Europese migrantencrisis
 |
In dit artikel wordt een actuele gebeurtenis beschreven. De informatie op deze pagina kan daardoor snel veranderen of inmiddels verouderd zijn. |
Met de Europese migrantencrisis, ook wel Europese vluchtelingencrisis of Europese migratiecrisis genoemd, wordt primair gedoeld op de grote stromen migranten die sinds 2013 massaal de Middellandse Zee oversteken richting de Europese Unie. Ze zijn afkomstig uit gebieden in Zuidwest-Azië en Noord-Afrika waar het vooral door burgeroorlogen onrustig is.
De term "crisis" kwam hiervoor algemeen in gebruik in april 2015, toen er onder de bootvluchtelingen in amper een week tijd een recordaantal doden viel.
Inhoud
Achtergronden[bewerken]
In de periode 2007-2011 begonnen steeds meer migranten uit door burgeroorlogen en opstanden geteisterde delen van de wereld hun weg te zoeken naar Europa. Ze komen voornamelijk uit het Midden-Oosten, Noord- en Midden-Afrika en Zuid-Azië. Belangrijke factoren zijn of waren de Egyptische revolutie in 2011 en de staatsgreep daarna in 2013, de opstand in Libië gevolgd door de tweede Libische burgeroorlog, de Malinese burgeroorlog en sinds 2011 de Syrische burgeroorlog. Sinds 2014 is hier bovendien de dreiging van IS bij gekomen.
Zij gingen eerst hoofdzakelijk via de zogeheten "'Oost-Mediterrane Route" (die loopt via Turkije en Griekenland). Voornoemde route gold als zeer gevaarlijk.[1] In 2011 werden er 200.000 immigranten die de Turks-Griekse grens probeerden over te steken gearresteerd. Nadat Griekenland, dat de grote toestroom niet meer aankon, in december 2012 een 10,5 km lang hek langs de grens met Turkije had gebouwd, nam het aantal vluchtelingen dat deze route nam af met 95%.[2] Sinds 2013 steken dan ook steeds meer vluchtelingen richting Europa de Middellandse Zee over.
Veel van de vluchtelingen uit Afrika gaan aan boord van gammele boten van mensensmokkelaars richting Europa.[3] Dat loopt vaak slecht af.[4][5] De opvangkampen raakten steeds voller.
Het aantal vluchtelingen, van wie de meesten voor het geweld in Syrië vluchtten, nam in 2015 nog verder toe.[6] Zij komen meestal in Italië aan. Vluchtelingen afkomstig uit Afrika – met name uit Libië, waar in de nasleep van de opstand van 2011 steeds meer mensen vluchten en in 2014 een nieuwe burgeroorlog uitbrak – proberen doorgaans het Italiaanse eiland Lampedusa of de haven van Augusta (Sicilië) te bereiken.[7]
Belangrijke incidenten[bewerken]
Rampen op zee[bewerken]
In oktober 2013 verging een boot waarbij ruim 300 mensen de dood vonden. Regelmatig zinken schepen onderweg door pech of overbelasting. De marine van verschillende Europese landen redden veel vluchtelingen uit de Middellandse Zee, die worden in Italië aan land gezet. Volgens Europese regels moet iedere lidstaat zelf voor opvang zorgen, in dit geval dus Italië.
