Guinee-Bissau
| Republica da Guiné-Bissau | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| Basisgegevens | ||||
| Officiële taal | Portugees | |||
| Hoofdstad | Bissau | |||
| Regeringsvorm | Republiek | |||
| Staatshoofd | Umaro Sissoco Embaló | |||
| Regeringsleider | Rui Duarte de Barros | |||
| Religie | Traditionele religies 50%, islam 45%, christendom 5% | |||
| Oppervlakte | 36.125 km²[1] (31% water) | |||
| Inwoners | 1.520.830 (2009)[2] 1.927.104 (2020)[3] (53,3/km² (2020)) | |||
| Bijv. naamwoord | Guinee-Bissaus | |||
| Inwoneraanduiding | Guinee-Bissauer (m./v.) Guinee-Bissause (v.) | |||
| Overige | ||||
| Volkslied | Esta É a Nossa Pátria Amada | |||
| Munteenheid | CFA-frank (XOF) | |||
| UTC | +0 | |||
| Nationale feestdag | 24 september | |||
| Web | Code | Tel. | .gw | GNB | 245 | |||
| Voorgaande staten | ||||
| ||||
| Detailkaart | ||||
 | ||||
Guinee-Bissau (uitspraak: [ɣinebiˈsɑu]), officieel de Republiek Guinee-Bissau (Portugees: Republica da Guiné-Bissau), is een land in West-Afrika dat grenst aan Guinee (386 km), Senegal (338 km) en de Atlantische Oceaan (350 km). Om verwarring met buurland Guinee te voorkomen, werd in 1974 de naam van de hoofdstad Bissau aan de landsnaam toegevoegd.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]
Zie Geschiedenis van Guinee-Bissau voor het hoofdartikel over dit onderwerp.Guinee-Bissau maakte deel uit van het Ghanese rijk en daarna van het Koninkrijk Mali. In de 15e eeuw kreeg het voor het eerst te maken met Portugezen. De eerste versterkte handelsposten langs de kust werden door hen bestuurd vanuit de noordwestelijker gelegen Kaapverdische Eilanden.
Langs de oevers van de rivieren Casamance, Cacheu, Geba en Buba ontstond een koloniaal gebied, rond 1700 bekend als Rios da Guiné.
In 1879 werd het land officieel een Portugese kolonie. Het zou tot 1936 duren voor de Bijagósarchipel, een groep kleine eilanden in de Atlantische Oceaan, definitief onder koloniale controle kwam.
In 1951 werd Portugees-Guinea een "overzeese provincie".
In 1956 richtte Amilcar Cabral de PAIGC (Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde – Afrikaanse Partij voor de Onafhankelijkheid van Guinee en Kaapverdië) op, die vanaf 1963 tot 1974 de gewapende strijd voor onafhankelijkheid voerde.
Op 24 september 1973 vergaderde de Nationale Volksvergadering voor het eerst in Madina do Boé, in het zuidoosten van het land en riep daar de soevereine Republiek Guinee-Bissau uit.
De verdere geschiedenis van het onafhankelijke Guinee-Bissau is een aaneenschakeling van dictaturen, staatsgrepen en politiek geweld. Van 1980 tot 2009 was João Bernardo Vieira een aantal keren president. Op 2 maart 2009 werd hij door opstandige militairen gedood.[4]
Geografie
[bewerken | brontekst bewerken]Ooit was er meer reliëf in Guinee-Bissau, maar dit is verdwenen door erosie. Landinwaarts bevinden zich grassavannen en bij de grens met Guinee is het land heuvelachtig. Aan de zuidoostelijke grens ligt het Fouta-Djalonplateau met een hoogte tot 300 m. De sterk verbrokkelde kustvlakte wordt gekenmerkt door brede trechtervormige riviermondingen en door overstroomde rivierdalen. De belangrijkste rivieren zijn de Cacheu, de Buba, de Geba en de Corubal. De riviermondingen bevatten zout water. Door de vloed kan het water wel 100 km landinwaarts opstuwen en een getijdenverschil van 7 m veroorzaken. Als gevolg hiervan komen verschillende gebieden regelmatig onder water te staan. Ondanks deze mogelijke wateroverlast is het kustgebied dichtbevolkt. Tussen de kust en de savannen in het oosten bevindt zich tropisch regenwoud.
De hoofdstad is Bissau (558.400, 2018;[5] 355.000 inwoners, 2004). De andere steden zijn klein, tellen minder dan 20.000 inwoners, en liggen meestal bij of langs een rivier.
