Giervalk
| Giervalk IUCN-status: Niet bedreigd[1] (2021) | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||||
| ||||||||||||
| Soort | ||||||||||||
| Falco rusticolus Linnaeus, 1758 | ||||||||||||
 | ||||||||||||
| Voorkomen als: jaarvogel (groen), zomergast (oranje) en wintergast (blauw) | ||||||||||||
 | ||||||||||||
 | ||||||||||||
 | ||||||||||||
Afbeeldingen op  Wikimedia Commons | ||||||||||||
Giervalk op  Wikispecies | ||||||||||||
| ||||||||||||
De giervalk (Falco rusticolus) is een vogel uit de familie van valkachtigen (Falconidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus.[2]
Verspreiding en leefgebied
[bewerken | brontekst bewerken]In Europa komt de giervalk alleen in het noorden van Scandinavië en IJsland voor. Buiten Europa leeft hij in de subarctische gebieden en rond de Noordpool van Rusland, Canada, Alaska en Groenland. Hij bewoont voornamelijk toendra's en gebergten maar 's winters kan hij voor lange perioden ver van het vasteland op het zee-ijs verblijven.
De vogel heeft open terrein nodig om te jagen en rotsen om op te broeden, vandaar dat hij de voorkeur geeft aan brede rivierdalen met rotsen. Ook komt hij voor aan rotskusten, het liefst in de buurt van zeevogelkolonies. In Scandinavië worden ook de fjell-gebieden boven de boomgrens bewoond en rotswanden van de fjorden.
Jonge vogels maken trektochten en komen dan sporadisch als dwaalgast in Nederland terecht.[3]
Kenmerken
[bewerken | brontekst bewerken]De giervalk is met een grootte van 55 tot 60 cm en een spanwijdte van 125 tot 135 cm de grootste onder de valken.[4] Net als bij de meeste roofvogels is het vrouwtje groter dan het mannetje. De kleur van het verenkleed varieert van grijsbruin tot grijs in het subarctische gebied, tot vrijwel sneeuwwit ver in het noordpoolgebied (bijvoorbeeld noordelijk Groenland). De baardstreep is erg smal en ontbreekt veelal bij de witte vogels. Bij de volwassen Noord-Europese vogels is de bovenzijde grijs met donkere dwarsbanden; de onderkant is witachtig met donkere vlekken. Jonge vogels zijn van boven effen en van onderen licht met donkere lengtevlekken.
In de vlucht is hij door de grotere afmetingen, de bredere en niet zo spitse vleugels en de langere staart goed te onderscheiden van de slechtvalk.
Leefwijze
[bewerken | brontekst bewerken]Jacht
[bewerken | brontekst bewerken]De giervalk is een snelle en behendige jager die zijn buit zowel in de lucht als op de grond kan slaan. Laag boven de grond jagend kan een prooi worden gegrepen en meegenomen. Vrijwel alle soorten vogels en kleine zoogdieren die in zijn habitat voorkomen, kunnen worden bemachtigd. In horizontale vlucht haalt hij snelheden tot 130 kilometer per uur, maar hij kan zich van grote hoogte met 200 km/u op een prooi storten.
Voedsel
[bewerken | brontekst bewerken]Het voedsel bestaat uit een grote verscheidenheid van zoogdieren en vogels, uiteenlopend van spitsmuis tot haas, en van sijs tot gans. Ook roofvogels staan op het menu, waaronder de bijna even grote buizerd en zelfs de slechtvalk. In Noorwegen en IJsland is de vogel in de broedtijd en tijdens het grootbrengen van de jongen meestal gespecialiseerd in sneeuwhoenders, die dan 90% van het voedsel uitmaken.
Voortplanting
[bewerken | brontekst bewerken]Gewoonlijk is de giervalk geslachtsrijp op de leeftijd van twee jaar. De paren zijn erg trouw aan hun territorium en blijven levenslang bij elkaar. De balts begint al in februari. De vogel broedt bijna uitsluitend op rotswanden, meestal op een steile helling, in een voor regen en wind beschutte nis of spleet onder een overhangende rots. Giervalken bouwen niet zelf een horst, maar annexeren gewoonlijk een oud nest van een raaf of een ruigpootbuizerd. In de bostoendra benutten ze ook horsten in bomen.
De broedtijd begint in Europa in de eerste helft van april en duurt bedraagt 30 tot 36 dagen. Om de twee tot drie dagen wordt een ei gelegd, meestal drie tot vier stuks. De nestperiode duurt 46 tot 49 dagen.Een ei weegt gemiddeld 69 gram en is fijn en dicht lichtbruin gespikkeld pp een gelige ondergrond.
Valkerij
[bewerken | brontekst bewerken]Door de horizontale vliegsnelheid is het voor een valkenier moeilijk om de giervalk in het oog te houden. Dit nadeel is voor sommigen een uitdaging.
Externe links
[bewerken | brontekst bewerken]- SoortenBank.nl beschrijving, afbeeldingen en geluid
- (en) EagleWorld.dk
- (en) EagleWatch.nl
- ↑ (en) Giervalk op de IUCN Red List of Threatened Species.
- ↑ Linnaeus, C. (1758). Systema naturae ed. 10: 88. Gearchiveerd op 28 maart 2023.
- ↑ Zeldzame giervalk zorgt voor gekte op Texel. nos.nl (18 oktober 2025). Geraadpleegd op 1 november 2025.
- ↑ Giervalk op soortenbank.nl. Gearchiveerd op 29 september 2007. Geraadpleegd op 5 april 2006.