In de eerste vier maanden van 2014 kwamen 17 schepen met vluchtelingen in Italië aan, 26.310 personen werden geregistreerd, onbekend is het aantal dat illegaal de Europese Unie binnenkwam. In april 2014 ontstond er voor het eerst een piek, toen 4000 vluchtelingen in 48 uur uit zee werden gered.[8] Eind mei 2014 zaten er in de Bulgaarse opvangkampen ca. 10.000 vluchtelingen uit het door burgeroorlog geteisterde Syrië.[9] In september 2014 werd al gesproken van 750 omgekomen bootvluchtelingen in slechts een week tijd.[10] In totaal bleken in 2014 zo'n 229.000 migranten de Middellandse Zee richting Europa te zijn overgestoken, van wie er 3000 het niet overleefden.[11]
In april 2015 vergingen er in de Middellandse Zee in amper een week tijd vijf boten vol vluchtelingen die voor het merendeel afkomstig waren uit Libië, waarbij in totaal meer dan 1.000 opvarenden verdronken. De drama's speelden zich af op respectievelijk 13, 16, 19 en 20 april. Op 2 mei 2015 vond een zeer grote reddingsactie plaats, toen de Italiaanse en Franse kustwacht voor de Libische kust in totaal 3.690 bootvluchtelingen redden. Tien vluchtelingen kwamen hierbij om.[12]
Vlak voor de kust van Libië kapseisde op 5 augustus 2015 opnieuw een schip met aan boord ca. 600 vluchtelingen, van wie ongeveer twee derde door de Italiaanse en Ierse marine kon worden gered. Op 12 augustus raakten 66 migranten vermist voor de kust van Libië.[13] Op 15 augustus verloren ten zuiden van Lampedusa nog eens 40 migranten die in een ruim waren opgesloten het leven door verstikking. In totaal werden er die week bijna 2000 migranten opgepikt.[14]
Op 23 augustus werd een nieuw recordaantal vluchtelingen van 4400 op één dag uit de Middellandse Zee gered, vooral tussen Noord-Afrika en Sicilië. In totaal werden er die dag 22 reddingsoperaties verricht.[15] Frontex maakte twee dagen later bekend dat er de afgelopen week in totaal 5300 vluchtelingen waren gered voor de Libische kust.[16] Op 26 augustus werden er voor de Libische kust nog eens 400 vluchtelingen gered door een Zweeds marineschip. Daarnaast werden er in het ruim van dezelfde boot 50 lijken gevonden.[17] Later die dag verging er voor de Libische kust nog een tweede boot, met aan boord ongeveer 400 opvarenden, van wie ongeveer de helft kon worden gered. Beide schepen waren vertrokken uit de Libische plaats Zuwara en de vluchtelingen die hier aan boord waren kwamen vooral uit Afrika, Pakistan, Marokko en Bangladesh.[18]
Kanaaltunnel[bewerken]
Gaandeweg werd ook het aantal vluchtelingen die Europa waren binnengekomen en de Kanaaltunnel probeerden over te steken naar het Verenigd Koninkrijk steeds groter. In de nacht van 27 op 28 juli 2015 probeerden 2.200 migranten de oversteek te maken.[19] Onder de vele migranten die de tunnel probeerden over te steken deden zich persoonlijke ongelukken voor, waarvan enkele met dodelijke afloop.[20] Eind juli 2015 werd de politiebewaking bij de Kanaaltunnel aangescherpt naar aanleiding van de massaal geworden toestroom.[21] Enkele weken later openden Frankrijk en Groot-Brittannië gezamenlijk een controlepunt bij Calais, dat de grootschalige georganiseerde mensensmokkel moest opsporen.[22]
In de avond van 2 oktober 2015 werd de Kanaaltunnel bij Calais door ca. 200 migranten opnieuw bestormd . Het treinverkeer tussen Frankrijk en Groot-Brittannië werd enige tijd stilgelegd. De migranten werden door de Franse politie afgevoerd.[23]
Griekenland[bewerken]
Tussen 8 en 14 augustus 2015 arriveerden er in Griekenland 21.000 nieuwe migranten.[24] Op 21 augustus werden bij de Grieks-Macedonische grens duizenden vluchtelingen door de Macedonische politie een tijdlang tegengehouden met traangas en stungranaten, waarbij meerdere gewonden vielen.[25] Op het eiland Lesbos bevonden zich begin september naar schatting 14.000 vluchtelingen.[26]
