Naar inhoud springen

François Arago

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
François Arago
François Arago(1842), Ary Scheffer
François Arago
(1842), Ary Scheffer
Persoonlijke gegevens
Volledige naam Dominique François Jean Arago
Geboortedatum 26 februari 1786
Geboorteplaats Estagel, Frankrijk
Overlijdensdatum 12 oktober 1853
Overlijdensplaats Parijs
Religie atheïst
Handtekening Handtekening
Academische achtergrond
Alma mater Lycée François-Arago (1803),[1] École polytechnique (1803 – 1805)[1]Bewerken op Wikidata
Archieflocatie(s) Nationaal Archief van Frankrijk,[2] Academie des sciences[3]Bewerken op Wikidata
Wetenschappelijk werk
Vakgebied astronomie
Erkenning en lidmaatschap
Politieke partij Republikeinse PartijBewerken op Wikidata
Ambt head of government of France (9 mei 1848 – 24 juni 1848)Bewerken op Wikidata
Lid van Royal Society (12 maart 1818), Academie des sciences (18 september 1809), Société Philomathique de Paris, Royal Society of Edinburgh, Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen, Beierse Academie van Wetenschappen en Geesteswetenschappen, Russische Academie van Wetenschappen, American Academy of Arts and Sciences, Warschau-genootschap voor vrienden van de wetenschap, Pruisische Academie van Wetenschappen, Accademia Nazionale delle Scienze detta dei XL, Académie Nationale de Médecine, Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Turijnse Academie van Wetenschappen (20 januari 1833), Göttinger Academie van WetenschappenBewerken op Wikidata
François Arago

Dominique François Jean Arago (Estagel, 26 februari 1786 – Parijs, 2 oktober 1853, begraven op Père-Lachaise) was een Franse natuurkundige, sterrenkundige, landmeetkundige en politicus.

De ouders van Arago waren François Bonaventure Raymond Arago (1754–1814) en Marie Anne Agathe Roig (1755–1845).[4] Zij kregen 11 kinderen, 5 dochters en 6 zonen. François was hun vierde kind en oudste zoon. Zijn vader was toen burgemeester van Estagel, een stadje zo'n 18 km noordwestelijk van Perpignan. Toen Arago negen was werd zijn vader kassier van de munt van Perpignan en verhuisde het gezin naar die stad. Daar ging Arago naar school in wat nu het Lycée François-Arago is. In voorbereiding op het toelatingsexamen voor de École Polytechnique in Parijs legde hij zich toe op wiskunde. In 1803 slaagde hij voor dat examen.

Bepaling van de meter

[bewerken | brontekst bewerken]

Nog geen jaar later werd hij in 1804 secretaris van het Observatorium van Parijs. Daar ontmoette hij Laplace en Biot. Met hen sprak hij over het belang van het doortrekken van de meridiaan van Parijs naar het zuiden. Van Laplace kreeg hij de opdracht om, zo nauwkeurig mogelijk, het tien miljoenste deel van één kwadrant van de meridiaan door Parijs vast te leggen, wat door de Nationale Conventie als eenheid van lengte, de meter, aanvaard was. Een heel kwadrant opmeten is een enorm werk, dus was besloten om de afstand Duinkerke-Formentera te bepalen, een kwart van het hele kwadrant. Delambre had al tot Barcelona metingen verricht.

In 1806 vertrokken Biot en Arago naar Spanje om Delambres metingen voort te zetten. Toen ze bijna klaar waren, ging Biot terug naar Parijs, terwijl Arago op Majorca de laatste metingen verrichtte. In die tijd vielen de Franse legers Spanje binnen. Arago werd door de Spanjaarden gevangengenomen op verdenking van spionage. Hij wist uit de gevangenis van Palma te ontsnappen en kwam in 1809 terug aan in Parijs met de meetgegevens. Kort na zijn terugkeer werd hij, uit waardering voor zijn werk, benoemd tot lid van de Académie des Sciences. Tegelijkertijd werd hij docent analytische meetkunde aan de École Polytechnique en astronoom aan het Observatoire de Paris.

Onderzoeker en politicus

[bewerken | brontekst bewerken]

Arago was geliefd bij zijn studenten. Hij hield als astronoom met veel succes populaire lezingen. Met Joseph Louis Gay-Lussac richtte hij een wetenschappelijk blad op, waarmee hij het verband tussen onderzoek en toepassing wilde benadrukken. In 1825 kreeg Arago de Copley Medal voor zijn werk aan het magnetisme.

In 1830 werd hij als politicus actief. Als linkse republikein hield hij redevoeringen over onderwijs, persvrijheid en de technische toepassing van wetenschappelijke kennis. Ook werd hij voor het leven verkozen tot secretaris van de Académie des Sciences als opvolger van Fourier.

Vier jaar later kreeg hij van de universiteit van Edinburgh de hoogste academische titel.

