Gertrudis van Nijvel

Gertrudis van Nijvel
Algemene informatie
Geboortedatum	626
Geboorteplaats	Landen
Overlijdensdatum	17 maart 659
Overlijdensplaats	Nijvel
Begraafplaats	Sint-Gertrudiskerk
Werk
Beroep	non
Functies	abbess of Nivelles
Religie
Religie	Rooms-Katholieke Kerk
Kloosterorde	benedictijnen
Heiligheid	heilige
Feestdag	17 maart, 30 september
Familie
Familie	Pepiniden
Vader	Pepijn van Landen
Moeder	Ida van Nijvel
Broers en zussen	Grimoald I, Begga, Bavo van Gent
	De informatie in deze infobox is afkomstig van Wikidata.; U kunt die informatie bewerken.
Portaal	Christendom

Gertrudis van Nijvel (626, Landen - 17 maart 659, Nijvel), ook Geertrui of Gertrud, was een vroeg-middeleeuwse heilige en abdis. Ze is geboren in Landen (thans Vlaams-Brabant en overleed in Nijvel, nu Waals-Brabant), en groeide uit tot een van de belangrijke heiligen in het noorden van Gallië. Zij verbond de Pepiniden en later de Karolingen met het sacrale.

Leven

Jeugd

Gertrudis werd geboren als dochter van Pepijn van Landen, hofmeier van de koningen van Austrasië. Haar moeder was de heilige Ida van Nijvel en ze is een zuster van de heilige Begga. Gertrudis ontving een zeer devote en strenge opvoeding, ondanks haar adellijke afkomst. Al op jonge leeftijd had zij het voornemen om haar maagdelijkheid in dienst van God te stellen. Tijdens een feest bij koning Dagobert I werd zij door een prins ten huwelijk gevraagd, maar zij weigerde met de woorden: "Ik heb als bruidegom gekozen de eeuwige schoonheid die de oorsprong is van de schoonheid van alle schepselen. Hij die oneindig veel rijkdommen bezit en door de engelen wordt aanbeden."

Abdis

In 640 stichtte haar moeder, inmiddels weduwe, de grote abdij van Nijvel, waar de zusters de cisterciënzerregel naleefden. Gertrudis trad toe tot de abdij en werd op zeer jonge leeftijd, op 20-jarige leeftijd, door het kapittel tot abdis verkozen. De jonge abdis legde al snel de nadruk op de cisterciënzer discipline binnen haar abdij. Haar levenswijze werd een bron van inspiratie voor andere zusters: zij handhaafde de monastieke tucht en haar gezag strekte zich uit voorbij de grenzen van de abdij van Nijvel.

Haar heiligheid wordt als volgt verwoord: "Men zegt van haar dat ze ijverig was en voorzichtig en veel bewondering kreeg van de zusters. Ze bad veel en bracht dagen vastend door. Ook studeerde ze veel in de Heilige Schrift en liet daartoe boeken uit Rome komen. Overigens leefde zij in de grootste armoede en geeft alles wat ze heeft aan de armen, weduwen en wezen. Ook stichtte ze veel kerken ter ere van de heiligen."

Tijdens haar geestelijke oefeningen voor het altaar werden verschillende mystieke openbaringen geregistreerd. Zo daalde een vlam uit de hemel neer boven haar hoofd, die de gehele abdijkerk verlichtte. Volledig verzwakt door haar strenge vasten en waakzaamheid, droeg zij op 30-jarige leeftijd het ambt van abdis over aan haar nicht, Wilfetrudis.

overlijden

Ze bereidde zich voor op haar naderende dood, maar bleef onvermoeibaar in haar vastenpraktijk en droeg altijd een ruw boetekleed, waarin zij ook verlangde begraven te worden. De dag voor haar overlijden deelde haar geestelijke begeleider haar mee dat zij de volgende dag door de engelen van God voor Zijn troon zou worden gebracht. Dit bleek te gebeuren zoals voorspeld: ze overleed in volledig bewustzijn en stierf op de jonge leeftijd van amper 33 jaar.

