Gothic (muziek)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gothic
Stilistische oorsprong Punk, Post-punk, Psychedelic rock
Culturele oorsprong Eind jaren 70
Verenigd Koninkrijk
Subgenres
Gothic rock, Deathrock, Gothic metal, Industrial goth, Horrorpunk, Post-punk revival
Fusiongenres
Darkwave, Ethereal goth, Dream pop, Witch house, Dark cabaret
Regionale scenes
Batcave, Coldwave
Portaal  Portaalicoon   Muziek

Gothic is een overkoepelende term om een reeks van muziekgenres aan te duiden die gelinkt worden aan de gelijknamige subcultuur. Het is ontstaan in Groot-Brittannië tijdens de late jaren 70 van de 20e eeuw met de opkomst van de gothic rock (of simpelweg goth genoemd). Doordat het genre steeds populairder werd onder de Britse jongeren nam het aantal gothic bands fors toe, waardoor het genre een absoluut hoogtepunt kende gedurende de jaren 80.

De gothicbeweging beperkte zich echter niet alleen tot Groot-Brittannië, het verspreidde zich al gauw ook naar andere Europese landen. In de late jaren 80 en in de loop van de jaren 90 gingen bands experimenteren met het ‘gothic geluid’ waardoor er nieuwe varianten van de gothic rock ontstonden. Ook de meer industriële en elektronisch gerichte bands werden beïnvloed door de gothic waardoor het genre niet meer louter en alleen populair was binnen de rockwereld. Algemeen worden Bauhaus, Joy Division, Siouxsie & the Banshees en The Cure als de belangrijkste bands binnen de ontwikkeling en de opkomst van het genre beschouwd.

Siouxsie Sioux

Oorsprong[bewerken]

Allereerste 'Roots'[bewerken]

Hoewel gothic als muziekgenre eind 1970 ontstond, zijn veel kenmerken van het genre reeds te vinden in de jaren 60. Volgens muziekhistorici is gothic sterk gebaseerd op de muziek van de twee donkerste psychedelic rock-bands uit de jaren 60, namelijk The Velvet Underground en The Doors. De dronestructuren, de zwaarmoedige teksten en de duistere sfeer van beide bands zijn ook terug te vinden in de gothic. Ook David Bowie wordt vaak als inspiratiebron aangehaald door zijn diep en dramatisch klinkend stemgeluid.

Gothic bands zochten hun inspiratie echter niet alleen bij andere muzieksoorten. Ook invloeden van buiten de muziekwereld waren belangrijk bij de ontwikkeling van het genre. In het boek Goth:Undead Subculture, een verzameling van studies omtrent gothic, worden verschillende inspiratiebronnen vermeld zoals de oude gothic literatuur, culthorrorfilms, de queer scene, extremere vormen van seksualiteitsbeleving, waaronder porno, bondage en sadomasochisme, drugsgebruik, filosofen (onder wie Nietzsche en Sartre), Lautréamont (dichter en schrijver), Dalí (kunstenaar), et cetera.

Punkrock[bewerken]

Tijdens de jaren 70 van de 20e eeuw was punk een van de meest toonaangevende subculturen in Groot-Brittannië. Geen enkele subcultuur heeft zo'n grote impact gehad op de (alternatieve) muziek als de punkbeweging. De punkrock van de jaren 70 was inhoudelijk erg politiek getint. De meeste punkers (aanhangers van de subcultuur) begaven zich in linkse kringen. Punk was een stroming die bestempeld werd als strijdlustig, ruig, atheïstisch, antiseksueel en feministisch, choquerend, et cetera. Muzikaal kenmerkte punk zich door een rauw, lo-fi (low fidelity: opnames van lagere kwaliteit dan technisch mogelijk is), agressief en snel geluid.