Oostenrijk[bewerken]
Op 27 augustus werd langs een Oostenrijkse snelweg (bij Parndorf) een vrachtwagen uit Hongarije aangetroffen met daarin 71 dode vluchtelingen, die vooral uit Syrië en Afghanistan bleken te komen. Naar aanleiding van dit incident werden er in Hongarije arrestaties verricht op verdenking van mensensmokkel.[27]
Schokkende foto[bewerken]
Begin september werd aan de Turkse kust een foto van het aangespoelde lichaam van de verdronken 3-jarige peuter Alan Kurdi gepubliceerd door de wereldpers. Hij was samen met zijn ouders en broer gevlucht uit Syrië. Dit bracht een golf van sympathie en medeleven voor de vluchtelingen teweeg. De peuter werd onder grote belangstelling begraven in Kobani, Syrië, door zijn vader, de enige overlevende van het betreffende gezin.[28]
Doortocht via Hongarije[bewerken]
Het station Keleti van Boedapest werd op 1 en 2 september afgesloten voor asielzoekers. Op het station verzamelden zich duizenden vluchtelingen.[29] Een dag later werd een trein vol vluchtelingen die vanuit Boedapest vertrok richting Sopron tot staan gebracht bij Bicske.[30] De vluchtelingen moesten naar een plaatselijk opvangcentrum, maar weigerden de trein te verlaten omdat ze naar Duitsland wilden. Toen ze door het cordon van politieagenten heen probeerden te breken, kwam een man uit Pakistan om het leven.[31] De migranten bij de treinstations in Boedapest en uit het opvangcentrum besloten daarop hun reis richting West-Europa verder te voet af te leggen en liepen over het spoor en de snelweg.[32] Op vrijdagavond 5 september werd besloten dat alle vluchtelingen vanuit Hongarije verder naar Duitsland door mochten reizen. De volgende ochtend kwamen duizenden vluchtelingen aan in Oostenrijk, in Nickelsdorf waar ze door Oostenrijk werden opgevangen, nadat Hongarije bussen had ingezet.[33] Een dag later arriveerden ze in Duitsland.[34] In Oostenrijk en Duitsland werden de vluchtingen door het publiek hartelijk ontvangen.
Op 16 september kwam het bij Röszke, aan de Servisch-Hongaarse grens, tot rellen toen de Hongaarse politie traangas en een waterkanon inzette om de stroom vluchtelingen vanuit Servië tegen te houden. De vluchtelingen gooiden van hun kant met stenen en stichtten brand. Er vielen meerdere gewonden, onder wie 20 Hongaarse agenten. Inmiddels waren er plannen om het Hongaarse hek door te trekken naar Roemenië.[35] Vanaf 18 september 2015 is men in Hongarije begonnen het hek te verlengen langs de grens met Kroatië. Er werd ook een hek aangelegd langs de Hongaars-Sloveense grens, maar dat werd snel weer weggehaald. Als verklaring voerde het Hongaarse ministerie van Binnenlandse Zaken aan dat het hier "slechts om een proef" ging.[36]
Balkan[bewerken]
Nadat Hongarije half oktober ook de grens met Kroatië had gesloten, kwamen veel vluchtelingen vast te zitten in de Balkan. Ca. 10.000 van hen strandden op 19 oktober tegelijk in Servië nadat Slovenië had besloten niet meer dan 2500 vluchtelingen per dag meer toe te laten en ook Kroatië bovendien zijn grenzen had gesloten.[37] Aan het eind van de dag liet Kroatië ca. alsnog 2000 van hen door.[38]
Reddingsprogramma's en maatregelen[bewerken]
Reddingsoperaties[bewerken]
In oktober 2013 zette Italië het reddingsprogramma Operatie Mare Nostrum op touw, nadat er begin die maand vele honderden vluchtelingen uit Libië in een keer waren verdronken bij het eiland Lampedusa. Dit programma duurde een jaar en werd in november 2014 vervangen door Operatie Triton. De Internationale Organisatie voor Migratie wees er op 19 april 2015 op dat het aantal omgekomen bootvluchtelingen op de Middellandse Zee sinds het aflopen van Mare Nostrum was vernegenvoudigd.[39] Ook andere mensenrechtenorganisaties lieten zich kritisch uit over de Europese houding.