Bestuurlijke indeling
[bewerken | brontekst bewerken] Zie Regio's van Guinee-Bissau voor het hoofdartikel over dit onderwerp.Guinee-Bissau is verdeeld in acht regio's (regiões) en één autonome sector (sector autónomo), de hoofdstad Bissau. De 8 regiões zijn op hun beurt onderverdeeld in 37 sectores.
Bevolking
[bewerken | brontekst bewerken]Demografie
[bewerken | brontekst bewerken]
De geschatte bevolking van Guinee-Bissau in 2020 was 1.967.998.[6] De jaarlijkse bevolkingsgroei neemt gestaag af van 2,65% in 2011 tot 2,45% in 2020.[6]
Bevolkingsgroepen
[bewerken | brontekst bewerken]Balanta 25%, Fulbe 20%, Mandingo 12%, Manyako 10%, Papéis 10%, Mestiezen (meestal van Kaapverdiaanse afkomst): naar schatting 10 000.
Talen
[bewerken | brontekst bewerken]Portugees (officiële taal), Crioulo of Kriol (lingua franca), Fulfulde (Fulani), Mandingo.
Religies
[bewerken | brontekst bewerken]Van de bevolking hangt circa 50 tot 54 % natuurgodsdiensten aan. Circa 38 tot 45 %, waaronder met name veel Fulani en Mandingo, behoort tot de islam. Christenen (voornamelijk katholieken) maken 5 tot 8 % van de bevolking uit (zie: Katholieke Kerk in Guinee-Bissau).
Politiek
[bewerken | brontekst bewerken]Politiek systeem
[bewerken | brontekst bewerken]De grondwet dateert uit 1984 en is voor het laatst gewijzigd in 1999. Het voorziet in een parlement, bestaande uit één kamer, de Nationale Volksvergadering, met 102 leden die elke vijf jaar gekozen worden. De president wordt elke vijf jaar rechtstreeks gekozen en kan maximaal eenmaal herkozen worden.
- huidig staatshoofd: president Umaro Sissoco Embaló (sinds 27 februari 2020)
- huidige premier: Rui Duarte de Barros (sinds 20 december 2023)
Zie ook de lijst van staatshoofden van Guinee-BissauMensenrechten
[bewerken | brontekst bewerken]Guinee-Bissau heeft een autoritair regime. In de democratie-index van The Economist neemt Guinee-Bissau de 159e plaats in van de 167 opgenomen landen.[8]
Er worden herhaalde schendingen van de mensenrechten gemeld; Amnesty International maakte melding van politieke moorden in het land en bedreiging, mishandeling en ontvoering van politici door de veiligheidsdiensten van het land.[9]
Economie
[bewerken | brontekst bewerken]Guinee-Bissau wordt tot de allerarmste landen ter wereld gerekend. De economie is voor meer dan 90% afhankelijk van de export van cashewnoten.[10] De verhoogde productie heeft de wereldmarktprijs doen kelderen.[(sinds) wanneer?]
De kleinschalige landbouwsector stelt ongeveer 85% van de bevolking te werk. Guinee-Bissau is een van de grootste cashewnotenproducenten ter wereld. De inkomsten van de cashewoogst zijn noodzakelijk om de moeilijke periode aan het einde van het regenseizoen te overbruggen, wanneer het wachten is op de nieuwe oogst van de gewassen. De wereldmarktprijzen van cashewnoten zijn ondertussen gekelderd, wegens stijgende export door Brazilië en India.
Er is geen openbare elektriciteitsvoorziening. 79% van de bevolking heeft geen toegang tot drinkbaar water en sanitair. In Guinee-Bissau is drinkbaar water zelfs in de steden geen vanzelfsprekendheid, overal kan men vrouwen en kinderen met jerrycans water van 20 liter zien rondzeulen. Tijdens het regenseizoen teisteren epidemieën – voornamelijk cholera – de bevolking. Het aantal ondervoede mensen steeg van 24% in 1990 tot 37% in 2003. Die ondervoeding loopt gelijk met een dalende binnenlandse rijstproductie in dezelfde periode. Ontbossing, bodemerosie, dalende neerslag en uitputting van de meest vruchtbare landbouwgronden zijn enkele van de pijnpunten. Tegelijk is er een bevolkingsgroei in het land. Rijst is het basisvoedsel bij uitstek. De zelfvoorzieningsgraad wat betreft rijstproductie daalt echter sterk sinds 1990.
