Fictieve plaats

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Een fictieve plaats is een begrip dat kan voorkomen in uitdrukkingen, in boeken, in stripverhalen en in radio- en televisieprogramma's. De kracht van deze namen is vaak dat ze werkelijk zouden kunnen bestaan. Sommige zijn zelfs een eigen leven gaan leiden. Deze fictieve namen dienen als concretisering van een gedachtegang of als achtergrond voor een verhaal, het doel is niet opzettelijke misleiding. In geofictie en fantasy vindt men veel verder uitgewerkte vormen hiervan, daarin worden landstreken of zelfs werelden geconstrueerd, met als bekendste voorbeeld Midden-Aarde uit Tolkiens In de ban van de Ring.

Ligging van de plaatsen[bewerken]

Sommige plaatsnamen dragen een duidelijke verwijzing in zich naar de streek waar ze zouden moeten liggen, zoals Lagerwiede dat in de Kop van Overijssel gedacht moet worden, Elsenrade, dat in Limburg ligt en Dinkelo, dat in Twente gesitueerd is. Er zijn ook plaatsnamen of andere aanduidingen die uitdrukkelijk refereren aan bestaande woonplaatsen. De naam Loeren aan de Hor doet bijvoorbeeld denken aan Loenen aan de Vecht, wat nog niet wil zeggen dat deze plaats er ook eender uitziet. Lahringen en Bollegom zijn welbewust ge-ent op Harlingen en Hillegom. Naar de ligging van andere moet gegist worden. De Nederlandstalige aanduidingen verbinden Rommeldam en omgeving met de lage landen, maar het landschap doet meer aan Ierland denken, zoals Marten Toonder tot zijn eigen verbazing vaststelde toen hij daar ging wonen. Een plaats als Maaiveld zou net zo goed een landstreek als een dorp kunnen zijn. Sommige creaties van Van Kooten en De Bie wekken de suggestie in de noordoostelijke provincies te liggen, maar twijfel daarover is mogelijk. De gemeente Zeulen en de dorpen Deil en Trichterhuizen in de gemeente Juinen doen denken aan Zoelen, Deil en Tricht, Betuwse dorpjes aan de Linge. In het algemeen zijn associaties met dunbevolkte delen van Nederland populair om kleinheid, bekrompenheid of achterlijkheid aan te geven, maar ook wel gezelligheid en menselijk contact.

De klank van de naam of de eigenschappen van de bedoelde plaatsen wekken de indruk dat ze in Nederland liggen, maar welbeschouwd hoeft dat niet altijd het geval te zijn. De plaats Nergenshuizen (niet te verwarren met de bestaande buurtschap Bergenshuizen) zou een Belg wellicht in Vlaanderen plaatsen, en ook Suriname of Zuid-Afrika zouden in aanmerking kunnen komen. In het algemeen valt op dat de precieze ligging van bijna al deze plaatsen niet openlijk bevestigd wordt.

Fictieve plaatsnamen per land[bewerken]

Vlag van België België[bewerken]

Vlag van Denemarken Denemarken[bewerken]

  • Jante, een plaats in Aksel Sandemose' roman "En flyktning krysser sitt spor ("A fugitive crosses his tracks"), die het begrip "de Wet van Jante" inspireerde.

Vlag van Duitsland Duitsland[bewerken]

  • Düsterstadt, in Young Indiana Jones, een oud kasteel midden in de Donau gebruikt als gevangenis voor krijgsgevangenen.* Nordersiel, een plaats aan de Duitse waddenkust. De opvallende geel-rode vuurtoren verraadt dat het in werkelijkheid Greetsiel betreft, waar de Tatort-aflevering Sonne und Sturm is gefilmd.
  • Hintertupfingen, het Duitse equivalent van Bommerskonten: een afgelegen en onderontwikkeld oord.
  • Lastrum, een katholiek Duits dorp, dat centraal staat in de Tatort-aflevering Lastrumer Mischung.
  • Schaffrath, een dorp dat in de Tatortaflevering Schürfwunden moest wijken voor mijnbouw. In werkelijkheid werd gefilm in Otzenrath in Noordrijn-Westfalen, dat is opgeheven ten gunste van Tagebau Garzweiler van RWE Power.
  • Schriedingen, een niet-bestaand naburig dorp in de episoden van Hannes und der Bürgermeister
  • Unterleuten, een fictief dorp in Brandenburg, in de roman Unterleuten, 2016, van Juli Zeh, vertaald als Ons soort mensen.
  • Wieditz, in de Tatortaflevering Dornröschens Rache, waar boeren land moeten verkopen om een golfplaats te kunnen bouwen.

Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk[bewerken]

Vlag van Nederland Nederland[bewerken]

Van Kees van Kooten en Wim de Bie[bewerken]

Plaatsnamen die in de televisie-uitzendingen van Van Kooten en De Bie ten tonele gevoerd zijn:

  • Juinen: met burgemeester Hans van der Vaart en wethouder Tjolk Hekking. Tussen 20 oktober 1982 en 1 maart 1998 regelmatig op tv. Na de eerste uitzending meldde Het Vrije Volk dat het plaatsje meer dan 500 jaar oud was. Vanuit de St. Jodocuskerk zouden Van Kooten en De Bie zeven uitzendingen gaan verzorgen. De Positivo's debuteerden er voor de molen. Er verscheen zelfs een Juinense Courant, met als ondertitel: Nieuwsblad voor Groot-Juinen (waaronder Zeulen, Deil, Ter Weksel, Juinerbroek, Den Eng, Remmerden, Slaepstede, Trichterhuizen en De Mars).
  • Ter Weksel: als burgemeester traden aan: drs. John Blaag, P.N. van der Balk of drs. A. Madestein en als wethouder H.J. van der Knippen.
  • Zeulen
  • Wisp: woonplaats van Berendien, een persiflage op Klazien uit Zalk.
  • Drost: woonplaats van Rosalien, een concurrente van Berendien.

In de strips van Marten Toonder[bewerken]

Enkele zeer Nederlands aandoende plaatsnamen in de strips van Marten Toonder zijn:

  • Heksterzwaag aan de rivier de Drens, tussen Rommeldam en Stuipendrecht, waar het Dickerdackpark ligt en een slaoliefabriek is gevestigd
  • Hozemond aan Zee, waar de Pastylonfabrieken gevestigd zijn en waar een gevangenis is, ligt 3 km ten oosten van Rommeldam aan de kust.
  • Hunsum aan de voet van de Zwarte Bergen. Hier is een vliegveld. Gelegen circa 90 km ten oosten van Rommeldam.
  • Gepermuiden, dat 2 km ten zuiden van Hozemond aan Zee ligt. Voor de kust ligt hier de Geperplaat.
  • Koudewater, residentie van het naamloze land waar Koning Hollewijn staatshoofd is.
  • Krabbezijl, een vissersdorpje 2 km ten noordoosten van Rommeldam, onder andere in Het nieuwe denken
  • Leemsloot aan de Moonmoerassen, tussen de Zwaderheide en Ugelmoer. Er is hier een militair garnizoen in de vesting Leemburg. Het is gelegen circa 60 km ten oosten van Rommeldam.
  • Lutjewier, thuishaven van sleepboot de Kraak van Kappie.
  • Reigersbek, een stad in het Westelijk Kustgebergte met een bedrijvige haven, waar veel hout uit het bos wordt verhandeld. Gelegen circa 25 km ten oosten van de stad Rommeldam.
  • Rommeldam, waar Ollie B. Bommel woont, komt in heel veel verhalen voor. Het is in de loop der jaren flink uitgebreid en gemoderniseerd.
  • Siddewier, aan zee gelegen vissersdorp, 4 km ten noorden van Rommeldam. Er is een pier en een strand.
  • Stuipendrecht, waar de Stuipendrechtse Heide is (onder andere in: Heer Bommel en de doorluchtigheid)
  • Westzijl, dat aan een riviermond ligt en waar het Olmenbos is. Het ligt 2 km ten zuiden van Gepermuiden.
  • Zwartsloot aan Zee, een vakantieplaats in de duinen. Hemelsbreed circa 50 km ten noorden van Rommeldam.

Overige[bewerken]

Carnaval[bewerken]

In de carnavalstijd worden door de carnavalsverenigingen veel plaatsen in met name Noord-Brabant en Limburg van een fantasienaam voorzien. Bijvoorbeeld: Oeteldonk voor 's-Hertogenbosch en Lampegat voor Eindhoven.

