Germaanse goden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Verspreiding van het Oudnoords rond 900. Rood: Oudwestnoordse dialecten; Oranje: Oudoostnoordse dialecten; Blauw: Oudgotisch; Groen en geel: West-Germaanse talen.

Het pantheon van de Germaanse en Noordse goden is vrij complex. Ongetwijfeld is het over een ruime tijdspanne ontstaan en hebben er in die tijd talloze invloeden meegespeeld, waaronder niet in het minst de volksverhuizingen. Er was in feite niet zoiets als 'dé Germanen'. Dit is slechts een algemene verzamelnaam voor min of meer losse stammen of etnieën die gebieden in het midden en het noorden van Europa bevolkten. Wel konden de verschillende stammen zich in de eerste eeuwen na onze jaartelling nog onderling verstaanbaar maken, omdat zij dialecten van dezelfde taal, het Oergermaans, spraken.

Rond het jaar 1000 was ook het noorden gekerstend, maar de oude godheden overleefden in de literatuur, zij het vaak vervormd, vermomd en vermengd.

Er is met name literatuur overgeleverd over de goden waaraan in Scandinavië in de Vikingtijd werd geloofd. Over de Germaanse goden uit andere gebieden en periodes is veel minder bekend.

Overzicht Noorse goden[bewerken]

Onderstaande tabel is een overzicht dat werd opgemaakt vanuit de Edda. De godheden staan ongeveer in de volgorde vermeld waarin zij ook daar in voor komen in de Gylfaginning, een woordenstrijd tussen drie gedaanten van Odin, namelijk 'Hoog', 'Evenhoog' en 'Derde' en een zekere Gangleri waarvoor de Zweedse koning Gylfi zich uitgeeft nadat hij in het geheim in Asgard is doorgedrongen.

De volgorde lijkt overeen te komen met belangrijkheid en/of verwantschap.

Er is eerst sprake van 12 Asen en 14 Asinnen (atmosferische godheden). Daarnaast worden echter nog een aantal afstammelingen, verwanten en gezellen vermeld, die blijkbaar mettertijd mee op de Asenlijst mochten. Elders wordt ook melding gemaakt van een tweede categorie goden, de Wanen (aardgoden). Na een strijd tussen deze twee soorten had een verzoening plaats met uitwisseling van soortgenoten om dat te bezegelen.