Post-punk[bewerken]

Eind 1970 - 1980 ontstonden er allerlei nieuwe bands, met muziekstijlen die gebaseerd waren op punk. Gezien het hier niet meer ging om punk in zijn oorspronkelijke (ruige) vorm, werden deze bands onder de algemene noemer post-punk gecategoriseerd. Deze nieuwe bands klonken echter onderling zo verschillend dat er al gauw subgenres ontstonden: new wave (punk, gecombineerd met een melodieus, toegankelijk en meer popgericht geluid), industrial (vertaling van punk naar een elektronische vorm), British Ska (punk met reggae-invloeden), art rock, et cetera.

Ook goth behoort tot de post-punk. Hierbij werd het agressieve geluid van de punkrock omgevormd tot een geromantiseerd, ijzingwekkend, donker en macaber geluid waarbij het atheïstische karakter van de punk plaats moest maken voor het occulte waaronder een sterke obsessie voor de dood. Een ander verschil tussen gothic en punk is het visuele aspect. Punk was een DIY-cultuur ('Do-It-Yourself'), terwijl gothic door de pers omschreven werd als de meer ‘dressy’ en ‘modieuzere’ vorm van punk. Ook de politieke en antiseksuele standpunten van de punk werden niet overgenomen. Gothic werd namelijk omschreven als een androgyne en seksueel decadente cultuur.

Ian Curtis (Joy Division)

Gothic als muziekgenre[bewerken]

Muzikale kenmerken[bewerken]

Een essentiële waarde bij zowel de oorspronkelijke gothic rock als de subgenres (zie tweede en derde golf) is het donkere geluid en de melancholische sfeer. Kenmerkend voor de gothic muziek zijn de zware baslijnen, het distortion-gebruik in de gitaarpartijen, de bombastische en intense drums, het trage tempo (deze varieert meestal tussen de 60 – 110 BPM), het monotone of juist onregelmatige ritme, het experimenteel gebruik van synthesizers, de ambient- en dronegeluiden, het toepassen van effecten als echo en delay, het ontbreken van gitaarsolo’s, et cetera.

Niet alleen de muziekinstrumenten maar ook de zang klinkt zwaarmoedig. Zowel mannen als vrouwen zingen meestal vanuit een laag stemregister. Terwijl het niet vaak voorkomt binnen de populaire muziek, is het zelfs zo dat sommige zangers tot het stemtype ‘bariton’ behoren (bijvoorbeeld Ian Curtis, Peter Murphy, Peter Steele, Ville Valo, et cetera). Sommige zangers of zangeressen passen ook de techniek van de stembreuk toe (plotse overgang van modaal- naar falsetregister) als expressiemiddel om een dramatisch of emotioneel geluid te produceren (bv. Siouxsie Sioux, Amy Lee, Lisa Gerrard, et cetera). Een andere techniek die wordt toegepast om de stemkleur te beïnvloeden is de ‘nasale zang’ waarbij een soort van klagerig geluid ontstaat (bv. Robert Smith).

De aangehaalde thema’s in de muzieknummers zijn eveneens duister en morbide. Een voorbeeld hiervan is de openingszin van het album Pornography van The Cure: “It doesn’t matter if we all die”. Vaak voorkomende onderwerpen zijn onder andere: romantiek en liefde, zelfdoding, auto-destructief gedrag, emotionele pijn, moord, middelenmisbruik, oude poëzie, mythologie, religie, horror en occulte fantasie, seksualiteit, et cetera. In tegenstelling tot zijn voorloper ‘punk’ is gothic eerder gericht op de persoonlijke, emotionele beleving in plaats van maatschappelijke gebeurtenissen. Een van de weinige uitzonderingen hierop is de band Type O Negative die met nummers als ‘Kill All The White People’ en ‘We Hate Everyone’ ook politieke thema’s aanhaalt.

Eerste golf (1978 – midden jaren 80)[bewerken]

Gothic Rock[bewerken]

De term ‘gothic’ dook in muzikale context voor het eerst op in 1978 tijdens een interview van de BBC met de manager van Joy Division. Hij noemde het geluid van de band ‘gothic’, waardoor Joy Division over het algemeen beschouwd wordt als de eerste gothic band. Een maand later van datzelfde jaar omschreef ook Siouxsie haar band als een gothic band.

