Executeur

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Een executeur (in Nederland naar oud recht executeur-testamentair, in België testamentuitvoerder) is degene die door een erflater bij testament is aangewezen om bepaalde taken op zich te nemen bij de uitvoering van het testament. De aangewezen persoon is niet verplicht de taak op zich te nemen.

De executeur kan voor of met de erfgenamen een deel van de afwikkeling van de nalatenschap uitvoeren. De regels daarvoor zijn opgenomen in het testament en in de wet. In het algemeen bestaat de taak daaruit een beschrijving van de nalatenschap te maken, de goederen van de nalatenschap te beheren, schulden te voldoen, belastingaangiften in te dienen en voor betaling van de aanslag zorg te dragen. Verkoop van goederen is rechtsgeldig alleen mogelijk met medewerking van de erfgenamen of als dit nodig is om schulden te betalen. De executeur mag geen verdelingshandelingen verrichten. De wettelijke regels in Nederland zijn gegeven in het Burgerlijk Wetboek, Boek 4, Afdeling 6 (artikelen 4:142 - 4:153 BW).

Bij auteurs noemt men degene die na overlijden de auteursrechten beheert de literair executeur. Deze kan bij testament de taak toegewezen krijgen om onvoltooide werken te redigeren en uit te geven.

Nederland[bewerken | brontekst bewerken]

In Nederland bestaat geen verplichting een executeur te benoemen, een erflater heeft de vrijheid dat te doen, bij notarieel testament. Tot 2003 kon een executeur ook bij codicil worden benoemd, die mogelijkheid bestaat niet meer. Wel kan een executeur nog aan het werk als deze vóór 2003 bij codicil is benoemd. Een erflater kan bevoegdheden, taken en verplichtingen van de executeur binnen het wettelijk kader zelf bepalen, is dat niet gebeurd, gelden de algemene wettelijke regels van art. 4:142 e.v. Burgerlijk Wetboek. In vakliteratuur en populaire artikelen wordt regelmatig gesproken over drie soorten executeurs, ingedeeld naar zwaarte van hun opgaven en bevoegdheden. Het oude recht kende een driedeling: de executeur zonder bezit van de nalatenschap, de executeur met bezit daarvan en de executeur-boedelberedderaar, die de meest uitgebreide bevoegdheden had.[1] Een vergelijkbare indeling bestaat niet in het nieuwe erfrecht, deze kent alleen de executeur, gelijk te stellen met de executeur met bezit van de nalatenschap uit het oude recht.[2]

De functie van executeur kan naar wens worden ingericht en er kunnen meerdere executeurs worden benoemd met deeltaken, elk met eigen bevoegdheden en verplichtingen. Zijn bij testament bijzondere regels gegeven, verschillen zwaarte en omvang van de functie van testament tot testament. Het gaat om de persoonlijke wil van een erflater, de door hem gewenste bepalingen gelden uitsluitend in zijn nalatenschap. De bevoegdheden van de executeur kunnen bij testament worden beperkt ten opzichte van de wet, maar niet worden uitgebreid. Wil men een testamentair functionaris met meer uitgebreide bevoegdheden dan de executeur, kan een testamentair bewind worden ingesteld en een afwikkelingsbewindvoerder worden benoemd.

Werkwijze en beslissingen van een executeur dienen in lijn te liggen met de bedoelingen van erflater, daarvoor kunnen in het testament richtlijnen worden gegeven, wat kan helpen onenigheid tussen de erfgenamen onderling en met de executeur te voorkomen. De executeur heeft een zorgplicht voor de erfgenamen en is door hen aansprakelijk te houden voor het werk dat hij zonder hun instemming verricht.[3] Mocht een executeur de plicht schenden te handelen als een zorgvuldig executeur, kan dat onrechtmatig zijn tegenover de erfgenamen wat hen het recht geeft schadevergoeding te vorderen.

Als executeur kan erflater een erfgenaam benoemen, een notaris, advocaat of professioneel executeurskantoor, maar het kan ook iemand anders zijn. Enkele groepen personen zijn uitgezonderd. De erflater kan aan een executeur de bevoegdheid toekennen een of meer andere executeurs aan zich toe te voegen of in de plaats te stellen; ook mag bepaald worden, dat wanneer een executeur komt te ontbreken, belanghebbenden het recht hebben de kantonrechter te verzoeken een vervanger te benoemen. Deze krijgt de bevoegdheden uit het testament tenzij sprake is van onvoorziene omstandigheden die wijzigingen rechtvaardigen, de wijzigingen kunnen alleen door de rechter worden bepaald.