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van Nederlandse plaatsnamen tijdens carnaval voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Vlag van Verenigde Staten Verenigde Staten[bewerken]

Zuid-Afrika[bewerken]

Fictieve plaatsnamen in de fictie[bewerken]

In veel literatuur en andere werken van fictie komen fictieve plaatsen en landstreken voor die niet duidelijk verwijzen naar een wel bestaande plaats of streek. Een beperkte lijst volgt hieronder:

Bestaande plaatsen fictief gebruikt[bewerken]

  • Lutjebroek is een plaats in West-Friesland maar wordt in de volksmond vaak als aanduiding gebruikt voor een fictief oord met een plattelandskarakter.
  • Het Drentse dorp Zwinderen bestaat echt, maar wordt in het boek 'Deining in Zwinderen' van Piet Bakker op een fictieve manier voorgesteld.
  • Het dorp Tollembeek bestaat echt in België, maar wordt in de stripreeks Urbanus op een fictieve manier voorgesteld.
  • Stripfiguur Nero woont sinds 1992 in Hoeilaart in een huis dat in het echte leven eigenlijk bewoond wordt door zijn striptekenaar Marc Sleen. Het is dus geen fictief dorp, maar wel het feit dat Nero er woont.
  • Ook Kobbegem, waar Nero's geniale zoon Adhemar woont, bestaat echt, maar zijn laboratorium bestaat er niet in het echte leven.
  • Joske Vermeulen, het kind uit een legendarische sketch van Gaston en Leo woonde op de fictieve straatnaam Trammezandlei 122 in Schoten. Op 15 juni 2009 werd er in Merksem een standbeeld van Joske Vermeulen onthuld, ontworpen door beeldhouwer Luc Verleu. Alhoewel de sketch zich in Schoten afspeelt werd het beeld in Merksem onthuld, omdat de Trammezandlei zich daar bevindt. Toch werd het beeldje niet in die straat geplaatst, maar wel op het idealer gelegen Victor Roosensplein.
  • De Man Van Melle in het televisieprogramma Schalkse Ruiters woonde in Melle, maar de straat waar hij beweerde te wonen: de Koekoekstraat nr. 70 bestond destijds niet. Naar aanleiding van de serie bestaat er tegenwoordig wel een straat met die naam en dat nummer in Melle.
  • Het tv-typetje Rosa Vermeulen uit de televisieserie Rosa woonde in Erpe-Mere.
  • In de VS bestaan verschillende steden die Springfield of Shelbyville heten, maar de versies in de televisieserie The Simpsons zijn fictief, zeker omdat het een running gag is dat de staat nooit vermeld wordt.
  • Er bestaat echt een South Park (Wyoming), maar de stad die in de gelijknamige serie (South Park) wordt voorgesteld is duidelijk louter fantasie (en ligt volgens de serie in Colorado).
  • De Amerikaanse romanschrijver John Grisham laat veel van zijn boeken, die juridische thema's omkleden, spelen in het stadje Clanton in Ford County, Mississippi. Dat bestaat niet als zodanig. Maar Clanton is er wel in het echt in de nabuurstaat Alabama en er bestaan zelfs twee echte Ford County's, maar dan in de staten Illinois en Kansas.
  • De Zwitserse romanschrijfster Ágota Kristóf situeert de Tweelingentrilogie in een niet nader genoemd land, dat overduidelijk Hongarije voorstelt. De Kleine stad K. staat voor Kőszeg (waar de auteur haar gelukkige jeugd doorbracht) en de Hoofdstad B. staat voor Boedapest. Verder wordt de stad S. genoemd, waarschijnlijk Szombathely, waar de auteur naar het internaat ging.

Fictieve landstreken[bewerken]

Naast plaatsen komen ook fictieve aanduidingen van landen of landstreken voor, doorgaans buiten de Westerse wereld gelegen, zoals: Absurdistan of Verweggistan. Voor zover bekend is de laatste aanduiding voor het eerst gebruikt in Donald Duck en vandaar uit in het gewone spraakgebruik doorgedrongen. Iemand die tijdens de vakantieperiode thuisblijft, zegt dat hij naar Balconië of Gardenië gaat. Ook Tuinzicht, Rund-um-hausen, Jardin-derrière, Costa Veranda, Costa Pelouze, Manicosta, Côte à Louzes of Hintergarten worden hiervoor wel gebruikt.

Uit de literatuur zijn namen bekend van idyllische oorden zoals Utopia en Shangri-La of ver weg gelegen, destijds nog te ontdekken streken, zoals het in het hoge noorden veronderstelde Thule en van legendarische oorden die verdwenen zouden zijn zoals Atlantis.

In het satirische boek Gullivers reizen van de Engelse schrijver Jonathan Swift komen een aantal denkbeeldige landen voor: Lilliput, Blefescu, Brobdingnag, Balnibarbi, Laputa, Glubdubdribb, Luggnagg en het land van de Houyhnhnms. Die fantasielanden gaven Swift de gelegenheid indirect kritiek te leveren op de bestaande werkelijke wereld en de mensheid.

Literatuur[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]