F-35 Lightning II

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
F-35 Lightning II
RNLAF F-35 F-001 05.jpg
Algemeen
Rol Jager/bommenwerper met stealth eigenschappen
Bemanning 1 (piloot)
Varianten X-35A/B/C, F-35A/B/C
Stukprijs 151 miljoen (voorlopig)
Status
Eerste vlucht 15 december 2006
Afmetingen
Lengte A/C: 15,7 m, B: 15,6 m
Hoogte A/B: 4,60 m, C: 4,70 m
Spanwijdte A/B: 10,7 m, C: 13,1 m
Idem, ingeklapt 9,10 m
Vleugeloppervlak A/B: 42,7 m², C: 58,3 m²
Gewicht
Leeggewicht A: 12020 kg, B/C: 13600 kg
Brandstofgewicht: A: 8165 kg, B: 5897 kg, C: 8618 kg
Max. gewicht 27215 kg
Krachtbron
Motor(en) 1× P&W F135 of GE RR FET F136
Stuwkracht F135: 155 kN, F136: 178 kN
Prestaties
Topsnelheid ±Mach 1,6
Vliegbereik A: 2222 km, B: 1667 km, C: 2593 km
Dienstplafond 15000 m
Bewapening
Boordgeschut A: 1 × 25 mm GAU-22/A snelvuurkanon
Ophangpunten 4 intern, 7 extern
Bommen Onder andere GBU-10, -12, -16
Raketten Onder andere AIM-120 AMRAAM
Portaal  Portaalicoon   Luchtvaart

De Lockheed Martin-F-35 Lightning II is een straaljager die voortgekomen is uit het Joint Strike Fighter-programma (JSF) van het Amerikaanse ministerie van defensie. Zolang het programma geen resultaat opleverde, werd de F-35 ook Joint Strike Fighter genoemd, maar sinds het ontwerp van Lockheed Martin het won van het ontwerp van Boeing (model X-32) is de naam F-35 Lightning II gekozen. De naam van het programma werd kort daarop ook F-35 Lightning II-programma. Deze straaljager is een doorontwikkelde versie van de Lockheed Martin-X-35.

Er worden drie varianten van de F-35 geproduceerd: een standaarduitvoering (F-35A), een variant die verticaal kan landen (F-35B) en een marinevariant voor gebruik op de vliegdekschepen (F-35C).

Naamgeving[bewerken]

Op 7 juli 2006 werd in het Texaanse Fort Worth de productieversie van de JSF gepresenteerd.[1] Tijdens de ceremonie werd ook voor het eerst de uiteindelijke naam genoemd, de F-35 Lightning II. Het vliegtuig is genoemd naar de Lockheed P-38 Lightning uit de Tweede Wereldoorlog en naar de English Electric Lightning; een Britse onderscheppingsjager uit de Koude Oorlog. Voorafgaand hieraan werden in de landen die deelnamen aan het project wedstrijden gehouden om een naam voor het vliegtuig te verzinnen.[2]. Hieruit werd de uiteindelijke naam gekozen.

Varianten[bewerken]

Vanaf het begin van het JSF-project was het duidelijk dat er drie varianten zouden komen, een standaardversie, een versie voor gebruik vanaf vliegdekschepen en een STOVL-variant. De drie vliegtuigen gebruiken voor meer dan 80% dezelfde onderdelen, om de kosten te beperken.[3]

De F-35A is de gewone versie die gebouwd wordt voor de USAF en welke door de Nederlandse krijgsmacht werd gezien als de beste kandidaat om de F-16's van de Koninklijke Luchtmacht te vervangen.[4] Het is de enige versie met een ingebouwd 25 mm boordkanon, omdat hij ook de A-10 Thunderbolt II moet vervangen. Het eerste vliegtuig van de A-variant (toestel AA-1) heeft op 15 december 2006 zijn eerste vlucht gemaakt nadat de grondtests van 7 tot 12 december 2006 succesvol waren verlopen.[5]

De F-35B is de STOVL(Short Take Off Vertical Landing)-variant voor het USMC en de Royal Navy die verschillende versies van de Hawker Siddeley Harrier moet vervangen. Om plaats te maken voor een tweede turbine die nodig is om verticaal te kunnen landen is de aansluiting voor het bijtanken in de lucht verplaatst van het midden naar de rechterkant van de romp. Er is geen vast boordkanon; het kan wel in een aparte pod meegenomen worden. De tweede turbine wordt ontwikkeld onder de naam Rolls-Royce LiftSystem en zal een stuwkracht van 89 kN hebben.[6]

De F-35C is de versie voor de US Navy die bedoeld is voor vliegdekoperaties. Hiervoor is deze versie uitgerust met deels opklapbare vleugels, een versterkt landingsgestel en een haak om zich vast te grijpen in de remkabels. Verder zit net als bij de B-variant de aansluiting voor bijtanken in de lucht aan de rechterkant van de romp en ontbreekt het boordkanon. Ook bij deze versie kan een kanon in een pod onder het vliegtuig gemonteerd worden mocht dit nodig zijn voor een specifieke missie.

De F-35I wordt de versie voor de Israëlische luchtmacht op basis van de F-35A maar dan met Israëlische systemen.

Techniek[bewerken]

Motoren[bewerken]

De motor van de F-35 is de Pratt & Whitney F135. Een tweede variant, de door General Electric en Rolls-Royce ontwikkelde F136 werd vanwege gebrek aan financiele steun door het Pentagon in 2011 geschrapt. Hoewel de F-35 voor een korte tijd Mach 1.2 kan vliegen zonder gebruik te maken van een naverbrander, is de F135 motor niet primair voor supercruise ontwikkeld.