Aanvaarding en ontslag[bewerken | brontekst bewerken]

De benoeming als executeur volgt uit het testament en de executeur is meteen na overlijden bevoegd. Men wordt executeur door aanvaarding van de benoeming na overlijden van de erflater, voor al dan niet aanvaarden hoeft men geen reden te geven en de beslissing is vormvrij.[4] Een professioneel executeur waarmee de benoeming vooraf door erflater beroepsmatig is besproken, kan de functie niet zonder meer weigeren. Een erflater mag er in dat geval op vertrouwen dat de gekozen executeur geschikt is voor de opgaven en mag er in beginsel van uit gaan dat de executele op professionele wijze is geborgd. Aanvaarding van de benoeming kan informeel gebeuren, door het oppakken van de werkzaamheden, of formeel, bijvoorbeeld door ondertekening van een verklaring van aanvaarding. Is eenmaal aanvaard, formeel of informeel, kan de functie tussentijds alleen worden beëindigd door de Kantonrechter en moeten de erfgenamen décharge verlenen. Voor uitvoering van bepaalde taken heeft de executeur een notariële verklaring van erfrecht of executele nodig, onder meer om te kunnen bewijzen dat hij gerechtigd is een bankrekening of hypothecaire lening op naam van de erven te zetten. Deze verklaring is geen vereiste voor aanvaarding van de functie.

Als een executeur de benoeming niet aanvaardt en er is in het testament geen reserve-executeur aangewezen of een regeling getroffen voor de benoeming van een vervangend executeur door de kantonrecher, is de juridische situatie gelijk aan die, dat geen executeur is benoemd. De erfgenamen kunnen en mogen dan alleen gezamenlijk beschikken, waarbij niet het principe van de meerderheid geldt maar dat van de gezamenlijkheid of unanimiteit. De erfgenamen kunnen gezamenlijk iemand machtigen het werk namens hen te doen, de boedelgevolmachtigde. Dat kan een van de erfgenamen zijn, of iemand anders. De taken en bevoegdheden die aan een gemachtigde worden gegeven en de tarieven die deze mag rekenen, kunnen de gezamenlijke erfgenamen vrij bepalen.

Beloning[bewerken | brontekst bewerken]

De beloning kan bij testament worden bepaald, de executeur kan dan de kosten in rekening brengen die in redelijkheid zijn gemaakt, gelet op de toegedachte taak en de omvang en complexiteit van de betreffende nalatenschap. Is een notaris, accountant, advocaat of andere vrije beroepsuitoefenaar als executeur benoemd, dient deze daarom bij berekening van het honorarium onderscheid te maken tussen werk waarvoor de eigen beroepskennis nodig is en ander werk. Voor ander werk, zoals administratie of het beëindigen van abonnementen, mag de nalatenschap alleen worden belast met het bij deze werkzaamheden passende tarief. Er kan bij testament ook worden bepaald dat de executeur geen loon in rekening mag brengen, alleen kosten. Wordt in het testament niets bepaald, geldt de wettelijke regel dat de beloning 1% van het vermogen is.[5] De kantonrechter kan op grond van onvoorziene omstandigheden de beloning op een andere manier vastleggen dan bij testament is bepaald.

Taken, bevoegdheden en verplichtingen[bewerken | brontekst bewerken]

De algemene wettelijke taken van de erfrechtelijk executeur zijn de nalatenschap te inventariseren, de goederen te beheren en schulden van de nalatenschap te voldoen.[6] Wat als schulden van de nalatenschap moeten worden beschouwd is geregeld in de wet, art. 4:7 BW, daar is ook een rangvolgorde vastgelegd. Legaten worden gezien als schuld van de nalatenschap maar zijn uitgezonderd van de voorrangsbepalingen. Een executeur moet maatregelen treffen die nadelige gevolgen zoveel mogelijk voorkomen en kan juridisch 'beschikken' als dat nodig is voor het betalen van schulden, de nakoming van opgelegde testamentaire lasten of voor het normale beheer.[7][8] Op grond van de Successiewet is de executeur verplicht de aangifte erfbelasting namens de erfgenamen te doen en de aanslag te betalen.[9][10] De executeur is hoofdelijk aansprakelijk voor de verschuldigde erfbelasting.[11] Het is niet de bevoegdheid van de executeur de nalatenschap te verdelen.

Aard en omvang van het werk zijn afhankelijk van het testament, de grootte en ingewikkeldheid van de nalatenschap, het aantal erfgenamen en legatarissen en het feit of er internationale aspecten zijn. Bij testament kunnen bijzondere regels worden gegeven en kunnen de taken uit het wettelijke pakket worden beperkt. Door het opleggen van een testamentaire last kan het takenpakket worden uitgebreid, deze last kan van alles inhouden.[12][13] Om een goed of erfdeel te beschermen tegen verkwisting door een erfgenaam, kan een testamentair beschermingsbewind worden ingesteld over dat erfdeel en een bewindvoerder worden benoemd. Deze positie kan worden gecombineerd met die van executeur maar het zijn juridisch gezien twee aparte functies met eigen bevoegdheden en verplichtingen en een beschermingsbewind is in de regel van langere duur dan het executeurschap.