Arago's politieke carrière bereikte haar hoogtepunt in 1848 toen hij minister van Oorlog en Marine werd. In die tijd schafte hij lijfstraffen af, evenals de slavernij in de koloniën. Na het juni-oproer trok Arago zich terug uit de politiek.

Wegens zijn slechte lichamelijke conditie kon hij steeds minder experimenteel werk verrichten.

Wetenschappelijk werk

[bewerken | brontekst bewerken]

Als wetenschappelijk onderzoeker is Arago veel lof toegezwaaid. Hij kon goed en helder schrijven en deed baanbrekend experimenteel onderzoek op het gebied van magnetisme en optica. Naast zijn bijdrage aan de bepaling van de meter onderzocht hij onder meer het noorderlicht als magnetisch effect, de fotometrische bepaling van de helderheid van maan en sterren en het effect van astronomische lichtbreking op waarnemingen.

Zijn colleges werden later gebundeld en postuum uitgegeven onder de titel Astronomie populaire met een voorwoord van de Pruisische wetenschapper Alexander von Humboldt.[5][6]

Ontdekking van de polarisatie van licht

[bewerken | brontekst bewerken]

Bij voorkeur hield Arago zich bezig met optica en magnetisme. Op het gebied van optica werkte hij samen met Fresnel en Humboldt. Met hen ontdekte hij het verschijnsel van de polarisatie van het licht. Arago paste deze ontdekking toe bij de constructie van de polarimeter, waarmee zelfs zeer zwakke polarisatie waargenomen kon worden.

Hij ontdekte het verschijnsel van de draaiing van het polarisatievlak door magnetisme, dat door Faraday verklaard zou worden. Hij ontdekte tevens de draaiing van het polarisatievlak die door kwarts veroorzaakt wordt.

Lichtsnelheden in verschillende media

[bewerken | brontekst bewerken]

Het hoogtepunt van zijn experimentele werk zou Arago's vergelijking van de lichtsnelheden in lucht, glas en water worden. Volgens Newtons deeltjestheorie voor het licht zou de lichtsnelheid in dichtere stoffen moeten toenemen, maar volgens de golftheorie van Huygens-Fresnel juist afnemen. Door zijn politieke bezigheden tijdens de revolutie en later door zijn slechte gezichtsvermogen kwam hij hier niet meer aan toe. Hij heeft nog wel meegemaakt dat de metingen verricht door Hippolyte Fizeau en Foucault, met door hem ontworpen apparatuur, positief uitvielen voor de golftheorie.

Standbeelden van Arago

[bewerken | brontekst bewerken]

In 1893 bestelt l’Amiral Mouchez, de directeur van het Observatoire van Parijs, een bronzen standbeeld (ontworpen door Alexandre Oliva) als herinnering aan de wetenschapper Arago. Het werd opgericht op het plein voor het Observatoire van Parijs. Dit werd door de Duitsers in 1942 van zijn sokkel gehaald en omgesmolten voor de oorlogsindustrie. De sokkel staat nog steeds leeg en zal voor eeuwig leeg blijven.[7]

In de jaren tachtig werd een prijsvraag uitgeschreven voor een nieuw monument. De winnaar was de Nederlandse kunstenaar Jan Dibbets. Deze maakte een ontwerp voor een serie bronzen plaatjes die exact langs de lijn van de meridiaan van Parijs zijn geplaatst. Zij vormen een verbinding tussen het noorden en zuiden van Parijs. Een aantal van deze plaatjes bevindt zich in de vloeren van het Louvre.

Sinds 2 oktober 2017 prijkt er in de tuin van het Observatoire van Parijs een nieuw standbeeld van Arago van de hand van de Belgische kunstenaar Wim Delvoye.[8]

Arago's standbeeld in Perpignan

In Perpignan is een plein naar Arago genoemd met daarop zijn standbeeld.

Het kunstwerk van Jan Dibbets en de plek van de plaatjes op deze nulmeridiaan worden uitgebreid beschreven in het boek De Meridiaan van Parijs van Philip Freriks (Uitgeverij Conserve). Het boek volgt de meridiaan van het uiterste zuiden van Parijs tot aan de noordelijke Porte de Montmarte en is een niet-alledaagse wandelroute dwars door het historische hart van Parijs.

Deze route speelt ook een rol in de ontknoping van de Da Vinci Code.

Hij is een van de 72 Fransen wier namen in reliëf op de Eiffeltoren zijn aangebracht.

Ook de natuurkundige Studievereniging Arago aan de Universiteit Twente is naar deze wetenschapper vernoemd.[9]

[bewerken | brontekst bewerken]
Zie de categorie François Arago van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Voorganger:
Louis Eugène Cavaignac
Minister van Oorlog
1848
Opvolger:
Jean-Baptiste Adolphe Charras