Ferrocarril de Sóller

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
De 'Tren de Sóller' nabij Bunyola; 5 maart 2017.
Motorwagen 2 van de Tramvia de Sóller met twee open bijwagens rijdt langs de promenade van Port de Sóller; 27 augustus 2011.

De Ferrocarril de Sóller SA (FS) is de exploitant van de op 14 april 1912 geopende spoorlijn PalmaSóller (Tren de Sóller) en de tramlijn SóllerPort de Sóller (Tramvia de Sóller) op het eiland Majorca.

De FS werd op 5 november 1905 als particuliere spoorlijn opgericht en verkreeg een – inmiddels verlengde – concessie tot het jaar 2011. In 2002 bedroeg het eigen kapitaal vijf miljoen euro en de FS had 100 personeelsleden.

In mei 2005 stemde de regering van de Balearen in met een verlenging van de concessie voor de spoorwegmaatschappij tot 2060. Binnen Palma zal de Sóller-trein als tramlijn rijden. Ferrocarril de Sóller investeert hierin 14 miljoen euro.

Tren de Sóller[bewerken | brontekst bewerken]

Geschiedenis en techniek[bewerken | brontekst bewerken]

Oprichtingsakte van de Ferrocarril Palma – Sóller van 15 september 1906.

De spoorlijn werd met de spoorwijdte van drie Engelse voet – dat komt overeen met 914 mm – gebouwd. Er wordt gereden met 1200 volt gelijkspanning. De elektrificatie vond plaats in 1927, nadat vele reizigers over de rookoverlast in de tunnels geklaagd hadden. De firma Siemens-Schuckert voerde de elektrificatie uit. De bouw van de houten motorrijtuigen vond echter op het eiland plaats. De rijtuigen met de nummers 1 tot 4 zijn tegenwoordig nog in bedrijf. De oude stoomlocs werden aan de 'Ferrocarriles de Mallorca' verkocht. Opmerkelijk is dat de treinen nog een doorgaande vacuümrem hebben; een overblijfsel van de oorspronkelijke stoomtractie.

In de begintijd werd de spoorlijn voornamelijk gebruikt voor het transport van agrarische producten uit Sóller, veelal sinaasappels. Voordien was Sóller slechts via karrensporen over de 496 meter hoge Coll de Sóller of over de zee bereikbaar.

Route[bewerken | brontekst bewerken]

Viaducte de Monreals.

Op de 27 kilometer lange spoorlijn tussen Palma en Sóller passeert de trein 13 tunnels en gaat over het 52 meter lange viaduct Cinc Ponts, ofwel Viaducte de Monreals. De lijn begint in Palma bij de Plaça d'Espanya in een eigen station naast de carrer d'Eusebi Estada. Het grote station aan de Plaça is niet meer in gebruik; het emplacement is veranderd in een park. Eronder is een nieuw station aangelegd dat behoort tot de Serveis Ferroviaris de Mallorca (SFM), die de metersporige spoorlijnen naar Manacor en sa Pobla berijdt, alsmede de metro van Palma.

Vanaf het station voert de lijn eerst door de buitenwijken van Palma en daarna over de Serra de Alfàbia naar de enige halte van belang onderweg: Bunyola, drie kilometer voor de grote tunnel. Vanaf Bunyola wordt het dal steeds smaller, tot de Túnel Major (grote tunnel), een 2876 meter lange tunnel op het hoogste punt van de lijn, daarna is er een toeristenhalte bij de wisselplaats Mirador del Pujol d'en Banya. Onderweg overwint de lijn enige honderden meters hoogte in een alpiene landschap. Het hoogteverschil op de noordelijke helling vanaf de Túnel Major tot Sóller wordt met een wijde keerlus en de keertunnel Cinc-cents overwonnen.

De trein rijdt vier of vijf retourritten per dag, de tram rijdt een halfuurdienst in de zomermaanden; een uurdienst in de wintermaanden. Het tarief voor een retour over de gehele route bedraagt 25,00 euro; een rit met de aansluitende tram is 7,00 euro (mei 2019). Reserveren van zitplaatsen is niet mogelijk; kaartjes kunnen vanaf ongeveer een uur van tevoren op het station gekocht worden tegen contante betaling.