EU[bewerken]
Op 20 april 2015 was er in Luxemburg een spoedbijeenkomst van EU-leiders over het aanhoudende probleem, nadat er 200 kilometer ten zuiden van Lampedusa opnieuw zevenhonderd vluchtelingen waren verdronken toen hun boot vermoedelijk kapseisde. Eerder die week waren er al vierhonderd andere vluchtelingen verdronken.[40] De Griekse politicus Dimitris Avramopoulos presenteerde tijdens deze bijeenkomst een tienpuntenplan met daarin een overzicht van de hoogst noodzakelijke stappen. Er werd onder meer besloten dat Europol, Frontex, EASO en Eurojust nauw moesten samenwerken, dat mensensmokkel met alle middelen moest worden tegengegaan, en dat de buurlanden van Libië zoveel mogelijk steun vanuit de EU moesten krijgen.[41] De EU besloot hierna op 23 april om het budget voor reddingsoperaties op de Middellandse Zee te verdriedubbelen.[42] Verschillende mensenrechtenorganisaties zoals Amnesty International reageerden verontwaardigd en noemden deze aanpak veel te halfslachtig.[43] Daarop zette de EU enkele weken later in Rome een nieuwe reddingsoperatie op touw, genaamd EU Navfor Med. Het Europees Parlement drong er enkele dagen na de spoedbijeenkomst op aan dat ook de individuele EU-lidstaten meer zouden bijdragen, onder meer door het doorvoeren van bindende quota met betrekking tot de opvang van migranten. Het EP riep voorts op tot uitbreiding van het operatiegebied en van het mandaat van operatie Triton.[44]
In mei 2015 besloot de EU over te gaan tot militaire maatregelen teneinde de mensensmokkel in te perken.
Op 10 augustus zegde de Europese Commissie 2,4 miljard extra toe aan de landen die het zwaarst getroffen werden door de massale migrantentoestroom, zoals Griekenland en Italië.[45]
Op 5 september kwamen ministers van de EU-lidstaten opnieuw bijeen voor beraad over het vluchtelingenprobleem, waarbij onder meer de grondoorzaak en het beleid van de omringende landen in het Midden-Oosten ter sprake kwamen. Als voorwaarde voor steun werd aangevoerd dat deze landen meer moesten doen om zoveel mogelijk vluchtelingen zelf op te vangen. Besloten werd verder het nieuwe plan van de Europese Commissie af te wachten.[46] De Europese Commissie maakte bekend dat de EU-lidstaten 120.000 extra vluchtelingen moesten gaan herverdelen[47] Daarop begon men overal in Europa maatregelen te treffen.
Op 22 september bereikte de EU een akkoord over de door Merkel en Hollande voorgestelde herverdeling van 120.000 vluchtelingen die op dat moment in Italië, Griekenland en Hongarije verbleven over alle lidstaten. De meeste EU-leden stemden voor. Alleen Tsjechië, Hongarije, Roemenië en Slowakije stemden tegen, terwijl Finland zich onthield van stemmen.[48]
Halverwege oktober onderhandelden de EU-leiders en Turkije tot een akkoord: in ruil voor enkele miljarden euro's van de EU zou Turkije er meer aan doen om de stroom vluchtelingen richting Europa in te dammen. Aanvankelijk werd op 15 oktober bericht dat er al een akkoord zou zijn, maar dit werd de volgende dag door de AK-partij weersproken.[49][50]
Griekenland[bewerken]
In juni pikte de Griekse kustwacht in slechts drie dagen tijd meer dan 4000 vluchtelingen op.[51]In juli onderschepte Griekenland op de Egeïsche Zee bijna 55.000 vluchtelingen, voor het merendeel afkomstig uit Syrië. Ook werden er 47 mensensmokkelaars opgepakt.[52]
Op 12 augustus stuurde Griekenland een passagiersschip naar het eiland Kos, dat moest dienen als voorlopige opvanglocatie voor enkele duizenden vluchtelingen. Op het eiland bevonden zich ca. 7000 vluchtelingen. Op 20 augustus kondigde de regering van Macedonië vanwege de toestroom van vluchtelingen vanuit Griekenland de noodtoestand af.[53] Ca. 1500 vluchtelingen werden bij de Grieks-Macedonische grens dagenlang opgehouden door de Macedonische politie, maar zij konden uiteindelijk toch oversteken.[54]
Duitsland[bewerken]
Duitsland kreeg in juli 2015 een recordaantal asielaanvragen van 80.000 te verwerken. Voor het hele jaar 2015 werd een prognose van 750.000 migranten gemaakt.[55] In september waren er naar schatting meer dan 400.000 vluchtelingen in Duitsland.