Naast Joy Division en Siouxsie and the Banshees wordt ook de band Bauhaus als pionier binnen het genre beschouwd. Zo zou hun EP Bela Lugosi’s Dead uit 1979 de eerste cd zijn die aan alle muzikale kenmerken van de gothic voldoet. Andere bands uit de eerste golf zijn onder andere The Cure (1976), The Birthday Party, Sex Gang Children, The Sisters of Mercy, Wall of Voodoo, Flesh For Lulu, Skeletal Family, Killing Joke, The Jesus and Mary Chain, Gene Loves Jezebel, The Names, Alien Sex Fiend, The Cult, A Flock Of Seagulls (1979) et cetera.

Robert-Smith (the Cure)

Deathrock[bewerken]

Deathrock is in principe hetzelfde als gothic rock. Op muzikaal gebied zijn er weinig tot geen verschillen tussen beide genres. De term ‘deathrock’ werd gebruikt voor de gothic bands afkomstig uit de Verenigde Staten (gothic rock is de term voor bands uit Groot-Brittannië). De eerste officiële deathrock(gothic rock)-band in de Verenigde Staten, was Christian Death (1979). Door de toenemende populariteit doken er begin jaren 80 steeds meer deathrockbands op in de Verenigde Staten, waaronder 45 Grave (1979), Misfits (1981), Kommunity FK (1983), et cetera.

Tweede golf (midden jaren 80 tot beginjaren 90)[bewerken]

Darkwave[bewerken]

Gedurende de tweede helft van de jaren 80 van de 20e eeuw begon het genre darkwave steeds meer aan populariteit te winnen (vooral in Amerika). Het genre is meer industrial dan rock gericht. In principe is darkwave de duistere en gothic vorm van de new wave. Bekende bands zijn onder andere: Clan of Xymox (1981), Black Tape For A Blue Girl (1986), Wolfsheim (1987), Lycia (1988), Switchblade Symphony (1989), Project Pitchfork (1989), London After Midnight (1990), Love Spirals Downwards (1991) en The Crüxshadows (1992).

Ethereal Goth[bewerken]

De tegenhangers van de darkwave waren de bands die experimenteerden met folk, klassieke en middeleeuwse muziek. Dit genre werd ethereal goth genoemd of ethereal wave. Een van de bekendste bands en grondlegger van het genre is de band Dead Can Dance (1981). Andere populaire bands zijn This Mortal Coil (1983), Cocteau Twins (1983) en This Ascension (1988). Begin jaren negentig gingen veel van deze bands ook experimenteren met trip-hop. Dit nieuwe genre kreeg de naam dream pop.

Derde Golf (eind jaren 80 – eind jaren 90)[bewerken]

Industrial Rock[bewerken]

Hoewel industrial rock sterk gebaseerd is op de goth rock, is niet iedereen het ermee eens dat industrial bands tot de gothic behoren. Toen Nine Inch Nails (wellicht een van de meest succesvolle industrial bands uit die tijd) populair werd begin jaren 90 van de 20e eeuw, werd de band door vele goths gemeden, uit angst dat het genre te mainstream zou worden. Toch gaan veel nummers van Nine Inch Nails, zoals gebruikelijk in de gothic, over emotionele pijn, depressie, sociale angsten, et cetera. Later werd Nine Inch Nails door musicologen wel beschouwd als een belangrijke band binnen de moderne ontwikkelingen van het gothic genre.

Marilyn Manson Ljubljana 2007

Een andere populaire band in dit genre is Marilyn Manson. Ook over deze band zijn de meningen verdeeld. Sommige goths vinden het geweldig, terwijl anderen zich volledig willen distantiëren van zulke bands. Industrial rock heeft sinds de Columbine High School-moorden (1999) ook heel wat kritiek gekregen, aangezien de jonge daders zich identificeerden met de gothic subcultuur en fan zouden geweest zijn van Marilyn Manson. De band kreeg het zwaar te verduren en werd door de pers zelfs als medeschuldig aangeduid aan de moorden, met krantenkoppen als ‘Killers Worshipped Rock Freak Manson’ en ‘Devil-Worshipping Maniac Told Kids To Kill’. Ook was er de ‘post-Columbine antigoth’-campagne die heel wat publieke bezorgdheid uitlokte. Later bleek echter dat de daders geen fan waren van Marilyn Manson maar van Rammstein. Industrial rock is lange tijd het (commercieel) succesvolste subgenre van de gothic muziek.