Noorse Naam Germaanse Naam Functie Echtgenote(n) Verblijf Vervoer Attributen Opmerking
Odin Wodan Oudste Ase; Oppergod; kennis, wijsheid, strijd Frig Gladsheimr waar zijn zetel Hlidskjalf staat Sleipnir Ring Draupnir, medekelk, speer, raven: Huginn en Muninn zoon van Bur en Bestla
Frig Frigga Asin, Odin Fensalir wagen getrokken door katten met leidsels van bloeiend vlas sleutelbos, blauwe mantel, rode jurk, veer moedergodin, wordt ook Saga genoemd
Thor Donar Ase; sterkste ase, slaat rijpreuzen en bergreuzen schedel in met zijn hamer Mjölnir Sif Bilskirnir in Thrudvangar met 5x100+40 vertrekken Tanngnjóst en Tanngrisnir (bokken) hamer Mjölnir , Krachtgordel, IJzeren handschoenen Zoon van Odin en Jörd;Verdedigt Asgaard en Midgaard
Baldr Balder De beste en mooiste en wijste welsprekendste en genadigste Nanna Breidablik in Asgaard Paard Hringhorni en erft Draupnir ‘Zijn raad wordt nooit gevolgd’; god van het wenen
Njörd Njord Wane; regelt waaien van de wind, zee en vuur, rijk en vermogend Skaði Nóatún in Asgaard Uit Vanaheimr, geruild met Hœnir; god van voorspoed
Skaði Skadi Wane; boogschieten en skiën, schoonheid Njǫrð Thrymheimr boog Ull, andere namen: Öndurgud Öndurdis
Frey Fro/ Frea Wane; machtig mooi; regen en zon en vruchten en vrede welstand Gerd Alfheim Skíðblaðnir (opplooibaar schip) en everwagen Zoon van Njord en Skadi, God van jaargroei en voorspoed
Freyja Frîia Wane; mooi machtig (‘frova’) voortreffelijkste; liefdesgedichten Ód Folkvangr en Sessrumnir in Asgaard Wagen met twee katten Halssnoer Brisingamen Helft van de strijders is voor haar; weent rood goud om verdwaalde Ód; heeft veel namen door het reizen om hem te zoeken
Hnoss al het mooie heet zo Dochter van Freyja en Od
Týr Ziu / Tîw Ase. Stoutmoedigste, wijst zege toe, wijs Eenhandig 'Geen vredestichter'
Bragi Ase; wijsheid, poëzie, retoriek en woordspel Iðun Lange baard Schepper van de dichtkunst
Iðun Bewaart in kist appelen voor verjonging van de goden Bragi
Heimdall Heimdal Witte Ase, groot en heilig, had negen zustermoeders, brugbewaker tegen de reuzen Himinbjörg in Asgaard bij Bifröst Paard Gulltoppr Gouden tanden; minder slaap dan een vogel nodig, ziet overdag en ’s nachts 100 mijl; Hoort gras en wol groeien; Gjallarhoorn schalt in alle werelden Vijand van Loki
Hod Hödur Ase. Blind en sterk Doder van Baldr
Vidar Ase. Zwijgzame ase bijna zo sterk als Thor Vidi Schoen met dikke zool of IJzeren schoen Doodt Fenrir
Váli Ase; moedig en goed schutter Valaskjálf Zoon van Odin en Rind; vijand van Höd die hij doodt
Ull Uller Ase; boogschutter skiloper, mooi, strijder Ydalir Zoon van Odin en Sif, stiefzoon van Thor;
Hœnir Vlugge ase of langpoot
Forseti Ase; verzoener; rechtspreker Glitnir in Asgaard Zoon van Baldr en Nanna
Loki of Loptr Loki Mooi en knap, boosaardig en grillig; sluwheid Sigyn Overal hij is de zoon van reus Farbauti en reuzin Laufey, heeft zoon Nari en Narfi (wolf)
Loki of Loptr Loki Boosaardig, sluw, grillig reuzin Angrboda Overal nageslacht: Fenrir; Jörmungandr (Midgaardslang) en Hel
Sága Asin Odin Sökkvabekkr Andere naam van Frig
Eir Asin Heelmeesteres
Gefjon Gifioen Asin, ongehuwd; rukte Seeland (Selund) uit Zweden weg Haar dienen alle vrouwen die ongehuwd sterven
Fulla Asin; deelt Frigs geheimen zorgt voor Frigs kousen en schoeisel Los haar met gouden band; draagt kistje van Frig
Sjöfn Asin. Richt gedachten van mannen en vrouwen op de liefde Een minnaar heet ‘sjafni
Lofn Asin. Mild en goed, bemiddelend bij Alvader bij verboden omgang tussen seksen ‘verlof’ en ‘loven’
Vár Asin. Zij luistert naar eden en afspraken waarborgen’, trouw
Vör Asin. Wijs en nieuwsgierig, niets is haar verborgen ‘gewaar’ worden
Syn Asin. Deurbewaakster in de hal Betwisting op het thing Syn voor de deur zetten’ = iets betwisten
Hlín Asin. Waakt over mensen die men tegen gevaar in bescherming neemt hleina’ = zichzelf beschermen, Hoedster = andere naam van Frig
Snotra Asin. Verstandig bescheiden snotr’ = bescheiden man of vrouw
Gná Asin. Boodschapster van Frig Paard Hófvarpnir, berijdt wolken en water gnaefar’ = hoog oprijzen
Sól Sunna Wane; zonnegodin; Strijdwagen getrokken door de twee paarden Arvakr en Alsvidr.
Ran Zeegodin Aegir (zee)
Jörd Ertha Asin van de aarde Moeder van Thor, oorspronkelijk een Vane
Rind Asin Moeder Vali

Overzicht continentaal Germaanse goden[bewerken]

Hieronder volgt een overzicht dat het overzicht hierboven aanvult. Alleen worden hieronder de goden benoemd die specifiek (ook) bekend zijn van de continentale Germanen. Deze godheden worden genoemd bij, onder andere, de Romeinse geschiedschrijvers Tacitus, Plinius en de Angelsaks Beda. Van veel goden is geen uitgebreide literatuur bekend.