Op 24 augustus 2015 kwamen de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president François Hollande in Berlijn samen om te overleggen over een gezamenlijk migratiebeleid op EU-niveau. Ze waren het eens over de noodzaak van gemeenschappelijke registratiecentra in de Europese landen waar de vluchtelingen als eerste aankomen (m.n. Italië en Griekenland).[56]
Denemarken[bewerken]
Op 9 september werd het treinverkeer tussen Duitsland en Denemarken voor onbepaalde tijd stilgelegd, evenals de veerverbinding tussen de plaatsen Fehmarn en Rødby, nadat een groep vluchtelingen die in Denemarken was aangekomen weigerde zich aldaar te registreren.[57] De volgende dag kwam het treinverkeer echter al weer op gang. De migranten kregen van de Deense politie alsnog toestemming om door te reizen naar Zweden.[58][59]
Hongarije[bewerken]
In juni 2015 besloot Hongarije – ondanks de Dublin-conventie – om de deuren te sluiten voor migranten die vanuit andere EU-lidstaten waren teruggestuurd.
In juli werd begonnen met de bouw van een 4 meter hoge en 175 kilometer lange omheining langs de Servisch-Hongaarse grens, om verdere toestroom van migranten vanuit het oosten een halt toe te roepen.[60] Deze omheining werd al snel bekend als het "Hongaarse hek". Op 18 september 2015 werd begonnen met de verlenging van dit hek langs de grens met Kroatië.[61]
Het stadsbestuur van Boedapest liet begin september een extra opvangkamp aanleggen naast het centraal station, waar massa's vluchtelingen in een trein werden tegengehouden.[62]. Het treinverkeer richting Duitsland werd voor de vluchtelingen tijdelijk afgesloten.
Op 14 september sloot Hongarije de belangrijkste illegale doorgang vanuit Servië, vanwaaruit de meeste vluchtelingen richting de EU reisden.[63] Bij de Hongaarse grensprovincies met Servië werd de noodtoestand afgekondigd.[64] De volgende dag werden er bij de Hongaarse grens 174 arrestaties van illegalen verricht.[65] Op 16 oktober werd bekend dat Hongarije de grens met Kroatië ging sluiten door middel van een dubbel hek.[66]
Kroatië[bewerken]
Kroatië, dat grenst aan Servië en lid is van de EU, maar geen Schengenland, heeft op 16 september aangegeven dat migranten wel door het land mochten reizen. Door de massale door Kroatië onverwachte toestroom van migranten (vele duizenden in plaats van honderden), heeft ook Kroatië de volgende dag de grens grotendeels afgesloten omdat het land de toestroom niet aankon. De migranten werden verplicht om in Kroatië asiel aan te te vragen. Bovendien heeft Slovenië ook beperkende maatregelen genomen.
In de nacht van 18 op 19 september stuurde Kroatië duizenden vluchtelingen naar de Hongaarse grens, waarop Hongarije dreigde de grens met Kroatië te sluiten.[67] 36 Kroatische agenten werden door Hongarije opgepakt op verdenking van het illegaal smokkelen van de vluchtelingen.
Oostenrijk[bewerken]
Op 10 september legde Oostenrijk het treinverkeer van en naar Hongarije geheel stil, na een nieuwe massale toestroom. De dagen ervoor was het aantal vluchtelingen even iets afgenomen.[68]
Nederland[bewerken]
In september 2015 opende het COA verschillende nieuwe opvangcentra. Onder meer de koepelgevangenissen in Arnhem en Haarlem kregen een nieuwe bestemming als opvanglocatie. Ook in Amsterdam en het terrein Heumensoord (bij Nijmegen) werden enkele duizenden vluchtelingen opgevangen.[69][70]
In Woerden werden 148 vluchtelingen opgevangen, onder wie 51 kinderen. In de nacht na aankomst bestormden zo’n twintig mannen in het zwart gepleegd met bivakmutsen de noodopvang, gevestigd in een sporthal. De aanvallers gooiden rotte eieren en nitraatbommen en staken vuurwerk af bij de hal. Premier Rutte noemde de aanval “volstrekt ontoelaatbaar” en bracht er een bezoek later op de dag.
