Executeur

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Een executeur (in Nederland naar oud recht executeur-testamentair, in België testamentuitvoerder) is degene die door een erflater bij testament is aangewezen om bepaalde taken op zich te nemen bij de uitvoering van het testament. De aangewezen persoon is niet verplicht de taak op zich te nemen.

De executeur kan voor of met de erfgenamen een deel van de afwikkeling van de nalatenschap uitvoeren. De regels daarvoor zijn opgenomen in het testament en in de wet. In het algemeen bestaat de taak daaruit een beschrijving van de nalatenschap te maken, de goederen van de nalatenschap te beheren, schulden te voldoen, belastingaangiften in te dienen en voor betaling van de aanslag zorg te dragen. Verkoop van goederen is rechtsgeldig alleen mogelijk met medewerking van de erfgenamen of als dit nodig is om schulden te betalen. De executeur mag geen verdelingshandelingen verrichten. De wettelijke regels in Nederland zijn gegeven in het Burgerlijk Wetboek, Boek 4, Afdeling 6 (artikelen 4:142 - 4:153 BW).

Bij auteurs noemt men degene die na overlijden de auteursrechten beheert de literair executeur. Deze kan bij testament de taak toegewezen krijgen om onvoltooide werken te redigeren en uit te geven.

Nederland[bewerken | brontekst bewerken]

In Nederland bestaat geen verplichting een executeur te benoemen, een erflater heeft de vrijheid dat te doen, bij notarieel testament. Een erflater kan bevoegdheden, taken en verplichtingen van de executeur binnen het wettelijk kader zelf bepalen. Gebeurt dat niet, gelden de algemene wettelijke regels van art. 4:142 e.v. Burgerlijk Wetboek. In vakliteratuur en populaire artikelen wordt regelmatig gesproken over drie soorten executeurs, ingedeeld naar zwaarte van hun opgaven en bevoegdheden. Het oude recht kende een driedeling: de executeur zonder bezit van de nalatenschap, de executeur met bezit daarvan en de executeur-boedelberedderaar, die de meest uitgebreide bevoegdheden had.[1] Een vergelijkbare indeling bestaat niet in het nieuwe erfrecht, deze kent alleen de executeur, gelijk te stellen met de executeur met bezit van de nalatenschap uit het oude recht.[2] De functie van executeur kan naar wens worden ingericht en er kunnen meerdere executeurs worden benoemd met deeltaken, elk met eigen bevoegdheden en verplichtingen. Zijn bij testament bijzondere regels gegeven, verschillen zwaarte en omvang van de functie van testament tot testament. Het gaat om de persoonlijke wil van een erflater, de door hem gewenste bepalingen gelden uitsluitend in zijn nalatenschap. Werkwijze en beslissingen van een executeur dienen in lijn te liggen met de bedoelingen van erflater, daarvoor kunnen in het testament richtlijnen worden gegeven wat helpt om onenigheid te voorkomen. De executeur heeft een zorgplicht voor de erfgenamen en is door hen aansprakelijk te houden voor het werk dat hij zonder hun instemming verricht.[3] Mocht een executeur de plicht schenden te handelen als een zorgvuldig executeur, kan dat onrechtmatig zijn tegenover de erfgenamen wat hen het recht geeft schadevergoeding te vorderen.

Als executeur kan erflater een erfgenaam benoemen, een notaris, advocaat of professioneel executeurskantoor, maar het kan ook iemand anders zijn. Enkele groepen personen zijn uitgezonderd. De erflater kan aan een executeur de bevoegdheid toekennen een of meer andere executeurs aan zich toe te voegen of in de plaats te stellen; ook mag bepaald worden, dat wanneer een executeur komt te ontbreken, belanghebbenden het recht hebben de kantonrechter te verzoeken een vervanger te benoemen. Deze krijgt de bevoegdheden uit het testament tenzij sprake is van onvoorziene omstandigheden die wijzigingen rechtvaardigen.

Men wordt executeur door aanvaarding van de benoeming in het testament na overlijden van de erflater, daaraan zijn geen regels verbonden. Een professioneel executeur waarmee de benoeming vooraf beroepsmatig is besproken, kan niet zondermeer weigeren. Een erflater moet in dat geval een zeker vertrouwen hebben dat de executele geborgd is. Formeel wordt aanvaard met een notariële verklaring van executele, informeel door het opnemen van de werkzaamheden. Is eenmaal aanvaard, kan de functie tussentijds alleen worden beëindigd door de Kantonrechter, de erfgenamen moeten décharge verlenen. Voor uitvoering van bepaalde taken heeft de executeur een notariële verklaring van erfrecht nodig, onder meer om te kunnen bewijzen dat hij gerechtigd is een bankrekening of hypothecaire lening op naam van de erven te zetten. De beloning kan bij testament worden bepaald, de executeur kan dan de kosten in rekening brengen die in redelijkheid zijn gemaakt, gelet op de toegedachte taak. Er kan ook worden bepaald dat de executeur geen loon in rekening mag brengen, alleen kosten. Wordt in het testament niets bepaald, geldt de wettelijke regel dat de beloning 1% van het vermogen is.[4]

Taken en bevoegdheden[bewerken | brontekst bewerken]

De algemene wettelijke taak van de erfrechtelijk executeur is de nalatenschap te inventariseren, de goederen te beheren en schulden (inclusief legaten) te voldoen.[5] Een executeur moet maatregelen treffen die nadelige gevolgen zoveel mogelijk voorkomen en kan juridisch 'beschikken' als dat nodig is voor het betalen van schulden, de nakoming van opgelegde testamentaire lasten of voor het normale beheer.[6][7] Het is niet de bevoegdheid van de executeur de nalatenschap te verdelen. Bij testament kan worden afgeweken van de wettelijke taken; er kunnen bijzondere regels worden gegeven, de taken kunnen beperkter worden vastgesteld of ruimer, door het opleggen van testamentaire lasten.[8] Op grond van de Successiewet is de executeur verplicht de aangifte erfbelasting namens de erfgenamen te doen en de aanslag te betalen.[9][10] De executeur is hoofdelijk aansprakelijk voor de verschuldigde erfbelasting.[11]