Verering

Haar feest wordt in de Latijnse ritus gevierd op haar sterfdag, 17 maart. Een relikwie van Gertrudis wordt bewaard en vereerd in de Sint-Amanduskerk te Wezeren in Vlaams-Brabant.

De Sint-Gertrudiskapel van het kasteel van Gaasbeek

Eponiemen

Gertrudis liet een diepe indruk achter op de geschiedenis van het kloosterleven, waardoor het vernoemen van lokale kerken naar haar werd gezien als een manier om haar blijvende spirituele invloed te erkennen en te behouden. Zowel in België als Nederland zijn er dan ook vele kerken die aan St. Gertrudis zijn gewijd: zie Sint-Gertrudiskerk.

Jaarlijks wordt op de sterfdag van St. Gertrudis een bedevaartstocht naar de kapel van de Sint-Gertrudiskerk in Bergen op Zoom gehouden. De glas-in-lood-vensters geven taferelen te zien uit het leven van Sint Gertrudis. Sedert eeuwen is zij de beschermvrouwe van Bergen op Zoom.
Ook Geertruidenberg is naar haar genoemd.
Het dorp Sint Geertruid in het uiterste zuiden van de Nederlandse provincie Limburg is genoemd naar Sint Gertrudis, waaraan tevens de Sint-Gertrudiskerk in dit dorp is gewijd.
In het dorp Oirlo (gemeente Venray) staat ook een Heilige Gertrudiskerk.
De gotische kerk van de Vlaams-Brabantse gemeente Ternat heet officieel Sint-Gertrudiskerk.
In Leuven staat nabij de Mechelsestraat aan de Halfmaartstraat een Sint-Gertruikerk met ernaast delen van de voormalige Sint-Geertrui-abdij.
Te Landen (België - Vlaams-Brabant) is de hoofdkerk toegewijd aan de Heilige Gertrudis.^[3]
In Oost-Vlaanderen treffen we de Sint-Gertrudiskerk (Wetteren) en de Sint-Gertrudiskerk (Wichelen) aan.
In Wijlre in Zuid-Limburg is de Sint-Gertrudiskerk ook vernoemd naar en gewijd aan Gertrudis van Nijvel. Tijdens het 750-jarig bestaan van de parochie Wijlre in 2012/2013 werd er op 7, 8, en 9 september 2012 een muzikaal theaterspel opgevoerd met de titel Truuj, de Limburgse naam voor Gertrudis. Hierin werd het verhaal van Wijlre en van Gertrudis verteld.
In Deventer bestond van 1472-1985 het Sint Geertruiden Gasthuis.
De 13e-eeuwse Geertekerk in Utrecht is genoemd naar Sint-Gertrudis. Elk jaar wordt op haar naamdag de middeleeuwse klok Ghertrut door leden van het Utrechts Klokkenluiders (UKG) met de hand geluid. Na de Reformatie kwam de Geertekerk in handen van protestanten en verhuisde de rooms-katholieke Geerteparochie naar een aan Sint-Gertrudis gewijde schuilkerk. In 1723 ging deze parochie over naar de Oud-Katholieke Kerk. In 1914 verrees naast deze schuilkerk de oudkatholieke Sint-Gertrudiskathedraal. In 1924 bouwden de rooms-katholieken een Sint-Gertrudiskerk in de Utrechtse Rivierenwijk. Zo heeft Utrecht vier kerken die gewijd zijn aan of genoemd naar Geertruida van Nijvel.
In het Brabantse dorp Heerle staat ook een Sint-Gertrudis van Nijvelkerk uit 1862, verbouwd in 1924, en in 2013 in gebruik genomen als multi-functioneel centrum (huisarts, dorpshuis en kerk) ten behoeve van het behoud van de leefbaarheid van de dorpskern Heerle (gemeente Roosendaal en Nispen).
In Roosendaal staat de middelbare school het Gertrudis College.
In het centrum van 's-Hertogenbosch is een straat met de naam Sint Geertruikerkhof. In de middeleeuwen was daar een klooster met een kerkhof.
In Noord-Holland staat de Sint-Gertrudiskerk, in het kunstenaarsdorp Ruigoord.
In Workum staat de Grote of Sint-Gertrudiskerk.
In het Gooi wordt de naamdag van Sint Geertruidis (17 maart) gevierd als Erfgooiersdag.
In Dendermonde - Vlassenbroek staat de Sint-Gertrudiskerk langs de dijk aan de Schelde en is het de kleinste parochie van het bisdom Gent. Het is ook een bedevaartsoord. Het kerkje bevat mooi gebeeldhouwde kunstwerken van zijn vroegere pastoor E.H. V.Stuyver.
In Baard, Friesland - de Gertrudiskerk van de Hervormde Gemeente. Was ooit de Sint-Gertrudiskerk, maar na de reformatie mocht het geen Sint meer heten. Inmiddels een cultuurkerk, maar er worden nog steeds kerkdiensten gehouden. Verwijzing [1]
Sinds 1276 (eerste vermelding) vindt een jaarlijkse Sint-Gertrudisommegang plaats in Nijvel. Ook daar staat een Sint-Gertrudiskerk.^[4]