Tramvia de Sóller[bewerken | brontekst bewerken]

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Tegelijkertijd met de bouw van de spoorlijn van Palma naar Sóller begon men met de bouw van de bijna vijf kilometer lange, als tramlijn geplande verbinding van Sóller naar Port de Sóller. De tramlijn reed vanaf het begin met 600 volt gelijkspanning. De bovenleidingsmasten zijn nog van het typische Siemens-model. Zij dankt haar bestaan aan een wet over de bouw van lokaalspoorwegen in Spanje. Deze bepaalde dat een spoorlijn slechts subsidie verkreeg als zij langer als 30 kilometer was. Omdat de lijn van Palma naar Sóller maar 27 kilometer lang was, besloot men de tramlijn officieel als verlenging van de spoorlijn mee te bouwen, om zo de gehele lijnlengte te verlengen tot meer dan 30 kilometer.

Route[bewerken | brontekst bewerken]

Route van de Tramvia de Sóller.

De Tramvia de Sóller is geopend op 4 oktober 1913 en heeft een lengte van 4.868 meter. De route loopt vanaf het Station van Sóller door de binnenstad en verder door citrusboomgaarden tot direct aan de jachthaven van Port de Sóller. De lijn is enkelsporig met diverse wisselplaatsen. De trambaan laat slechts een beperkte snelheid toe van maximaal 30 km/h, meestal ligt de snelheid lager. De haltes zijn niet speciaal aangegeven, afgezien van de perronranden beschikken zij over geen bijzondere voorzieningen.

Trams[bewerken | brontekst bewerken]

Alle trams zijn tweerichtingvoertuigen, echter met deuren aan één zijde (de rechterzijde richting haven). Er bestaan twee types motorwagens: de nog uit het openingsjaar 1913 daterende motorwagens met de wagennummers 1 tot 3 en de omstreeks 2000 van de Tram van Lissabon (serie 701-735; bouwjaar 1937) overgenomen en aan de plaatselijke wensen aangepaste trams met de hoge wagennummers 20 tot 24. Zij zijn omgespoord van 900 mm naar 914 mm. De eerste serie is te herkennen door een hoekig uiterlijk, de tweede serie is te herkennen aan een ronder uiterlijk met tondak. Inmiddels werden de motorwagens 21 tot 23 aan het uiterlijk van de oorspronkelijk 1 tot 3 aangepast (stand 2016).

Motorwagen 4 en bijwagen 7 waren afkomstig uit Bilbao. De motorwagen reed onder het nr. 52 (serie 52-57) van 1932 tot 1957 bij de Tram van Bilbao, daarna van 1958 tot 2000 in Sóller. Vervolgens ging deze als museumtram weer terug naar Bilbao. De tweede uit Bilbao afkomstige tram (nr. 55) reed in Sóller als bijwagen 7 en keerde ook in 2000 terug naar de stad van herkomst.

Voorts zijn er een aantal open bijwagens. De 5 en 6 zijn in 1913 nieuw aangeschaft, de 8 tot 11 uit 1890 zijn in 1954 overgenomen van de Tram van Palma. De grote vierassige bijwagens 1 tot 7 zijn in 2001-2002 in de eigen werkplaatsen nieuw gebouwd op basis van spoorrijtuigen van de FS.

Er werd oorspronkelijk met een lyrabeugel gereden; inmiddels hebben alle trams een schaarbeugel. Ook werden de trams met een laagspanningsinstallatie uitgerust die bijvoorbeeld voor het verkeerslichtbeïnvloedingssysteem benodigd is. Uiterlijk herkenbare gevolgen zijn de in de oude koplamphouders ingebouwde halogeenlampen. Alle trams hebben een luchtdrukrem, de motorwagens bovendien een elektrische weerstandsrem. De luchtdruk kwam oorspronkelijk van met benzine aangedreven compressoren, tegenwoordig zijn zij geheel elektrisch. Trams remmen meestal tot kort voor stilstand alleen elektrisch (alleen de motorwagen), alleen voor het stoppen en als parkeerrem wordt de luchtdrukrem ingezet, wat bij de lage snelheden voldoende is. De luchtdruk wordt verder voor de fluit gebruikt.

