minnesota gesuggereerd dat het toevoegen van een Native American kampement aan de Lake Superior Zoo, busladingen toeristen zal brengen.[22]

Kritiek[bewerken]

De tentoonstellingen benadrukten vaak de culturele verschillen tussen de Europeanen van de westerse beschaving en niet-Europese volkeren of andere Europeanen met een levensstijl die als primitief werd beschouwd. Sommigen plaatsten inheemse Afrikanen ergens in de evolutie tussen de mensapen en de 'witte mens'. Etnologische exposities worden in de 21e eeuw bekritiseerd als vernederend en racistisch.[23]

Zie ook[bewerken]

Noten[bewerken]

  1. Mullan, Bob and Marvin Garry, Zoo culture: The book about watching people watch animals, University of Illinois Press, Urbana, Illinois, Second edition, 1998, p.98. ISBN 0-252-06762-2
  2. Mullan, Bob and Marvin Garry, Zoo culture: The book about watching people watch animals, University of Illinois Press, Urbana, Illinois, Second edition, 1998, p.32. ISBN 0-252-06762-2
  3. http://hoaxes.org/archive/permalink/joice_heth
  4. On A Neglected Aspect Of Western Racis, Kurt Jonassohn, december 2000, Montreal Institute for Genocide and Human Rights Studies
  5. Roberto Aguirre , Informele Empire: Mexico en Midden-Amerika In de Victoriaanse cultuur, Univ. of Minnesota Press, 2004, ch. 4
  6. Cincinnati Zoo and Botanical Garden, Ohio Historical Society.
  7. Jim Zwick (March 4, 1996). "Remembering St. Louis, 1904: A World on Display and Bontoc Eulogy". Syracuse University. Retrieved 2007-05-25.
  8. "The Passions of Suzie Wong Revisited, by Rev. Sequoyah Ade". Aboriginal Intelligence. January 4, 2004.
  9. Bradford and Blume (1992), ingevoede foto.
  10. "Man and Monkey Show Disapproved by Clergy", The New York Times, September 10, 1906.
  11. Bradford, Phillips Verner and Blume, Harvey. Ota Benga: The Pygmy in the Zoo. St. Martins Press, 1992.
  12. a b Keller, Mitch (2006-08-06). "The Scandal at the Zoo". New York Times. Retrieved 2008-07-07.
  13. a b Keller, Mitch (2006-08-06). 'Het schandaal in de dierentuin'. New York Times. Ontvangen 2008-07-07.
  14. Paul A. Rees, An Introduction to Zoo Biology and Management, Wiley-Blackwell, John Wiley & Sons Ltd., Chichester (West Sussex), 2011, p.44. ISBN 978-1-4051-9349-8
  15. "Sally Rand and The Music Box", Virtual Museum of San Francisco
  16. (French) Cobelco. Belgium human zoo; "Peut-on exposer des Pygmées? [link broken]". Le Soir. July 27, 2002. Archived from the original on February 8, 2005.
  17. Barlet, Olivier and Blanchard, Pascal, "Le retour des zoos humains", abridged in "Les zoos humains sont-ils de retour?", Le Monde, June 28, 2005. (French)
  18. (English) (French) "Vers un nouveau zoo humain en Allemagne? (original text in English below the French translation)". Indymedia. December 6, 2005.; "England Hacks Away at the Shaken EU". Der Spiegel. June 6, 2005.; "A Different View of the Human Zoo". Der Spiegel. June 13, 2005.; "Zoo sparks row over 'tribesmen' props for animals, by Allan Hall". The Scotsman. June 8, 2005.; Critical analysis of the Augsburg human zoo ("Organizers and visitors were not racist but they participated in and reflected a process that has been called racialization: the daily and often taken-for-granted means by which humans are separated into supposedly biologically based and unequal categories", etc.)
  19. London Zoo official website;"Humans strip bare for zoo exhibit". BBC News. August 25, 2005. Retrieved January 5, 2010.;"Humans On Display At London's Zoo". CBS News. August 26, 2005.;"The human zoo? by Debra Saunders (a bit more critical)". Townhall. September 1, 2005.
  20. tvnz. January 12, 2007.
  21. BBC News (2007-07-13). "Pygmy artists housed in Congo zoo". Retrieved 2008-08-22.
  22. http://www.duluthnewstribune.com/opinion/readers-views/3953168-readers-view-add-authentic-indian-encampment-zoo
  23. Human zoos : science and spectacle in the age of colonial empires. Liverpool University Press, Liverpool (2008). ISBN 9781846311239.

Overnameverantwoording[bewerken]

  • Dit artikel is aangemaakt door (gedeeltelijke) vertaling van het Engelstalige Wikipedia-artikel Human zoo.