iconografie

De iconografie van Gertrudis toont haar vaak met de volgende symbolen: een abdijkerk, een cisterziensergewaad, een staf, een drinkbeker, muizen en een kat. Het laatstgenoemde symbool, afkomstig uit een seculiere context, heeft zich vooral sinds het einde van de jaren negentig via het internet verspreid.^[bron?]

Beschermheilige

Gertrudis werd onder meer aanroepen als beschermheilige door reizigers en pelgrims. Die dronken bij vertrek de 'Gertrudisminne' op een behouden reis.^[5]

Zie ook

Bronnen

Louis Goosen, Gertrudis van Nijvel, in: Van Afra tot de Zevenslapers. Heiligen in religie en kunsten, 1992, p. 166-167
H.Gertrudis, maagd (HeiligenNet)
(en) Susan W. Wade : Gertrude's tonsure: an examination of hair as a symbol of gender, family and authority in the seventh-century Vita of Gertrude of Nivelles; Journal of Medieval History Vol. 39, Iss. 2, 2013

Referenties

↑ Find a Grave.
↑ http://fmg.ac/Projects/MedLands/FRANKSMaiordomi.htm; Medieval Lands; geraadpleegd op: 6 maart 2016.
↑ Sint-Gertrudiskerk Landen. KerkenInVlaanderen.be. Gearchiveerd op 28 december 2014. Geraadpleegd op 4 mei 2025.
↑ Sint-Gertrudisprocessie van Nijvel. VisitWallonia. Geraadpleegd op 4 mei 2025.
↑ De Maesschalck, Edward (2025). De Hertogen van Brabant. Sterck & De Vreese, blz. 20. ISBN 9789464712209.

Zie de categorie Saint Gertrude of Nivelles van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

[wikidata-e5823a4f28d35706cd7a689da3822f942b5306e6-v3-1] Find a Grave.

[wikidata-54aae5f2cabbf31be5570e4de92ce737e534c69d-v3-2] ttp://fmg.ac/Projects/MedLands/FRANKSMaiordomi.htm; Medieval Lands; geraadpleegd op: 6 maart 2016.

[3] Sint-Gertrudiskerk Landen. KerkenInVlaanderen.be. Gearchiveerd op 28 december 2014. Geraadpleegd op 4 mei 2025.

[4] Sint-Gertrudisprocessie van Nijvel. VisitWallonia. Geraadpleegd op 4 mei 2025.

[5] De Maesschalck, Edward (2025). De Hertogen van Brabant. Sterck & De Vreese, blz. 20. ISBN 9789464712209.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]