De ex-Lissabonner motorwagens worden ook als 'schakeltrams' in de samenstelling motorwagen-bijwagen-bijwagen-motorwagen ingezet, waarbij de achterste motorwagen vanuit de voorste bediend wordt. Daardoor heeft men in de zomermaanden een hogere capaciteit en behoeft men niet om te rangeren op de eindpunten. Bij grote drukte rijden er twee trams op zichtafstand achter elkaar.

De tram rijdt een halfuurdienst in het hoogseizoen; een uurdienst in het laagseizoen. De ritprijs voor een enkele rit over de gehele lijn bedraagt 7,00 euro (mei 2019). Er zijn combinatiekaarten met de trein verkrijgbaar.

Foto's Tren de Sóller[bewerken | brontekst bewerken]

Foto's Tramvia de Sóller[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Tren de Sóller van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Zie de categorie Trams in Sóller van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Spoorwegondernemingen en spoorwegbeheerders voor reizigers- en/of goederenvervoer per spoor in Europa
Albanië:Hekurudhe e Shqiperise (HSH)
Armenië:Harawkowkasjan Jerkatughi (HJ)
Azerbeidzjan:Azərbaycan Dəmir Yolları (ADY)
België:Crossrail Benelux · Eurostar · Infrabel NV (spoorwegbeheerder) · Lineas, voorheen: B-Cargo · NMBS · Thalys
Bosnië en Herzegovina:Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine (ŽFBH) · Željeznice Republice Srpske (ŽRS)
Bulgarije:Bulgarski Durzhavni Zheleznitsi (BDŽ) · Bulmarket (BM) · DB Cargo Bulgaria (DB)
Denemarken:Arriva Danmark · Banedanmark (BDK) - (spoorwegbeheerder) · CFL Cargo · Danske Statsbaner (DSB) · DSB S-tog · DB Cargo Danmark Services (DB) · Hovedstadens Lokalbaner · Lokalbanen · Midtjyske Jernbaner · Nordjyske Jernbaner · Regionstog · Varde-Nørre Nebel Jernbane
Duitsland:Abellio GmbH, Abellio Rail NRW GmbH, Abellio Rail Mitteldeutschland GmbH, Abellio Rail Baden-Württemberg GmbH, Westfalenbahn GmbH (WFB) · AKN Eisenbahn AG (AKN) · Bayerische Zugspitzbahn Bergbahn AG · Bayerische Regiobahn (BRB) · BeNEX, agilis · Berchtesgadener Land Bahn (BLB) · Borkumer Kleinbahn · cantus · Deutsche Bahn (DB), DB Fernverkehr, DB Regio, DB Cargo, DB Netze AG (spoorwegbeheerder), Usedomer Bäderbahn (UBB) · Die Länderbahn - Regentalbahn, alex, oberpfalzbahn, trilex, vlexx GmbH, Die Länderbahn, waldbahn · erixx · Eisenbahnen und Verkehrsbetriebe Elbe-Weser (EVB) · eurobahn · Harzer Schmalspurbahnen (HSB) · Hessische Landesbahn (HLB) · HSL Logistik GmbH · Keolis Deutschland · Meridian · metronom · Mitteldeutsche Regiobahn (MRB) · National Express Group · Netinera Deutschland GmbH voorheen: Arriva Deutschland GmbH · NiedersachsenBahn GmbH · nordbahn · Norddeutsche Eisenbahngesellschaft Niebüll (neg) · Ostdeutsche Eisenbahn (ODEG) · Osthannoversche Eisenbahnen (OHE) · Rail4chem · Rheinisch-Bergische Eisenbahn-Gesellschaft (RBE) · Rurtalbahn · SBB Deutschland GmbH · Süd-Thüringen-Bahn · Transdev GmbH, Transdev Verkehr GmbH, NordWestBahn GmbH, Bayerische Oberlandbahn (BOB), Transdev Hannover GmbH, Transdev Regio Ost GmbH, Transdev Rheinland GmbH,Transdev Sachsen-Anhalt GmbH (HEX), Trans Regio Deutsche Regionalbahn GmbH, Württembergische Eisenbahn-Gesellschaft mbH (WEG) · VIA S GmbH
