Grote-Spouwen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Grote-Spouwen
Deelgemeente in België Vlag van België
Grote-Spouwen (België (hoofdbetekenis))
Grote-Spouwen
Situering
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag Limburg Limburg
Gemeente Vlag Bilzen Bilzen
Coördinaten 50° 50′ NB, 5° 33′ OL
Algemeen
Oppervlakte 4,85 km²
Inwoners (2013) 1321
(272 inw./km²)
Overig
Postcode 3740
Netnummer 012
Detailkaart
Grote-Spouwen (Limburg (Belgische provincie))
Grote-Spouwen
Portaal  Portaalicoon   België

Grote-Spouwen is een dorp in het zuiden (Haspengouw) van de Belgische provincie Limburg en een deelgemeente van de stad Bilzen. Grote-Spouwen telde 1321 inwoners in 2013.

Etymologie[bewerken]

Grote-Spouwen werd voor het eerst vermeld in 1181, en wel als Spalden, dat afgescheiden stuk grond betekent.

Geschiedenis[bewerken]

Getuigen van oude bewoning zijn de vondsten van voorwerpen uit de bandkeramische cultuur, de ijzertijd en de Gallo-Romeinse periode. Zo werden overblijfselen van een Gallische hut aangetroffen. In de 18e eeuw werd een tumulus afgegraven nabij de Kathedraalwinning. Ook werden resten van een centuratio ontdekt.

Grote-Spouwen en Kleine-Spouwen vormden aanvankelijk het allodium Spalden, dat omstreeks 1100 een leen werd van het graafschap Loon. Vanaf de 13e eeuw tot aan de Franse Revolutie vormden Grote-Spouwen en Gors-Opleeuw samen een leen, eerst in handen van de familie Van Gelinden (14e en 15e eeuw), daarna van de families Vanden Bosch (1468-1538, 1617-1649), Van Mopertingen (vanaf 1538), Van Bodbergen (vanaf 1649) en De Copis (vanaf 1701).

Grote-Spouwen bezat een van de oudste rechtbanken van de streek. Men volgde hier de Luikse rechtspraak en de doodstraf kon er uitgesproken worden.

Het patronaatsrecht en het tiendrecht van de Sint-Lambertusparochie waren in handen van de Abdij van Hocht.

Het dorp was een zelfstandige gemeente vanaf 1795 tot in 1970 toen het samen met Kleine-Spouwen en Rijkhoven samengevoegd werd tot de nieuwe gemeente Spouwen. Op dat moment werd het gehucht Klein-Membruggen afgestaan aan de gemeente Elderen. Spouwen verloor op haar beurt in 1977 haar zelfstandigheid en werd gefusioneerd met Bilzen.

Ten zuidwesten van de dorpskern bevindt zich het gehucht Weert.

Bezienswaardigheden[bewerken]

De Sint-Lambertuskerk
  • De classicistische Sint-Lambertuskerk uit 1772 met gotische kerktoren uit de 13e eeuw
  • Grote-Spouwen kent een aantal vierkantshoeven, waarvan bij sommige de kern teruggaat tot de 17e of de 18e eeuw, waaronder:
    • De Franse Winning waar eertijds het gerechtshof gevestigd was, aan Grote-Spouwenstraat 1.
    • De Schaliewinning, aan Papestraat 10, met een woonhuis dat teruggaat tot de 17e eeuw, zo genoemd vanwege het hoge, met leien beklede dak. Mogelijk was dit een vroeger bezit van de Landcommanderij van Alden Biesen.
    • De Kathedraalwinning of Blondeswinning, aan Sapstraat 25, met 17e-eeuwse kern
    • De Hochtwinning, aan Pastorijstraat 22, oorspronkelijk uit 1727 en 1731, en bezit geweest van de Abdij van Hocht. De trapgevel werd verwoest, waarna het gebouw een moderne gevel kreeg. Een gevelsteen, voorzien van het wapenschild van Theresa van Leefdaal en de spreuk: Dominus fortitudo me, werd opnieuw ingemetseld, aan de pas gerestaureerde kerkhofmuur in 2011 tegenover de afgebroken winning waar thans een woonkern is gebouwd met de straatnaam "Akkerhof".
  • In de kerkhofmuur werd ook een blazoensteen ingemetseld (2011) met het familiewapen van Claire-Scholastika de Warnant en daarop het jaartal 1731. Zij was abdis van de adellijke vrouwenabdij van Hocht (bij Lanaken). Oorspronkelijk behoorde de steen bij het Monnikenhof, tegenover de kerk. Een gelijkaardige steen bevindt zich onder de kerktoren, rechts van de ingang, met jaartal 1727.De abdis liet beide stenen kappen ter gelegenheid van onderhoudswerken die de abdij liet uitvoeren.

Vanaf 1622 werd Willem Hardy uit Herderen pachter van het Monnikenhof.

  • De Sint-Rochuskapel, een betreedbaar kapelletje aan de Grammestraat, zou oorspronkelijk uit 1744 stammen, maar komt op de Ferrariskaarten niet voor. Ze werd ingrijpend gerestaureerd.

Natuur en landschap[bewerken]

Grote-Spouwen ligt in droog-Haspengouw, op een hoogte van 72 tot 112 meter. Het is een open landschap, vooral in gebruik door de landbouw en de fruitteelt. Bij Weert vindt men nog het Weerterbosje, een oud hellingbos.

Het Kalverpad, in 1996 aangelegd en vernoemd naar de bijnaam van de Spouwenaars, is een gemarkeerde wandeling door de omgeving van Grote-Spouwen, welke ook het Weerterbosje en het nabijgelegen natuurreservaat Molenbeemd aandoet. Het pad voert ook langs holle wegen, heggen en dergelijke.

Demografische ontwikkeling[bewerken]

  • Bronnen: NIS, www.limburg.be en stad Bilzen - Opm:1806 t/m 2001=volkstellingen; 2006-=inwoneraantal op 1 januari
  • 1971:afstand van het gehucht Klein-Membruggen (83 inwoners) aan Elderen

Nabijgelegen kernen[bewerken]

Kleine-Spouwen, Rijkhoven, Membruggen, Herderen, Vlijtingen, Rosmeer

Externe link[bewerken]