Geheimraad

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Een Geheimraad is een (niet-academische) titel voor speciale adviseurs van een soeverein vorst. De titel kwam in de 17de eeuw voor het eerst in zwang. De vorst verleende deze titel aan persoonlijke raadgevers, maar later ook aan hoogleraren en ondernemers. Tegenwoordig wordt de titel alleen nog door de koningin van Groot-Brittannië verleend.

Duitsland[bewerken]

De titel Geheimrat (eig.: Geheimer Rat) werd reeds verleend ten tijde van het Heilige Roomse Rijk. Niet alleen verleende de keizer deze titel, maar ook de talrijke vorsten die het rijk telde. Deze praktijk werd voortgezet tijdens het Tweede Duitse Rijk. Met de instelling van de republiek in 1918 werd de titel niet meer verleend. Een Geheimrat werd aangesproken als excellentie.

Een Wirklicher Geheimer Rat ("Werkelijke Geheime Raad") stond in hogere rangorde dan een Geheimer Rat.

Oostenrijk[bewerken]

De titel Geheimrat werd ook in het keizerrijk Oostenrijk verleend. Ook hier werd de drager van de titel aangesproken als excellentie. In 1919 werd het voeren van de titel strafbaar gesteld. De reeds bestaande titel (Geheimer) Hofrat wordt sindsdien verleend aan academici, beambten etc. en heeft de titel Geheimrat in feite vervangen.

In zowel Duitsland als Oostenrijk kon een vorst een beroep doen op een Geheimer Rat om hem van dienst te zijn en te adviseren. Dit was alleen theoretisch, in de praktijk was het gewoon een eretitel die werd verleend en slechts klein aantal werd dan ook daadwerkelijk door de vorst gevraagd om advies. Het is overigens een misvatting dat alleen mensen van adel geheimraad konden worden. Met name zij die in het wetenschappelijk veld werkzaam waren, waren vaak niet van adel. Dit gold ook voor ondernemers en zakenlieden.

In de Duitstalige landen waren er diverse varianten op de titel Geheimer Rat:

  • Baurat (Bau-R.) / Geheimer Baurat
  • Hofbaurat / Geheimer Hofbaurat
  • Justizrat / Geheimer Justizrat
  • Kommerzienrat (Kom.-R.) (in Oostenrijk: Kommerzialrat) / Geheimer Kommerzienrat (Geh. Kom.-R.)
  • Medizinalrat / Geheimer Medizinalrat
  • Ökonomierat / Geheimer Ökonomierat
  • Regierungsrat (Reg.-R.) / Geheimer Regierungsrat (Geh. Reg.-R.)
  • Regierungs- und Baurat / Geheimer Regierungs- und Baurat
  • Geheimer Archivrat
  • Generalsuperintendent (Gen.-Sup.)
  • Hofrat
  • Legationsrat (Leg.-R.)
  • Kommissionsrat
  • Obertribunalrat (Ob.Trib.R.)
  • Rat
  • Staatsrat (Staats-R.)
  • Geheimrat (Geheim-R.)
  • Wirklicher Geheimrat (Wirkl. Geh.-R.)

De titel van geheimraad volgde voor de naam van een persoon en voor diens (eventuele) academische en/of adellijke titels. Bijvoorbeeld: Wirkl. Geh.-R. Prof. Dr. Eduard von Simson of Geheimer Baurat Dr.-Ing. Dr. phil. h.c. Dr. tech. h.c. Emil Rathenau (oprichter van AEG).

Rusland[bewerken]

Tsaristisch Rusland kende ook de titel geheimraad. Het was de hoogste titel binnen de Rangentabel.

Verenigd Koninkrijk[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Privy Council voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Her Majesty's Most Honourable Privy Council, kortweg Privy Council - privy van privacy - is de geheimraad van de Britse koning(in). De Privy Council bestaat uit twee comités:

  • Een comité bestaande uit alle huidige en vroegere ministers, aangevuld met enkele vooraanstaande politici (zoals de leiders van de grootste partijen in het parlement) zijn Privy Councillors (of Privy Councellors)
  • Een juridisch comité, het Judicial Committee of the Privy Council, dat bestaat uit de belangrijkste Britse rechters. Daarnaast hebben ook rechters (Law Lords) uit het Commonwealth of Nations (Gemenebest van Naties) zitting in het Judicial Committee. Het Judicial Council fungeert namelijk ook als hoogste rechtsinstantie van het Commonwealth.

Sommige wetten in het Verenigd Koninkrijk moeten door de koning(in) én de Privy Council worden aangenomen tijdens een gezamenlijke zitting (King in Council of Queen-in-Council).

Nieuwe leden moeten een eed zweren alvorens te worden toegelaten tot de Privy Council. Leden voeren de titel The Right Honourable en personen die deze titel reeds voeren (bijvoorbeeld adel) plaatsen de afkorting "PC" achter hun naam. Bijvoorbeeld The Rt. Hon. Dr. Gordon Brown MP of The Most Revd. Dr. Rowan Williams DPhil DCL DD MA (Cantab) FBA (voormalig Aartsbisschop van Canterbury).

Zie ook[bewerken]