Een burgeroorlog in 1998 tussen door Senegal gesteunde regeringstroepen en een militaire junta leidde tot een daling van het bnp van 28%, waarvan het land nooit hersteld is. Functionerende overheidsinstellingen zijn nagenoeg onbestaand. Begin 21e eeuw leek het land voorzichtig op weg naar een min of meer stabiele democratie.
Het begrotingstekort van de staat is relatief hoog: ongeveer een derde van de uitgaven worden door inkomsten gedekt. De relatief lage prijs voor cashewnoten op de wereldmarkt werkt ook nadelig voor het land. Vele jongeren beproeven hun geluk als gastarbeider in Portugal.
Guinee-Bissau is een belangrijke draaischijf geworden in de doorvoer van drugs uit Zuid-Amerika naar Europa.
- Munteenheid: CFA-frank (XOF), koers 1 euro = 655.957 CFA-frank – 1 franc CFA = 0,00152 euro
- Bnp: $ 316 miljoen (2005), $ 223 per inwoner
- Ontwikkelingshulp: ontvangst $ 59 miljoen
Armoede
[bewerken | brontekst bewerken]Volgens het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties leeft in Guinee-Bissau 65,7% van de bevolking onder de armoedegrens.[11]
Corruptie
[bewerken | brontekst bewerken]In Guinee-Bissau is corruptie wijdverbreid. In de corruptieperceptie-index die jaarlijks door Transparency International wordt gepubliceerd, neemt Guinee-Bissau de 161e plaats in van de 175 opgenomen landen.[12] Deze corruptie wordt gezien als een belangrijke hindernis bij economische ontwikkeling.[13]
Bekende personen van Guinee-Bissause afkomst
[bewerken | brontekst bewerken]Politici
[bewerken | brontekst bewerken]
- Amílcar Cabral (Bafatá, 1924 - Conakry 1973), landbouwkundig ingenieur, schrijver en politicus. Cabral leidde de PAIGC, de onafhankelijkheidsbeweging van Guinee-Bissau. Hij werd in 1973 vermoord op last van de Portugese geheime politie.
- Luis Cabral (Bissau, 1931 - Torres Vedras (Portugal), 2009), politicus, halfbroer van Amílcar Cabral. Hij was van 1973 tot 1980 de eerste president van Guinee-Bissau.
- João Bernardo Vieira ("Nino") (Bissau, 1939 - Bissau, 2009) was president van Guinee-Bissau van 1980 tot 1999 en van 2005 tot zijn dood in 2009.
- Joacine Katar Moreira (Bissau, 1982). Zij was lid van het Portugese parlement voor de politieke partij LIVRE vanaf oktober 2019. Op 3 februari 2020 werd zij uit de partij gezet na meningsverschillen. Ze is sindsdien onafhankelijk parlementslid.[14]
Kunstenaars
[bewerken | brontekst bewerken]- Atchutchi Ferreira (Bissau, 1949), musicus, oprichter van de Guinee-Bissause band Super Mama Djombo.[15]
- José Carlos Schwarz (Bissau, 1949 - Havana, 1977), musicus, oprichter van de Guinee-Bissause band Cobiana Djazz.
- Flora Gomes (Cadique, 1949), filmregisseur.[16]
- Ibra Randolphe (Rotterdam, 1989), musicus.
Sporters
[bewerken | brontekst bewerken]Voetballers geboren in Guinee-Bissau die voor buitenlandse clubs spelen
[bewerken | brontekst bewerken]- Ansu Fati (Bissau, 2002) speelt sinds 2019 voor FC Barcelona.
- Bruma (Bissau, 1994) speelde van 2019 tot 2023 voor PSV.
- Éderzito António Macedo Lopes ("Éder") (Bissau, 1987) speelt sinds 2018 voor Lokomotiv Moskou.
- Mama Samba Baldé (Bissau 1995) speelt sinds 2019 voor Dijon FCO.
- Joelson Fernandes (Bissau, 2014) speelt voor Sporting Lissabon sinds 2020.
- Danilo Luís Hélio Pereira (Danilo) (Bissau, 1991) speelt sinds 2020 voor Paris Saint-Germain.
- Moreto Moro Cassamá (Bissau, 1998) speelt sinds 2019 voor Stade de Reims.
- Carlos Embalo (Bissau, 1994) speelt sinds 2019 voor KAS Eupen.