Estland:CoalTerminalTrans (CTT) · Edelaraudtee · Eesti Raudtee (EVR) · Elron · GoRail
Finland:VR-Yhtymä (VR) · Ratahallintokeskus (RHK) (spoorwegbeheerder)
Frankrijk:Chemins de fer de Provence (CP) · Getlink voorheen: Groupe Eurotunnel SE (spoorwegbeheerder) · Keolis SA · Lyria SAS· Régie Autonome des Transports Parisiens (RATP) · SNCF · SNCF Réseau (onderdeel SNCF) (spoorwegbeheerder) · Transdev SA · Trenitalia France
Georgië:Sakartuelos Rkinigsa (SR)
Griekenland:Organismos Sidirodromon Ellados (OSE)
Hongarije:Győr-Sopron-Ebenfurti Vasút Zrt (GySEV) · Budapesti Helyiérdekű Vasút (BHÉV) · Magyar Államvasutak (MÁV)
Ierland:Dublin Area Rapid Transit (DART) · Iarnród Éireann (IÉ)
Italië:Arenaways · Nuovo Trasporto Viaggiatori (NTV) · Societá Automobilistica Dolomiti (SAD) · Rete ferroviaria Italiana (RFI) (spoorwegbeheerder) · Ferrovie dello Stato Italiane · Trenitalia
Kazachstan:Kazakstan Temir Zholy (KTZ)
Kosovo:Trainkos
Kroatië:Hrvatske Željeznice (HŽ)
Letland:Baltijas Ekspresis (BE) · Baltijas Tranzita Serviss (BTS) · Latvijas Dzelzcels (LDZ) · SIA "Gulbenes - Alūksnes bānītis"
Litouwen:Lietuvos geležinkeliai (LG)
Luxemburg:Chemins de fer luxembourgeois (CFL) · CFL Cargo · Railinfralu (spoorwegbeheerder)
Macedonië:Makedonski Zeleznici (MZ)
Moldavië:Calea Ferata din Moldova (CFM)
Montenegro:Zeljeznica Crne Gore a.d. Podgorica (ZCG)
Nederland:Arriva · Breng · Connexxion · DB Cargo (DB) · ERS Railways · HSL Logistik Benelux · Infraspeed BV (spoorwegbeheerder HSL-Zuid vanaf 1999) · Keolis Nederland · Nederlandse Spoorwegen (NS) · NS International · ProRail BV (spoorwegbeheerder vanaf 2005) · Qbuzz · Rotterdam Rail Feeding (RRF) · VIAS
Noorwegen:Bane NOR SF (spoorwegbeheerder) · Cargolink AS · CargoNet AS (CN) · Flåm Utvikling AS · Flytoget AS · Malmtrafikk AS (MTAS) · RailCombi · Tågåkeriet i Bergslagen AB (TÅGAB) · Vy, voorheen: Norges Statsbaner (NSB) · Vy Gjøvikbanen
Oekraïne:Ukrzaliznytsia (UZ) · Укрзалізниця (УЗ)
Oostenrijk:ÖBB-Holding AG (ÖBB) · Achenseebahn AG · CargoServ GmbH · City Air Terminal Betriebsgesellschaft m.b.H. · Graz-Köflacher Bahn und Busbetrieb GmbH (GKB) · Innsbrucker Verkehrsbetriebe und Stubaitalbahn GmbH (IVB) · Lavamünder Bahn Betrieb Ges mbH (LLB) · Linzer Lokalbahn AG (LILO) · Mariazellerbahn · Montafonerbahn AG (MBS) · Niederösterreichische Verkehrsorganisationsgesellschaft m.b.H. · Raaberbahn AG (ROeEE) · Steiermärkische Landesbahnen (StLB) · Stern & Hafferl Verkehrsgesellschaft mbH (StH) · Südburgenländische Regionalbahn GmbH (SRB) · Tauern Touristik GmbH · Taurachbahn GmbH · TX Logistik GmbH · Walser Eisenbahn GmbH · WESTbahn Management GmbH · Wiener Lokalbahnen (WLB) · Zillertaler Verkehrsbetriebe AG (ZB)