Germaanse Naam Noorse Naam Functie Attributen Opmerking Literatuur
Wodan; Woutan; Weda Odin Oppergod; scheppergod wolven, raven, achtbenig paard, speer, Wilde Jacht Oudsaksisch doopgelofte; Merseburger toverspreuken; Beda; Edda
Donar; Thunaer; Tonger Thor Dondergod Hamer Maakt met hamer bliksem en donder Oudsaksisch doopgelofte; Edda
(H)irmin; (H)ermen Jörmunr voorouder der Herminones De Saksen vereerden hem in hun Irminsul naam betekent groots, weids, drager Vita Karoli Magni
Ing(uz); Ingwaz Yngvi voorouder van de Ingvaeones; god van erfelijkheid; vernoeming; licht. Een Germaanse naam voor Frey Tacitus
Istvae voorouder der Istvaeones Tacitus
Mannuz Vader voorouder-goden Hirmin, Ing en Istwa Naam betekent 'mens(heid)' Tacitus
Tuïsto Oergod der Germanen; vader van Mannuz uit de aarde ontstaan Tacitus
Nerthus Terra Mater; Moedergodin; vruchtbaarheidsgodin Getrokken met paard en wagen Later bekend als Friia en/of Ertha Tacitus
Ostara; Ēostre Vruchtbaarheidsgodin van de lente en de wedergeboorte Ei, haas Naam verwant aan oosten, daar de zon opkomt Beda; Angelsaksische kalender
Saxnôt; Seaxneat stamgod der Saksen; recht; oorlog; verbond Verwant aan Tîw Oudsaksisch doopgelofte
Holda Hel Onderwereld- en bosgodin; mooi; lang haar; staart van koe; gedaante wisselen; magie Wilde Jacht Folklore uit Scandinavië en Westfalen; verwant aan Huld Folklore uit Scandinavië en Westfalen; Edda
Tanfana Godin van Istvaeonen, stam der Marsi archeologie
Hretha naam betekent de beruchte, de zegevierende Angelsaksische kalender
Balder; Baldaeg Baldr Beda; Edda; Merseburger toverspreuken
Frigga; Frija Frig moeder der goden Beda; Edda
Fro; Frea Frey Mannelijk fallussymbool rijdend op een everzwijn Edda; volkslegenden
Freyja Vrouwelijke seksualiteit verwant aan Ostara; mooiste der god(inn)en Merseburger toverspreuken
Ziu; Tîw; Thingsus Týr Rechtvaardigheid; orde god van het Thing archeologie
Heimdal; Heime Heimdall brugbewaker tegen de (reuzen) Gjallarhoorn, paard Gulltoppr ziet overdag en ’s nachts 100 mijl; hoort gras en wol groeien; Merseburger toverspreuken; Edda
Sunna; Sigel Sól zonnegodin; paard en wagen rijdend rond Midgaard; achterna gezeten door Helhond Merseburger toverspreuken
Hertha , Ertha Jörd Aardegodin Verwant aan Gaia Beda
Nehalennia beschermgodin voor zeelui en handelaars Hond, vruchten, lang gewaad, Schelpdak van de altaarnis, bloemslingers West-Germaanse godin uit 2e en 3e eeuw na Chr. archeologie

Verwantschap[bewerken]

                           Boltorn             Búri          Ægir     Ran             Farbaute           Laufey
                               |                 |             |        |                  |                 |
                             Bestla             Bor           +---+----+                  +--+-----+-----+--+
                               |                 |                 |                          |     |     |
                               +--+-------+---+--+             Ni søstre                    Loki Býleiptr Helblindi
                                  |       |   |                    |                        |
           Fjørgyn             Vili    Odin                   Heimdall         Sigyn      +++
              |                           |                                       |        | |                      Angrboda
            Frig                +-+---+--+--+---+--+                  Fjorgyn    +--+---+-+ |                          |
              |                  | |   |     |   |  |                      |         |   |   +---+------+----------+----+
     Nepr     +--+-----+-----+---+ |   |     |   |  +------------------+---+       Nari Narfi    |      |          |
      |          |     |     |     |   |     |   |                     |                        Hel (godin) Midgaardslang Fenrir (mythologie)          Hyrrokin
    Nanna     Baldr Hoder Hermod  |   |     |   |         Sif        Thor   Jarnsaxa                              |                   |
      |          |                 |   |     |   |         | |        | |       |                                  +--------+-------+--+
      +-----+----+                 |   |     |   +-----+---+ +--+---+-+ +----+--+              Thjazi                       |       |
            |           Idun     Bragi |     |         |        |   |        |                    |                        Hati  Skoll
         Forseti          |        |   |     |        Ull     Trud Modi    Magni         Skadi  Njord        ?
                          +--------+   |     |                                                    |     | |         |
                  Rind                 |     |         Gridur                                       +-----+ +--+---+--+
                   |                   |     |           |                                                   |   |
                   +----+--------+-----+     +----+------+                                   Od           Freyja  Frey
                        |        |                |                                           |              |
 ?    Gefjon          Skjold  Vali (Bo)         Vidar                                         +---+-------+--+
 |      | |             |                                                                         |       |
 +--+---+ +------+------+                                                                       Hnoss  Gersimi
    |            |
 4 ossen     Skjoldungerne

Referenties[bewerken]

  • Snorri Sturluson (1225): Over de noordse goden – Verhalen uit Edda en Heimskringla, Nederlandse vertaling 1983 door P. Vermeyden, Meulenhoff, ISBN 9029019018