Bewapening[bewerken]

Wapenruim van de F-35.
Elektro-optische doelzoeker onder de neus van de F-35.
Het Helmet Mounted Display System ontwikkeld voor de F-35 Lightning II
Video demonstratievlucht X-35B
Video demonstratie boordgeschut

De F-35 zal zowel intern als extern met een uiteenlopend wapenpakket kunnen worden uitgerust. Dit wapenpakket is echter afhankelijk van het type. De F-35 CV (carrier variant) marineversie met deels opklapbare vleugels en de F-35 STOVL (short takeoff and vertical landing) mariniersversie met verstelbare motor uitlaten zullen een ander wapenpakket dragen dan de F-35 CTOL (conventional takeoff and landing) luchtmachtversie. Een goede indicatie omtrent de te hanteren bewapening kan uit deze referentie worden afgeleid [7]

Avionica[bewerken]

De F-35 beschikt over een uitgebreid avionicapakket aangevuld met verschillende sensors. De gegevens hiervan zijn echter niet openbaar. Wel bekend is het type radar dat wordt gebruikt. Het is de AN/APG-81-radar, een AESA-radar, die is afgeleid van de in de F-22 gebruikte AN/APG-77 radar.[8] Beide worden geproduceerd door Northrop Grumman. Ook beschikt het toestel over een elektro-optische (infrarood) doelzoeker om doelen op de grond te vinden.

Klanten[bewerken]

In 2001 koos de Nederlandse staat de F-35 CTOL versie in principe reeds als vervanger van de F-16's, na jarenlange discussie over het al dan niet participeren in de ontwikkelingskosten. Dit leidde tot grote politieke controverse. Uiteindelijk besliste het kabinet Rutte over de definitieve aankoop van voorlopig 37 toestellen. Deze worden per 2019 gefaseerd ingevoerd.

De Belgische regering nam geen deel aan het ontwikkelingsprogramma voor de nieuwe straaljager maar heeft in 2017 een offerteprocedure [9] opgestart voor de aankoop van 34 nieuwe toestellen om de oude F-16's te vervangen. Hiervoor is de F-35 kandidaat naast de Eurofighter Typhoon.[10]

Andere Europese regeringen die reeds tot aanschaf hebben besloten [11] zijn de Deense regering (27x F-35 CTOL); de Italiaanse regering (15x F-35 CTOL en 15x F-35 CV); de Noorse regering (40x F-35 CTOL) en de Engelse regering (90x F-35 CTOL en 30x F-35 STOVL).

Klant Gebruik Besteld Gepland
F-35A
Vlag van Australië Royal Australian Air Force - 72 28
Vlag van Israël Israëlische Luchtmacht # - 50 42
Vlag van Italië Italiaanse Luchtmacht 1* 7 60
Vlag van Japan Japanse Luchtzelfverdedigingsmacht - 5 37
Vlag van Nederland Koninklijke Luchtmacht 2* 8 37
Vlag van Denemarken Koninklijke Deense luchtmacht - - 27
Vlag van Noorwegen Koninklijke Noorse Luchtmacht - 4 48
Vlag van Turkije Turkse Luchtmacht - 6 120
Vlag van Verenigde Staten United States Air Force 56[bron?] 240 1763
Vlag van Zuid-Korea Koreaanse Luchtmacht - - 40
F-35B
Vlag van Italië Italiaanse Luchtmacht - - 15
Vlag van Italië Italiaanse Marine - - 15
Vlag van Verenigd Koninkrijk Royal Air Force Royal Navy 4* 14 138
Vlag van Verenigde Staten United States Marine Corps - - 340
F-35C
Vlag van Verenigde Staten United States Marine Corps - - 80
Vlag van Verenigde Staten United States Navy - - 260

# Israel gebruikt een eigen versie, namelijk de F-35I.

* Deze zijn al wel in gebruik, maar worden nog getest.

Betrokken bedrijven[bewerken]

De F-35 is een internationaal project waaraan tientallen bedrijven uit de acht deelnemende landen aan werken. De grootste betrokken bedrijven komen uit de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, maar ook Nederlandse bedrijven zijn betrokken bij de ontwikkeling. 20 bedrijven, verenigd in de lobbyorganisatie NIFARP, dingen mee naar contracten met een gezamenlijke waarde van meer dan $700 miljoen,[12] Van deze bedrijven hebben er ca. 8 daadwerkelijk productieorders ontvangen. Eind 2011 heeft het project de Nederlandse industrie $410 miljoen aan ontwikkelingswerk en $127,5 miljoen aan productiewerk opgeleverd.[13].

Internationaal gezien zijn de belangrijkste bedrijven Lockheed Martin als hoofdontwikkelaar, Northrop Grumman om verschillende subsystemen in het vliegtuig te integreren, British Aerospace voor het ontwerpen van het staartdeel van het vliegtuig, en de ontwikkelaars van de F135- en F136-motoren: Pratt & Whitney en het GE Rolls-Royce Fighter Engine Team.[14] Per augustus 2006 zouden 66 Nederlandse bedrijven direct of indirect profiteren van de ontwikkeling van de F-35. Deze zijn verenigd in het NIFARP. Voor een overzicht van de bedrijven en de onderdelen waaraan ze werken zie:[15]

Leonardo’s Aircraft Division wordt verantwoordelijk is voor productie, onderhoud en upgrade van de F-35's in Europa. Op de Italiaanse vliegbasis Cameri werd de Final Assembly and Check Out (FACO) gevestigd. Hier worden voorlopig de Italiaanse en Nederlandse F-35's geassembleerd. In een later statium volgen de versies voor andere landen. [16]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]