Geschiedenis van de Joden in Polen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Ontvangst van de Joden in Polen in het jaar 1096 (geschilderd door Jan Matejko)

De geschiedenis van de Joden in Polen omspant ongeveer 1000 jaar. Polen was ooit thuishaven voor de grootste Joodse gemeenschap in Europa en was een centrum van Joodse cultuur. De geschiedenis loopt van een lange periode van religieuze tolerantie en welvaart onder de Joodse bevolking tot een bijna complete vernietiging door nazi-Duitsland in de twintigste eeuw tijdens de Duitse bezetting van Polen en de Holocaust.

Van de oprichting van het Koninkrijk Polen (1025) tot aan de vroege jaren van het Pools-Litouws Gemenebest (opgericht in 1569) was Polen een van de meest tolerante landen van Europa, wat betreft andere godsdiensten. Het land stond bekend als paradisus Iudaeorum (Latijn voor Joods paradijs) en was een unieke schuilplaats voor Europese Joden die vervolgd en verbannen werden uit andere landen. Tegen het midden van de 16de eeuw woonde 80% van de Joden in de wereld in Polen. Na de verzwakking van het Gemenebest en de religieuze strijd van de protestante reformatie en de katholieke contrareformatie begon de traditionele Poolse tolerantie vanaf de 17de eeuw af te nemen. Na de Poolse Delingen en de opheffing van Polen als onafhankelijke staat aan het einde van de 18de eeuw. De Poolse Joden stonden nu onder het gezag van het antisemitische Russische Keizerrijk, het keizerrijk Oostenrijk-Hongarije en het Koninkrijk Pruisen (later Duitse Keizerrijk). Nadat Polen opnieuw onafhankelijk werd na het einde van de Eerste Wereldoorlog was het nog steeds een centrum voor de Europese Joodse wereld met een van de grootste gemeenschappen van de wereld, 3 miljoen. Antisemitisme werd echter een steeds groter probleem.

Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog werd Polen verdeeld tussen nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie. Daarna volgde alsnog de Duitse bezetting van geheel Polen. In deze periode vond de verschrikkelijke genocide plaats die 90% van alle Joden vernietigde. Drie miljoen Poolse Joden vonden de dood tijdens de Holocaust en nog eens drie miljoen niet-Poolse Joden. De Tweede Wereldoorlog eiste het leven van één vijfde van de totale Poolse bevolking.

Na de oorlog verkozen de meeste van de overlevende 200.000 Joden om te emigreren uit de communistische, door Stalin beheerste Volksrepubliek Polen. Ze gingen voornamelijk naar de nieuwe staat Israël, die in 1948 uitgeroepen werd, of naar de Verenigde Staten of Zuid-Amerika. Hun vertrek werd bespoedigd door de vernieling van de meeste Joodse instituten, de pogroms die nog plaatsvonden na de oorlog (bijvoorbeeld Kielce) en de vijandigheid van de communistische partij. Het merendeel van de nog overgebleven Joden verliet Polen eind jaren 60 door een antizionistische campagne. De antizionistische campagne was een reactie van het opkomend Pools nationalistische communisme dat ontstond toen na de dood van Stalin de teugels gevierd werden. De Pools nationalistische communisten kwamen tegenover de meer Sovjet georiënteerde communisten te staan. Onder deze Soviet georiënteerde communisten bevonden zich opvallend veel Joden uit de landen oostelijk van Polen zoals Ukraine en Wit-Rusland, die uit lagere sociale klassen kwamen en voor wie het communisme de bondgenoot was geweest in de strijd tegen het Nazisme en de opvolger van het anti-semitische tsaren rijk. Door de steun van de Soviet Unie aan dit antisemitisme en concessies aan de Poolse nationalisten op het gebied van bijvoorbeeld privaat landbezit werd het Pools Nationalistisch communistisch deel en daarmee Polen, binnenboord gehouden in de Soviet unie. Het nationalisme zit diep in de mentaliteit van de Polen verankerd.

Hoewel antisemitistische incidenten regelmatig voorkomen, werd na de val van het communistische regime in 1989 de situatie voor de overgebleven Poolse Joden dezelfde als andere Poolse burgers. De Joden die Pools staatsburger waren voor de Tweede Wereldoorlog mochten opnieuw Pools staatsburger worden. Religieuze instituten werden heropgericht, voornamelijk door de activiteiten van Joodse fondsen uit de Verenigde Staten en hebben vaak meer een cultureel historisch karakter dan een religieus karakter door het beperkte aantal leden.

De Katholieke kerk wordt bijvoorbeeld in Polen als officiële godsdienst van de Polen erkend en als onderdeel van het patriottisme beschouwd( in 2016 werd Jezus symbolisch door de Poolse regering gekroond als koning van Polen). Joden worden nog immer als buitenstaanders behandeld

De huidige Joodse bevolking in Polen wordt geschat tussen 8000 en 12.000, hoewel het effectieve aantal mensen met Joodse voorouders, inbegrepen hen die tegenwoordig niet actief verbonden zijn aan het jodendom of de joodse cultuur, hoger kan liggen. Dat komt doordat een deel van de Polen met Joodse wortels in de communistische periode hun nageslacht nooit heeft verteld over hun afkomst om antisemitisme te voorkomen. Ook bleek in de Joodse gemeenschap van Wroclaw dat in het huidige Polen een groot deel van de Joodse Polen niet actief bij de Joodse gemeenschap betrokken wil zijn om niet als Joods herkend te worden in hun lokale gemeenschap.

opvallend is dat in Polen het antisemitisme niet vaak gerelateerd zijn aan het conflict tussen israël en de Arabische wereld (zoals dat in veel Westerse landen het geval is) maar vaak gaat het in Poland over de slachtofferrol,de vermeende buitensporige compensatie van de Joden ten opzichte van de Polen naast het klassieke anti-semitisme.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]