Gevangenissen in België

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

De gevangenissen in België zijn federale instellingen. België telt zesendertig gevangenissen en drie gesloten jeugdcentra.[1] Het directoraat-generaal Penitentiaire Inrichtingen (DG EPI) is deel van de Federale Overheidsdienst Justitie en is belast met de tenuitvoerlegging van de straffen. De Regie der Gebouwen is dan weer bevoegd voor het bouwen en onderhouden van de gevangenisgebouwen zelf. In elke provincie bevindt zich tenminste een gevangenis.

Gedetineerden[bewerken | brontekst bewerken]

In 2021 zaten 10.374 personen opgesloten in Belgische gevangenissen. In 2017 waren er in totaal zo'n 10.471 gedetineerden, waarvan 95,8% mannen en 4,2% vrouwen. De vrouwelijke gedetineerden zijn verspreid over negen inrichtingen (Antwerpen, Brugge, Gent, Hasselt, Hoogstraten, Berkendael (Vorst), Lantin, Mons en Marche-en-Famenne.

Hoewel de opsluitingsgraad ongeveer op de Europese mediaan ligt (89,7 per 100.000 inwoners in 2021), zijn Belgische gevangenissen ernstig overbevolkt (108 gevangenen op 100 plaatsen in 2021, tegenover een Europese mediaan van 85).[2][3] In 2017 was de gemiddelde overbevolkingsgraad met 11,8% nog hoger.[4]

De Belgische gevangenissen kenmerken zich ook door het hoge aandeel gedetineerden in voorhechtenis (38% in 2021, tegenover een Europese mediaan van 22%). Dit is nog toegenomen in vergelijking met 2017, toen zo'n 55,7% veroordeelden waren, tegenover 36% beklaagden (verdachten opgesloten in afwachting van een definitieve rechterlijke beslissing) en 6,6% geïnterneerden. Het aantal zelfdodingen in Belgische gevangenissen ligt bijna drie keer hoger dan de Europese mediaan (15,4 tegenover 5,7 in 2021).

Om de overbevolking (en de verouderde infrastructuur) op te lossen worden er een aantal gevangenissen vernieuwd of bijgebouwd. Om de overbevolking op korte termijn aan te pakken, huurde het directoraat-generaal Penitentiaire Inrichtingen van 2010 tot 2016 detentieplaatsen in de penitentiaire inrichting van Tilburg, in het Nederlandse Noord-Brabant. De inrichting van Tilburg was daardoor van 2010 tot 2016 een afdeling van de strafinrichting van Wortel.[5] Nederland is vragende partij om nog meer Belgische gevangenen onder te brengen aangezien er daar een overcapaciteit is.[6]

Niet-Belgische gevangenen[bewerken | brontekst bewerken]

In 2017 hadden iets meer dan de helft van de gedetineerden de Belgische nationaliteit (56%).[4] De gedetineerden kwamen uit meer dan 130 landen. Voor de niet-Belgische gedetineerden die minstens 1% van de gemiddelde gevangenisbevolking uitmaken, zijn de gedetineerden van de volgende landen: Marokko (9,6%), Algerije (4,8%), Roemenië (3,2%), Nederland (2,7%), Frankrijk (2%), Albanië (2%), Italië (1,4%), Turkije (1,1%) Tunesië (1,1%).

Gevangenissen[bewerken | brontekst bewerken]

Types:

  • AH: arresthuis
  • SH: strafhuis
  • PSC: penitentiair schoolcentrum
  • PLC: penitentiair landbouwcentrum
  • IBM: inrichting tot bescherming van de maatschappij
Lijst van gevangenissen in België, gesorteerd op jaar van opening.
Gevangenis Stad Provincie Gewest Type Opening Gedetineerden (+/-) Capaciteit (+/-)
Gevangenis van Merksplas Merksplas Antwerpen Vlaanderen halfopen 1825 426,1 430
Gevangenis van Dinant Dinant Namen Wallonië AH+SH 1853 55,5 32
Gevangenis van Antwerpen Antwerpen Antwerpen Vlaanderen AH 1855 636,8 439
Centrale gevangenis van Leuven Leuven Vlaams-Brabant Vlaanderen SH 1860 292 350
Gevangenis van Gent Gent Oost-Vlaanderen Vlaanderen AH+SH 1862 390 299
Gevangenis van Dendermonde Dendermonde Oost-Vlaanderen Vlaanderen AH+SH 1863 229,4 168
Gevangenis van Aarlen Aarlen Luxemburg Wallonië AH+SH 1867 126,5 111
Gevangenis van Bergen Bergen Henegouwen Wallonië AH+SH 1867 386,3 274
Gevangenis van Doornik Doornik Henegouwen Wallonië AH+SH 1868 192,5 183
Hulpgevangenis van Leuven Leuven Vlaams-Brabant Vlaanderen AH 1869 182 149
Gevangenis van Hoei Hoei Luik Wallonië AH+SH 1871 85,8 64
Gevangenis van Mechelen Mechelen Antwerpen Vlaanderen AH+SH 1874 115,6 84
Gevangenis van Namen Namen Namen Wallonië AH+SH 1874 173,9 123
Gevangenis van Ieper Ieper West-Vlaanderen Vlaanderen AH 1876 106 67
Gevangenis van Hoogstraten Hoogstraten Antwerpen Vlaanderen PSC 1880 164,2 170
Gevangenis van Sint-Gillis Sint-Gillis Brussels Hoofdstedelijk Gewest AH 1884 849,9 584
Gevangenis van Verviers Verviers Luik Wallonië AH+SH 1895 194
Gevangenis van Nijvel Nijvel Waals-Brabant Wallonië AH+SH 1908 223,7 192
Gevangenis van Turnhout Turnhout Antwerpen Vlaanderen AH+SH 1908 287,1 269
Gevangenis van Vorst Vorst Brussels Hoofdstedelijk Gewest AH 1910 173,5 180
Gevangenis van Berkendael Vorst Brussels Hoofdstedelijk Gewest AH 1910 78,6 78
Gevangenis van Oudenaarde Oudenaarde Oost-Vlaanderen Vlaanderen AH+SH 1922 156,4 132
Gevangenis van Wortel Wortel, Hoogstraten Antwerpen Vlaanderen SH 1933 293,9 301
Inrichting tot bescherming van de maatschappij van Paifve Paifve, Juprelle Luik Wallonië IBM 1972 194,3 205
Detentiecentrum van Saint-Hubert Saint-Hubert Luxemburg Wallonië open 1972 202,9 216
Gevangenis van Jamioulx Jamioulx, Ham-sur-Heure-Nalinnes Henegouwen Wallonië AH+SH 1975 374,1 400
Gevangenis van Lantin Lantin, Juprelle Luik Wallonië AH+SH 1979 907,8 694
Gevangenis van Andenne Andenne Namen Wallonië SH 1997 411,2 396
Gevangenis van Itter Itter Waals-Brabant Wallonië SH 2002 419,9 422
Gevangenis van Hasselt Hasselt Limburg Vlaanderen AH+SH 2005 541,8 450
Gevangenis van Marche-en-Famenne Marche-en-Famenne Luxemburg Wallonië 2013 308,5 312
Gevangenis van Leuze Leuze-en-Hainaut Henegouwen Wallonië 2014 305,2 312
Penitentiair Landbouwcentrum van Ruiselede Ruiselede West-Vlaanderen Vlaanderen PLC 1849 53,7 55
Penitentiair Schoolcentrum van Marneffe Marneffe, Burdinne Luik Wallonië PSC 1850 117,2 131
Penitentiair complex Brugge Sint-Andries, Brugge West-Vlaanderen Vlaanderen AH+SH 1991 692,2 602
Penitentiaire Inrichting Poort van Beveren Beveren Oost-Vlaanderen Vlaanderen AH+SH 2014 293,8 312
Gevangenissen in België (België (hoofdbetekenis))
Merksplas
Merksplas
Dinant
Dinant
Antwerpen
Antwerpen
Leuven
Leuven
Gent
Gent
Dendermonde
Dendermonde
Aarlen
Aarlen
Bergen
Bergen
Doornik
Doornik
Hulpgevangenis Leuven
Hulpgevangenis Leuven
Hoei
Hoei
Mechelen
Mechelen
Namen
Namen
Ieper
Ieper
Hoogstraten
Hoogstraten
Sint-Gillis
Sint-Gillis
Verviers
Verviers
Nijvel
Nijvel
Turnhout
Turnhout
Vorst
Vorst
Berkendael
Berkendael
Oudenaarde
Oudenaarde
Wortel
Wortel
Paifve
Paifve
Lantin
Lantin
Saint-Hubert
Saint-Hubert
Jamioulx
Jamioulx
Andenne
Andenne
Itter
Itter
Hasselt
Hasselt
Marche-En-Famenne
Marche-En-Famenne
Marche-En-Famenne
Marche-En-Famenne
Leuze
Leuze
Ruislede
Ruislede
Marneffe
Marneffe
Brugge
Brugge
Beveren
Beveren
Gevangenissen in België

Geplande gevangenissen[bewerken | brontekst bewerken]

Om de overbevolking tegen te gaan stelde de federale regering voorop zes nieuwe gevangenissen te bouwen: drie in Vlaanderen, twee in Wallonië en één in Brussel. De meest recente gevangenissen zijn Marche-en-Famenne ( in 2013 Luxemburg), Leuze-en-Hainaut (in 2014 Henegouwen) en in Beveren (in 2014 Oost-Vlaanderen). Deze gevangenissen beschikken over prisoncloud: dit is een sterk beveiligd en flexibel dienstenplatform voor gedetineerden in hun cel.