Er kan één executeur worden benoemd voor alle taken en er kunnen meerdere executeurs worden benoemd om samen alles af te handelen of elk met een deeltaak (art. 4:142 BW). Taken of deeltaken kunnen bijvoorbeeld zijn het regelen van de uitvaart, afwikkelen van de administratie, opzeggen van contracten, opheffen van socialemedia-accounts, beheer van een vakantiehuis, zorgdragen voor de afgifte van legaten en legitieme portie, het verkopen van bezittingen om schulden te voldoen. Een deeltaak-executeur heeft alle bevoegdheden van de executeur maar mag deze alleen binnen zijn deeltaakgebied uitoefenen.[14]

Wensen omtrent de lijkbezorging konden onder het oude erfrecht in een testament worden opgenomen, onder het nieuwe recht kan dat alleen nog bij gewone notariële akte of bij codicil.[15] Bij testament kan wel aan de executeur de last worden gegeven, de uitvaart te regelen (art. 4:144 BW). Of er kan een speciale executeur worden benoemd met de last de uitvaart te regelen, de zogenaamde begrafenisexecuteur. Een begrafenisexecuteur heeft in beginsel dezelfde bevoegdheden en verplichtingen als een executeur die het beheer heeft van de hele nalatenschap, maar mag deze alleen uitoefenen op het gebied van de last of deeltaak. De begrafenisexecuteur heeft dus de bevoegdheid de kosten rond de uitvaart, waaronder de eigen beloning, bij voorrang uit de nalatenschap te voldoen en daarvoor zonodig goederen uit de nalatenschap te verkopen (art. 4:7 lid 1 onder b BW jo art. 4:7 lid 2 onder 1° BW).[16]

Positie erfgenamen[bewerken | brontekst bewerken]

De executele gaat in bij overlijden, de executeur is vanaf dat moment beheersbevoegd, rechten en plichten van (de andere) erfgenamen zijn direct ingeperkt, ook al heeft de executeur nog niet aanvaard. De wet bepaalt dat de executeur zoveel mogelijk in overleg treedt met de erfgenamen maar dit kan door de erflater worden uitgesloten. De erflater kan bepalen dat de executeur toestemming van de erfgenamen nodig heeft voor verkoop van (bepaalde) goederen uit de nalatenschap om schulden te voldoen. Is in het testament een executeur benoemd die tot taak heeft de goederen te beheren, dan kunnen erfgenamen niet zonder zijn medewerking of machtiging van de Kantonrechter juridisch over de goederen 'beschikken' met uitzondering van handelingen die geen uitstel dulden. Deze regel geldt ook vóór aanvaarding van het executeurschap en vervalt als niet wordt aanvaard.

De executeur moet aan een erfgenaam alle door deze gewenste inlichtingen omtrent de uitoefening van zijn taak geven. Een executeur wiens bevoegdheid tot beheer van de nalatenschap is geëindigd, is verplicht aan degene die na hem tot het beheer bevoegd is, rekening en verantwoording af te leggen, op de wijze als voor bewindvoerders is bepaald.

Als het de bedoeling van erflater is dat zaken en goederen kunnen worden verkocht zonder medewerking van de erfgenamen, of de nalatenschap door één persoon kan worden verdeeld, is nodig dat bij testament voor een bepaalde periode een afwikkelingsbewind wordt ingesteld, een bewindvoerder wordt benoemd en deze de nodige bevoegdheden worden toegekend. Gebruikelijk bij ingewikkelde nalatenschappen of als er veel erfgenamen zijn. De functie van bewindvoerder kan aan de persoon worden gegeven die de functie van executeur vervult maar juridisch zijn het twee aparte functies met elk eigen regels.

Executeur als beroep[bewerken | brontekst bewerken]

Het beroep van executeur en het voeren van de beroepsnaam is niet gereglementeerd, er bestaat geen algemene geheimhoudingsplicht, geen landelijke onafhankelijke klachteninstantie en het beroep mag worden uitgeoefend zonder passende opleiding.[17] Titels of keurmerken als register executeur, gecertificeerd executeur of beëdigd executeur hebben juridisch inhoudelijk dus geen betekenis. Er zijn twee beroepsverenigingen waarvan een ieder lid kan worden na het volgen van enkele dagen cursus, één beroepsvereniging verplicht de leden daarnaast een gedragscode te ondertekenen en een beroepsaansprakelijkheidsverzekering af te sluiten. Het is mogelijk dat iemand uit een gereglementeerde beroepsgroep werkzaam is als executeur en wel aan regels is gebonden, zoals een registeraccountant, advocaat of notaris.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]