Aard en omvang van het werk zijn afhankelijk van het testament, de grootte en ingewikkeldheid van de nalatenschap, het aantal erfgenamen en legatarissen en het feit of er internationale aspecten zijn. Er kan één executeur worden benoemd voor alle taken en er kunnen meerdere executeurs worden benoemd om samen alles af te handelen of elk met een deeltaak (art. 4:142 BW). Taken of deeltaken kunnen bijvoorbeeld zijn het regelen van de uitvaart, afwikkelen van de administratie, opzeggen van contracten, opheffen van social-media-accounts, beheer van een vakantiehuis, zorgdragen voor de afgifte van legaten en legitieme portie, het verkopen van bezittingen om schulden te voldoen. Een deeltaak-executeur heeft alle bevoegdheden van de executeur maar mag deze alleen binnen zijn deeltaakgebied uitoefenen.[12] Wensen omtrent de lijkbezorging konden onder het oude erfrecht in een testament worden opgenomen, onder het nieuwe recht kan dat alleen nog bij gewone notariële akte.[13] Benoeming van een executeur met de last de uitvaart te regelen, de zogenaamde begrafenisexecuteur, is wel mogelijk bij testament. Deze executeur heeft de bevoegdheid de kosten rond de uitvaart bij voorrang uit de nalatenschap te voldoen en daarvoor zo nodig goederen of zaken verkopen (art. 4:7 lid 1 onder b BW jo art. 4:7 lid 2 onder 1° BW).[14]

Om een goed of erfdeel te beschermen tegen verkwisting door een erfgenaam, kan een testamentair beschermingsbewind worden ingesteld en bewindvoerder worden benoemd. Deze positie kan worden gecombineerd met die van executeur maar het zijn juridisch gezien twee aparte functies met eigen bevoegdheden en verplichtingen.

Positie erfgenamen[bewerken | brontekst bewerken]

De executele werkt direct na overlijden, de rechten en plichten van erfgenamen zijn direct ingeperkt, ook al heeft de executeur nog niet aanvaard. De wet bepaalt dat de executeur zoveel mogelijk in overleg treedt met de erfgenamen maar dit kan door de erflater worden uitgesloten. De erflater kan bepalen dat de executeur toestemming van de erfgenamen nodig heeft voor verkoop van (bepaalde) goederen uit de nalatenschap om schulden te voldoen. Is in het testament een executeur benoemd die tot taak heeft de goederen te beheren, dan kunnen erfgenamen niet zonder zijn medewerking of machtiging van de Kantonrechter juridisch over de goederen 'beschikken' met uitzondering van handelingen die geen uitstel dulden. Deze regel geldt ook vóór aanvaarding van het executeurschap en vervalt als niet wordt aanvaard.

De executeur moet aan een erfgenaam alle door deze gewenste inlichtingen omtrent de uitoefening van zijn taak geven. Een executeur wiens bevoegdheid tot beheer van de nalatenschap is geëindigd, is verplicht aan degene die na hem tot het beheer bevoegd is, rekening en verantwoording af te leggen, op de wijze als voor bewindvoerders is bepaald.

Als het de bedoeling van erflater is dat zaken en goederen kunnen worden verkocht zonder medewerking van de erfgenamen, of de nalatenschap door één persoon kan worden verdeeld, is nodig dat bij testament voor een bepaalde periode een afwikkelingsbewind wordt ingesteld, een bewindvoerder wordt benoemd en deze de nodige bevoegdheden worden toegekend. Gebruikelijk bij ingewikkelde nalatenschappen of als er veel erfgenamen zijn. De functie van bewindvoerder kan aan de persoon worden gegeven die de functie van executeur vervult maar juridisch zijn het twee aparte functies met elk eigen regels.

Als een executeur de benoeming niet aanvaard en er is geen reserve-executeur aangewezen, is de juridische situatie gelijk aan die, dat geen executeur is benoemd. De erfgenamen kunnen en mogen dan alleen gezamenlijk beschikken, waarbij niet het principe van de meerderheid geldt maar dat van de gezamenlijkheid of unanimiteit. De erfgenamen kunnen gezamenlijk iemand machtigen het werk namens hen te doen, de boedelgevolmachtigde. Dat kan een van de erfgenamen zijn, of iemand anders. De taken en bevoegdheden die een gemachtigde worden gegeven en de tarieven die deze mag rekenen, kunnen de erfgenamen vastleggen.

Executeur als beroep[bewerken | brontekst bewerken]

Het beroep van executeur en het voeren van de beroepsnaam is niet gereglementeerd, er bestaat geen algemene geheimhoudingsplicht, geen landelijke onafhankelijke klachteninstantie en het beroep mag worden uitgeoefend zonder passende opleiding.[15] Titels of keurmerken als register executeur, gecertificeerd executeur of beëdigd executeur hebben juridisch inhoudelijk dus geen betekenis. Er zijn twee beroepsverenigingen waarvan een ieder lid kan worden na het volgen van enkele dagen cursus, één beroepsvereniging verplicht de leden daarnaast een gedragscode te ondertekenen en een beroepsaansprakelijkheidsverzekering af te sluiten. Het is mogelijk dat iemand uit een gereglementeerde beroepsgroep werkzaam is als executeur en wel aan regels is gebonden, zoals een register-accountant, advocaat of notaris.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]