Gevangenis Stad Provincie Gewest Type Opening Gemiddelde capaciteit
Gepland gevangenisdorp van Haren (Brussel) Brussel (Haren) Brussels Hoofdstedelijk Gewest 2022 1190
Geplande gevangenis van Antwerpen Antwerpen Antwerpen Vlaanderen AH 2024 440
Geplande gevangenis van Leopoldsburg Leopoldsburg Limburg Vlaanderen 2025 312
Geplande gevangenis in Sugny Sugny Namen Wallonië SH 2025 312
Geplande gevangenis in Verviers Verviers Luik Wallonië 2025 240
Geplande gevangenis van Dendermonde Dendermonde Oost-Vlaanderen Vlaanderen 2022 444

Federale gesloten jeugdcentra[bewerken | brontekst bewerken]

In de federale gesloten centra ("jeugdgevangenissen") verblijven jongeren die een misdrijf gepleegd hebben en niet in een gemeenschapsinstelling terechtkunnen.

In deze centra staat het directoraat-generaal Penitentiaire Inrichtingen in voor de orde en de veiligheid, maar de gemeenschappen bieden psychosociale begeleiding aan en voorzien onderwijs.

Als gevolg van het Vlinderakkoord van 2011 zijn deze jeugdcentra overgedragen aan de Gemeenschappen (voor Brussel is dit de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie).

Gevangenis Plaats/Gemeente Provincie Gewest Opening
Gesloten Federaal Centrum voor Jongeren in Everberg ("De Grubbe") Everberg, Kortenberg Vlaams-Brabant Vlaanderen 2002
Gesloten Federaal Centrum voor Jongeren van Tongeren Tongeren Limburg Vlaanderen 2009
Gesloten Federaal Centrum voor Jongeren van Saint-Hubert Saint-Hubert Luxemburg Wallonië 2010

Transitiehuizen[bewerken | brontekst bewerken]

Transitiehuizen zijn een nieuwe detentievorm die gedetineerden die bijna einde straf zijn de kans geven om onder intensieve begeleiding te werken aan hun re-integratie. Men wil een geleidelijke overgang van een klassieke detentie naar meer vrijheid, die moet leiden tot minder recidive. De gedetineerden klussen of koken en worden geholpen bij het zoeken naar werk en naar een woning, enz. Zij worden hierbij opgevolgd door criminologen, psychologen en sociaal werkers. Transitiehuizen bieden een detentie meer op het profiel van de gedetineerden. Onderzoek toont aan dat wie in zo'n transitiehuis verbleef minder vaak hervalt in criminele feiten.[1] Op 31 december 2021 sloot het transitiehuis te Edingen. Hierdoor werden geen nieuwe plaatsingen meer uitgevoerd, en voor de gedetineerden die nog in Edingen verbleven, werd bij de SURB nagegaan of ze in aanmerking komen voor een andere strafuitvoeringsmodaliteit. Indien niet het geval, werden de participanten terug overgebracht naar een penitentiaire inrichting[7].

Inrichting Stad Provincie Gewest Type Opening sluiting Gedetineerden (+/-) Capaciteit (+/-)
Transitiehuis van Mechelen Mechelen Antwerpen Vlaanderen 2019 / 15
Transitiehuis van Edingen Edingen Henegouwen Wallonië 2020 31/12/2021[7] 15

Forensisch psychiatrisch centra (FPC)[bewerken | brontekst bewerken]

Geïnterneerden zijn geesteszieken die veroordeeld zijn voor criminele feiten. Het FPC is vergelijkbaar met een psychiatrisch ziekenhuis, maar heeft een hogere graad van beveiliging.

Inrichting Stad Provincie Gewest Type Opening Geinterneerden (+/-) Capaciteit (+/-)
FPC-Antwerpen Antwerpen Antwerpen Vlaanderen FPC 2017 180
FPC-Gent Gent Oost-Vlaanderen Vlaanderen FPC 2014 270
FPC-Aalst Aalst Oost-Vlaanderen Vlaanderen FPC 2026-2027 120
FPC-Waver Waver Waals-Brabant Wallonië FPC 250

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Prisons in Belgium van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.