Polen:Polskie Koleje Państwowe (PKP) · Koleje Mazowieckie (KM) · Przewozy Regionalne (PR) · PKP Polskie Linie Kolejowe (PLK) (spoorwegbeheerder) · Stowarzyszenie Kolejowych Przewozów Lokalnych (SKPL) · Szybka Kolej Miejska w Trójmieście (SKM) · Szybka Kolej Miejska w Warszawie (SKM) · Koleje Dolnośląskie
Portugal:Comboios de Portugal (CP) · Fertagus · Rede ferroviaria nacional (Refer) (spoorwegbeheerder) · Takargo (TK)
Roemenië:Căile Ferate Române (CFR) · DB Cargo Romania (DB) · Transferoviar Călători (TFC)
Rusland:Rossiejskieje zjeleznye dorogi (RŽjD)
Servië:Železnice Srbije (ŽS) · Termo Elektrana Nikola Tesla (TENT) · Kombinovani Prevoz (KP)
Slovenië:Agencija Zelezniski Promet (AZP) (spoorwegbeheerder) · Slovenske železnice (SŽ)
Slowakije:Železnice Slovenskej republiky (ŽSR) · Železničná spoločnosť Slovensko (ZSSK)
Spanje:Administrador de Infraestructuras Ferroviarias (adif) (spoorwegbeheerder vanaf 2005) · Renfe Operadora · EuskoTren · Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya (FGC) · Ferrocarriles de Vía Estrecha (FEVE) · Ferrocarrils de la Generalitat Valenciana (FVG) · Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya (FVC) · Gestor de Infraestructuras Ferroviarias (GIF) (spoorwegbeheerder tot 2005)
Tsjechië:České dráhy (ČD) · LEO Express · RegioJet (RJ) (RGJ) · Správa železnic (spoorwegbeheerder)
Tsjecho-Slowakije:Československé státní dráhy (ČSD)
Turkije:Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD)
Verenigd Koninkrijk:Abellio, Abellio Greater Anglia, Abellio ScotRail · Arriva UK Trains Ltd · Arriva Trains Wales · c2c · Chiltern Railways · CrossCountry · DB Schenker Rail (DB) · First Capital Connect · First Great Western · First ScotRail · Freightliner Ltd · Gatwick Express · Great Western Trains Co Ltd · Getlink voorheen: Eurotunnel Plc (spoorwegbeheerder) · London Midland · London Overground · Merseyrail · National Express Group · National Express East Coast · National Express East Anglia · Network Rail (spoorwegbeheerder) · New Southern Railway · Northern Rail · Southeastern · South West Trains Ltd · Stagecoach Group PLC · Transport for Wales Rail Services · First TransPennine Ltd · Virgin Trains Ltd
Wit-Rusland:Belaroeskaja Tsjyhoenka/Беларуская Чыгунка (BTsj)/(БЧ)
Zweden:Statens Järnvägar (SJ) · Green Cargo · LKAB Malmtrafik AB (MTAB) · Hector Rail · Inlandsbanan AB (IBAB) · Roslagbanen · Storstockholms Lokaltrafik (SL) · Trafikverket AS tot 2010: Banverket AS (spoorwegbeheerder) · Tågåkeriet i Bergslagen AB (TÅGAB) · Värmlandstrafik · Vy Tåg
Zwitserland:Appenzeller Bahnen (AB) · BLS AG (BLS) · BLS Cargo AG (BLS) · BLS Netz AG (spoorwegbeheerder) · Crossrail AG · Matterhorn Gotthard Bahn (MGB) · Montreux-Berner Oberland-Bahn (MOB) · Oensingen-Balsthal-Bahn AG (OeBB) · Rhätische Bahn (RhB) · Zwitserse federale spoorwegen (SBB/CFF/FFS) · SBB Cargo AG · SBB Infrastruktur AG (spoorwegbeheerder) · Südostbahn (SOB) · Thurbo · transN · Treni Regionali Ticino Lombardia (TILO) · Zentralbahn (ZB)