- Toni Brito Silva Sá (Toni Silva) (Bissau, 1993) speelt voor Taraz FK, Kazachstan sinds februari 2020.
- Jorge Fernando Barbosa Intima ("Jorginho") (Bissau, 1995) speelt voor Wadi Degla SC, Cairo, Egypte, sinds november 2020.
- João Jaquité (Bissau, 1996) speelt sinds 2020 voor CD Tondela, Portugal.
- Esmaël Gonçalves ("Isma") (Bissau, 1991) speelt voor Chennaiyin FC, India sinds oktober 2020.
- Gerso Fernandes (Bissau, 23 februari 1991) speelt sinds 16 februari 2021 voor Jeju United FC (Zuid-Korea).[17][18]
Voor details over het Guinee-Bissause voetbalelftal, zie Guinee-Bissaus voetbalelftal.
Atletiek
[bewerken | brontekst bewerken]- Holder Ocante da Silva (Bissau, 1988), sprinter.
- Braima Suncar Dabo (Catió, 1995), atleet, bekend door bijzondere sportiviteit tijdens de Doha-kampioenschappen (2019).[19] Hij won de 2019 World Athletics Fair Play Award.[20] Het verhaal over Braima Dabo's sportieve daad wordt op het Olympic Channel verteld.[21]
Externe links en referenties
[bewerken | brontekst bewerken]- (pt) (en) (fr) (de) Officiële website regering Guinee-Bissau
- Guinee-Bissau, UN data, statistieken bevolking, economie, ecologie
- ↑ (en) Verenigde Naties 2013
- ↑ (en) Laatste census 15 maart 2009 (via V.N.)
- ↑ Niet-officiële schatting CIA Factbook juli 2020, berekend door US Bureau of the Census (gearchiveerd)
- ↑ NOS (26 november 2025). Geraadpleegd op 7 december 2025.
- 1 2 http://data.un.org/en/iso/gw.html. Gearchiveerd op 19 mei 2023.
- 1 2 (en) World Population Prospects - Population Division - United Nations. population.un.org. Gearchiveerd op 11 december 2021. Geraadpleegd op 11 december 2021.
- ↑ https://uniogbis.unmissions.org/en/guinea-bissau-will-achieve-international-literacy-target-if-it-continues-current-pace-official. Gearchiveerd op 29 mei 2023.
- ↑ (en) The Economist (2015) Democracy Index 2014, Democracy and its discontents - A report from The Economist Intelligence Unit
- ↑ (en) Amnesty International Report 2014/15, the state of the world's human rights
- ↑ (en) US Department of State. Gearchiveerd op 3 mei 2019.
- ↑ (en) UNDP: Human development indices – Table 3: Human and income poverty (Population living below national poverty line (2000-2007)). Gearchiveerd op 3 juni 2022.
- ↑ (en) Corruption Perceptions Index 2014: Results, Transparency International, 2015. Gearchiveerd op 9 mei 2020.
- ↑ (en) Paul G. Wilhelm "International Validation of the Corruption Perceptions Index: Implications for Business Ethics and Entrepreneurship Education" in Journal of Business Ethics, February 2002, Volume 35, Issue 3, pg 177-189
- ↑ Website Portugees parlement. Gearchiveerd op 1 oktober 2020. Geraadpleegd op 21 september 2020.
- ↑ (Artikel in Portugeestalige Wikipedia)
- ↑ Flora Gomes - MovieMeter.nl. www.moviemeter.nl. Gearchiveerd op 31 oktober 2020. Geraadpleegd op 29 december 2020.
- ↑ (en) Gerso Fernandes bids Sporting Kansas City farewell with Jeju United circling | Goal.com. www.goal.com. Gearchiveerd op 16 februari 2021. Geraadpleegd op 16 februari 2021.
- ↑ Gerso - Spelersprofiel 2021. Transfermarkt. Gearchiveerd op 6 juni 2021. Geraadpleegd op 6 juni 2021.
- ↑ NOS Sport (27 september 2019): Atleet helpt andere atleet over de streep. Geraadpleegd op 23 februari 2020. Gearchiveerd op 12 oktober 2019.
- ↑ Braima Suncar Dabo wins 2019 World Athletics Fair Play Award. Fairplay International. Geraadpleegd op 14 november 2020.
- ↑ Olympic Channel. Geraadpleegd op 14 november 2020. Gearchiveerd op 16 april 2021.
· 
· 
· ·