Grenscontroles[bewerken]
Op 13 september voerde Duitsland, om de vluchtelingentoestroom beter te reguleren, langs de grens met Oostenrijk tijdelijk opnieuw grenscontroles in. Officieel zijn grenscontroles binnen Europa sinds het Verdrag van Schengen opgeheven. Ook het treinverkeer tussen Duitsland en Oostenrijk werd even volledig stilgelegd.[71] Een dag later deden Oostenrijk en Slowakije hetzelfde met hun grenzen.[72]
Reacties[bewerken]
Kritiek op Europees beleid[bewerken]
Amnesty International beschuldigde in juli de autoriteiten in verschillende landen op de Balkan, met name Macedonië en Servië, ervan nodeloos geweld te gebruiken tegen de toestromende migranten.[73] Amnesty International bracht in augustus 2015 een zeer kritisch rapport uit over de manier waarop Oostenrijk met opgevangen vluchtelingen omging.[74]
Oxfam Novib bracht in oktober 2015 een rapport uit getiteld ‘Solidarity with Syrians’, waarin de hulporganisatie stelde dat de internationale gemeenschap te weinig daadkracht toont om iets te doen aan de vluchtelingencrisis en het geweld in Syrië. Rijke landen zouden te weinig geld beschikbaar stellen.[75]
Europa wordt in dit verband ook wel "Fort Europa" genoemd, vooral door degenen die het vluchtelingenbeleid te streng en restrictief vinden.[76]
Demonstraties en brandstichtingen in Duitsland[bewerken]
In de Duitse steden Dresden en Heidenau kwam het in augustus 2015 tot demonstraties tegen de komst van de vele migranten, voornamelijk uit rechts-extremistische hoek, die uitmondden in rellen.[77] Op diverse plekken in Duitsland brandden panden af die als toekomstig opvangcentrum voor de vluchtelingen waren bestemd, onder meer in Weissach im Tal (Baden-Württemberg), Remchingen en Nauen. Vermoedelijk zijn deze branden aangestoken door rechtsextremisten.[78][79][80] Eind juli werd in Brandenburg an der Havel de woning van een vluchtelingengezin in brand gestoken. In datzelfde weekend werd een opvangcentrum in Dresden met stenen bekogeld.[81]
Individuele reacties[bewerken]
Reeds in mei 2015 spraken de Verenigde Naties over de grootste vluchtelingencrisis in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog.[82]
De Griekse premier Alexis Tsipras drong er in augustus 2015 op aan dat de rest van Europa meer actie zou ondernemen. Hij wees erop dat het voor Griekenland – dat tegelijkertijd met een ernstige staatsschuldencrisis kampte – "een crisis in een crisis" was[83]
De Tsjechische president Miloš Zeman weet in augustus 2015 de migrantencrisis voor een belangrijk deel aan de militaire interventies door de VS en enkele EU-landen in Irak, Libië en Syrië, die de terreurregimes in deze landen waardoor andere inwoners moesten vluchten zouden hebben veroorzaakt.[84]
Statistieken[bewerken]
2014[bewerken]
| Migranten naar nationaliteit die in 2014 de overzeese grenzen van de EU overstaken[85] |
|
|---|---|
| Land van herkomst | Aantal |
| Syrië | 66.698 |
| Eritrea | 34.323 |
| Sub-Saharisch Afrika | 26.341 |
| Afghanistan | 12.687 |
| Mali | 9.789 |
| Gambia | 8.642 |
| Nigeria | 8.490 |
| Somalië | 7.440 |
| Palestina | 6.418 |
| Senegal | 4.769 |
| Overig | 34.597 |
| Totaal | 220.194 |
2015[bewerken]
In oktober 2015 maakte Frontex bekend dat er in de eerste negen maanden van het jaar al meer dan 710.000 vluchtelingen de EU waren binnengekomen.[86]
Referenties
|