Als alternatief voor de industrial rock was er in de Verenigde Staten weliswaar ook een underground scene actief met bands die vaak samen op tour gingen, waaronder het Belgische Lords of Acid, Jack of Jill, KMFDM, My Life with the Thrill Kill Kult, et cetera.

Gothic Metal[bewerken]

Gothic metal (of gothmetal) is eind jaren 80 van de 20e eeuw ontstaan in het Verenigd Koninkrijk. Grondleggers van het genre zijn Tiamat (1987), Paradise Lost (1988), Type O Negative (1989) en My Dying Bride (1990). Pas in de jaren 90 brak het genre ook door in andere landen met bands als The Gathering (1989), Opeth (1990), Anathema (1990), Katatonia (1991), HIM (1991), Moonspell (1992), Theatre of Tragedy (1993), Lacuna Coil (1994), Evanescence (1995), Cult of Luna (1998), Lullacry (1998), Deathstars (2001), Scarling. (2002), We Are The Fallen (2009), et cetera.

Type O Negative

Vaak wordt gothic metal verward met het genre symphonic metal. Wellicht is deze misvatting ontstaan toen de band Nightwish (1996) aanvankelijk bestempeld werd als gothic band. Objectief beschouwd heeft deze band echter niet de kenmerken van gothic muziek. Ook soortgelijke bands als Sonata Arctica (1995), Within Temptation (1996), Edenbridge (1998), Serenity (2001), Epica (2002), et cetera, behoren niet tot de gothic metal. Er zijn praktisch geen gelijkenissen tussen beide genres en vaak zijn de kenmerken zelfs het tegenovergestelde van elkaar; gothic heeft bijvoorbeeld een traag tempo terwijl symphonic metal juist erg snel is, de zangpartijen bij gothic zijn laag in plaats van hoog en ten slotte is symphonic metal ook te melodieus en orkestraal in vergelijking met de gothic muziek.

Vierde Golf (eind jaren 90 – ...)[bewerken]

Officieel bestaat er geen vierde golf in de gothic muziek. Wel wordt er gesproken over later ontwikkelde genres die gebaseerd zijn op de muzikale en/of theatrale kenmerken van gothic en die vaak populair zijn binnen de subcultuur.

Dark cabaret[bewerken]

De term ‘dark cabaret’ is in gebruik genomen sinds de uitgave van het compilatie-album Projekt Presents: A Dark Cabaret in 2005. Een succesvolle band in dit genre is The Dresden Dolls, die een mix brengt van burleske podiumacts en post-punkmuziek.

Horrorpunk[bewerken]

Bands in het genre horrorpunk (of horror-rock of horror-hardcore) zijn moderne ‘klonen’ van The Misfits. Zowel het visuele als het muzikale aspect van de deathrock wordt gekopieerd en vermengd met punkrock (bijvoorbeeld AFI), hardcore (bijvoorbeeld Aiden), indie (zoals The Horrors) of metal (bijvoorbeeld Wednesday 13).

Post-punk revival[bewerken]

Tijdens de late jaren 90 en in de loop van 2000 bliezen sommige bands de donkere post-punk van de jaren 80 nieuw leven in. Bekende voorbeelden uit dit genre zijn Interpol (1997), The National (1999), Editors (2002) en White Lies (2007).

Witch house[bewerken]

Het jongste subgenre binnen de gothic is witch house, een zeer traag en melancholisch, elektronisch genre met invloeden van deathrock, industrial en ambient muziek in combinatie met horrorgeluiden.